ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Καιρός για προσποίηση

«Στην Τουρκία, και να υπάρχει πρόβλημα, κάνουν σαν να μην υπάρχει. Στην
Ελλάδα και να μην υπάρχει πρόβλημα, κάνουμε σαν να υπάρχει».

Κατά το ταξίδι της επιστροφής στην Αθήνα η χθεσινή φράση του Κύπριου
συνομιλητή μας Κ. Χατζηκωστή βούιζε πιο δυνατά και από τις μηχανές τού
αεροπλάνου. Ναι, στην Κύπρο το έχουν δει το παράδοξο πιο καθαρά απ’ ό,τι εδώ.
Γιατί άραγε να μην μπορούμε και εμείς όπως τόσοι άλλοι (και όχι μόνον οι
Τούρκοι) να «κάνουμε σαν να μην υπάρχει πρόβλημα»;

Το πρώτο που μπορεί κάποιος να σκεφτεί είναι το πόσο δύσκολα στη χώρα μας η
υποκριτική γίνεται εργαλείο των διπλωματών. Δεν έχει εισαχθεί μεθοδικά ο
ελιγμός και η προσποίηση στην ελληνική πρακτική των διεκδικήσεων και
διαπραγματεύσεων. Αυτό είναι κάτι που λέγεται, αλλά ποτέ δεν αναλύεται και
φυσικά ποτέ δεν οδηγεί σε αναθεωρήσεις.

Φαίνεται παράξενο από πρώτη ματιά. Αυτή η κοινωνία όπου μέσα της κινείται
αδιάκοπα το μικρόβιο της πλασματικότητας και της ασυνέπειας, όταν χρειαστεί να
αναθέσει στους εκπροσώπους της μια κρατική αποστολή «δημιουργίας εντυπώσεων»,
βλέπει μπροστά της μιαν αμηχανία και μιαν αδεξιότητα απροσδόκητη.

Ιδού λοιπόν η αντίφαση. Εύκολη η μικροαπατεωνιά στην καθημερινή ζωή, δύσκολη η
μεταμφίεση στις σχέσεις με τους αντιπάλους μας στη διεθνή πολιτική. Στη Γαλλία
π.χ. η πανουργία του σαλονιού μεταφέρεται στις πρεσβείες. Στην Ελλάδα, η
πανουργία της αγοράς δεν μεταφέρεται πουθενά. Κυκλοφορεί στους δρόμους,
πλανόδια επιτηδειότητα, εξυπηρετική για τον καθένα ξεχωριστά και άχρηστη για
το σύνολο.

Δουλεύει εδώ υπονομευτικά μια επιφύλαξη στις κρυφές ενέργειες, σε οτιδήποτε
προετοιμάζεται υπόγεια. Επειδή το Άδηλο (πολιτικό παρασκήνιο, λαθρόβια
οικονομία) κυριάρχησε τόσο πολύ, δεν θέλει η κοινή συνείδηση να το δει και
επισημοποιημένο, να φοράει φράκο και να μασάει τα λόγια του (ακόμη κι αν είναι
για το εθνικό συμφέρον). Μια ενστικτώδης λαϊκή απαξίωση που φθάνει στο σημείο
να δένει το στόμα και τα χέρια των διπλωματών. Δεν παίζουν επομένως θέατρο οι
υπεύθυνοι της εξωτερικής πολιτικής γιατί φοβούνται τον θεατρινισμό. Δεν
ασκούνται στη ρητορική από φόβο μήπως φανούν δικηγορίσκοι.

Πότε, στ’ αλήθεια, μπόρεσε η χώρα μας να παίξει το θεμιτό παιχνίδι της
παραπλάνησης; Πρέπει να ψάξει κάποιος πολύ για να βρει τις εξαιρέσεις στον
κανόνα. Μια – δυο ενέργειες του Τρικούπη και του Ελ. Βενιζέλου. Εκτός απ’
αυτές, τίποτα που να μοιάζει με πολιτική τεθλασμένη και πέραν των συνόρων μας.
Εμείς που δεν διστάζουμε να αθετήσουμε τις συμφωνίες μεταξύ μας, πασχίζουμε να
δείξουμε πως με τους ξένους θα ‘μαστε απολύτως τυπικοί.

Χρειάζεται να ειπωθεί πως με αυτή την τεχνητή νομιμοφροσύνη είναι αδιανόητη
οποιαδήποτε στρατηγική; Δεν εννοώ, βέβαια, πως όρος για να χαραχτεί
μακροπρόθεσμη πολιτική στα εθνικά ζητήματα είναι η προγραμματική παρασπονδία.
Εννοώ μόνο πως απαιτούνται και τα δύο, και σθένος και ευελιξία. Σθένος που
αντλείται από τον μακρινό ορίζοντα, από τη ματιά προς το μέλλον. Ευελιξία που
κερδίζεται με τη γρήγορη περιέλιξη των διαφόρων συμβάντων γύρω από τον άξονα
της σταθερής ματιάς.

Με δυο λόγια, αν μια χώρα δεν φαντάζεται πως κινείται στη μεγάλη κλίμακα του
χρόνου, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ούτε ένα επεισόδιο της συγκυρίας. Μαθημένη
να παίρνει μέρος σε ιλαροτραγικούς καβγάδες, μοιραία τα χάνει όταν της λένε
πως αρχίζει η μακρόσυρτη πλοκή του ιστορικού δράματος. Δεν μένει τίποτε άλλο
συνεπώς. Ας παίξουμε στο δράμα, πριν γίνουμε γελοίοι.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.