«Αέρας» έξι μηνών για πωλήσεις μετοχών

Μέχρι τέλους Μαΐου θα έχουν στα χέρια τους όλοι οι επενδυτές δύο νέα εργαλεία,
τα οποία θα συμβάλουν στην αύξηση της ρευστότητας της αγοράς, στην
ορθολογικοποίηση των τιμών και θα αυξήσουν τις δυνατότητες για αντιστάθμιση
του κινδύνου.

Το πρώτο πρόκειται να ενεργοποιηθεί μέχρι τα μέσα του μήνα και ο λόγος γίνεται
για τις αγορές μετοχών με πίστωση (margin account). Το δεύτερο είναι το short
selling ή αλλιώς «ανοικτές πωλήσεις», το οποίο πρόκειται να λειτουργήσει μέχρι
το τέλος του επόμενου μήνα.

Το short selling στην ουσία είναι η δυνατότητα πώλησης μετοχών που δεν
διαθέτει ο επενδυτής. Αυτό γίνεται μέσω της δυνατότητας δανεισμού μετοχών
έναντι ενοικίου για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, μέσα στο οποίο ο επενδυτής
θα μπορεί να τις πουλάει και να τις αγοράζει στο ΧΑΑ. Βασική προϋπόθεση είναι
να έχει ανοίξει ο επενδυτής κωδικό στο Χρηματιστήριο Παραγώγων και στην
Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών επί Παραγώγων (ΕΤΕΣΕΠ).

Πώς λειτουργεί

Με πιο απλά λόγια ο επενδυτής θα μπορεί να δανείζεται μετοχές από την ΕΤΕΣΕΠ
για έξι μήνες το πολύ. Η ΕΤΕΣΕΠ είναι η Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών επί
Παραγώγων, η οποία θα παίζει τον ρόλο του ενδιάμεσου μεταξύ αυτών που
δανείζουν τις μετοχές και εκείνου που τις δανείζεται. Για την «εξυπηρέτηση»
που θα παρέχεται στον επενδυτή που δανείζεται τις μετοχές θα ζητείται από την
ΕΤΕΣΕΠ ένας τόκος που θα βασίζεται σε ένα επιτόκιο πάνω στην αξία των
δανειζόμενων μετοχών.

Το ύψος του επιτοκίου αυτού δεν είναι σταθερό και υπολογίζεται με βάση έναν
τύπο, ο οποίος λαμβάνει υπόψη του τη δυνατότητα της ΕΤΕΣΕΠ για τη διάθεση της
συγκεκριμένης μετοχής ή των συγκεκριμένων μετοχών στους επενδυτές που τις
ζητούν για δανεισμό.

Δηλαδή, το επιτόκιο εξαρτάται από τις συνθήκες της προσφοράς και της ζήτησης
για τον δανεισμό της κάθε μετοχής (εάν η ζήτηση για δανεισμό είναι μικρή, ενώ
η προσφορά είναι μεγάλη τότε το επιτόκιο θα είναι μικρότερο ).

Ταυτόχρονα, η ΕΤΕΣΕΠ για να διασφαλιστεί θα απαιτεί από τον επενδυτή που ζητεί
να δανειστεί τις μετοχές για να τις πουλήσει στη Σοφοκλέους μία εγγύηση. Η
εγγύηση αυτή λέγεται margin και θα ισούται ανά πάσα στιγμή με το 125% της
τρέχουσας αξίας των μετοχών που δανείζεται ο επενδυτής. Για παράδειγμα, εάν ο
επενδυτής έχει δανειστεί μετοχές αξίας 100 δραχμών, τότε θα πρέπει να
προσφέρει εγγυήσεις για το ποσό των 125 δραχμών. Οι εγγυήσεις αυτές (margin)
μπορούν να καλύπτονται με μετρητά ή με μετοχές (τίτλοι).

Όσον αφορά τον αριθμό των μετοχών που μπορεί να δανειστεί ένας επενδυτής και
στο ελάχιστο ποσό που θα πρέπει να διαθέτει το πορτοφόλι τους, διευκρινίζεται
ότι ο ελάχιστος αριθμός μετοχών και, συνεπώς, το ελάχιστο ποσό ισούται με την
αξία 100 μετοχών (όσο ένα συμβόλαιο) επί 125%. Σύμφωνα με πληροφορίες, το
Χρηματιστήριο Παραγώγων εξετάζει το ενδεχόμενο να αυξήσει τον ελάχιστο αριθμό
τεμαχίων (μετοχών) σε 1.000, για μετοχές των οποίων η τιμή είναι κάτω από
3.400 δρχ. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι εάν η τιμή μιας μετοχής είναι 100
δραχμές, τότε η αξία των μετοχών που θα δανειστεί ο επενδυτής θα είναι 100.000
δραχμές. Επομένως θα πρέπει να διαθέτει εγγυήσεις για το margin ύψους 125.000
δραχμών.

Ποιες, όμως, μετοχές μπορεί ο επενδυτής να δανείζεται από την ΕΤΕΣΕΠ και στη
συνέχεια να τις πουλάει και να τις αγοράζει στη Σοφοκλέους; Μέχρι στιγμής
ισχύει ότι οι μετοχές που μπορούν να δανείζονται στους επενδυτές για short
selling είναι αυτές που συμμετέχουν στον δείκτη FTSE/ASE-20. Ωστόσο, το
Χρηματιστήριο εκπονεί ειδική μελέτη, η οποία έχει ως στόχο την αύξηση του
αριθμού των μετοχών αυτών από 20 που είναι σήμερα σε περισσότερες.

Αξίζει, τέλος, να διευκρινιστεί ότι μέχρι σήμερα τη δυνατότητα αυτή την είχαν
7 κωδικοί που δραστηριοποιούνται στο Χρηματιστήριο Παραγώγων. Πρόκειται για
τους Ειδικούς Διαπραγματευτές Τύπου Β, οι οποίοι μπορούν να κάνουν τη χρήση
αυτού του εργαλείου (να πωλούν ανοικτά μετοχές στη Σοφοκλέους), αλλά με
προϋποθέσεις. Η βασικότερη είναι ότι δεν τους επιτρέπεται να είναι ταυτόχρονα
πωλητές στα Παράγωγα και στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών, ώστε να αποφευχθούν
αθέμιτες κερδοσκοπικές κινήσεις. Οι συγκεκριμένοι Ειδικοί Διαπραγματευτές
είναι η Artion ΑΧΕΠΕΥ, η EFG Eurobank Χρηματιστηριακή ΑΕΠΕΥ, η Εθνική Τράπεζα
της Ελλάδος, η Ελληνική Χρηματιστηριακή, η Π&Κ Χρηματιστηριακή, η Σίγμα
Χρηματιστηριακή ΑΕΠΕΥ και η Τέλεσις Χρηματιστηριακή Α.Ε.

Εν όψει, όμως, της επέκτασης της χρήσης του εργαλείου αυτού σε όλους τους
επενδυτές, πρόκειται να αρθεί ο παραπάνω περιορισμός. Έτσι, σε ανοικτές
πωλήσεις θα μπορούν να προχωρούν όσοι επενδυτές το επιθυμούν, ανεξάρτητα από
τις θέσεις που έχουν στα Παράγωγα. Αρκεί να έχουν τις προϋποθέσεις που
αναφέρθηκαν. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι από τη στιγμή που η
δυνατότητα αυτή δίνεται σε όλη την αγορά, δεν υπάρχει νόημα για ύπαρξη
«ασυμβίβαστων» θέσεων. Κι αυτό διότι δεν μπορούν να δημιουργηθούν
κερδοσκοπικές κινήσεις ή χειραγώγηση αγοράς «από λίγους».

Παράδειγμα ανοικτής πώλησης

Πότε, όμως, συμφέρει σε έναν επενδυτή να κάνει χρήση αυτού του εργαλείου και
τι κινδύνους μπορεί να ενέχει η απόφασή του αυτή;

Οι ειδικοί εξηγούν ότι το βασικό σκεπτικό και ο στόχος τού short selling έχει
πολλές ομοιότητες με εκείνον της θέσης πώλησης Παραγώγων.

Ειδικότερα, ένας επενδυτής προχωράει στην απόφασή του να δανειστεί μετοχές από
την ΕΤΕΣΕΠ και να τις πουλήσει στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών, εάν πιστεύει
ότι οι μετοχές αυτές (ή η συγκεκριμένη μετοχή) είναι υπερτιμημένες και
αναμένει πτώση. Το γενικό σκεπτικό μπορεί να δοθεί με το εξής υποθετικό
παράδειγμα.

Έστω ότι μία μετοχή σήμερα στοιχίζει στο ΧΑΑ 1.000 δραχμές και ο επενδυτής
πιστεύει ότι τις επόμενες ημέρες η τιμή της θα πέσει. Τότε δανείζεται (έστω
100 μετοχές) από την ΕΤΕΣΕΠ και τις πουλάει στο Χρηματιστήριο εισπράττοντας
έτσι 100.000 δρχ.

Αν επαληθευθούν οι προβλέψεις του και η τιμή της μετοχής φθάσει στις 500
δραχμές, τις ξαναγοράζει καταβάλλοντας 50.000 δρχ. και τις επιστρέφει στην
ΕΤΕΣΕΠ πληρώνοντας το ενοίκιο (επιτόκιο για τις ημέρες που τις δανείστηκε),
ενώ θα πάρει πίσω τις εγγυήσεις τους.

Το κέρδος του επενδυτή από τη στρατηγική αυτή είναι 50.000 δρχ. μείον τους
τόκους που πλήρωσε στην ΕΤΕΣΕΠ. Οι τόκοι αυτοί διανέμονται στη συνέχεια από
την ΕΤΕΣΕΠ σε όσους έχουν δανείσει τις μετοχές τους σε αυτήν.

Εάν, όμως, δεν επαληθευθούν οι προβλέψεις του επενδυτή, τότε αυτός θα
αναγκαστεί να τις ξαναγοράσει σε υψηλότερη τιμή και θα επιβαρυνθεί από την
αύξηση της τιμής, από το επιτόκιο (ενοίκιο) και από το κόστος δέσμευσης των
εγγυήσεων.

Ο υπολογισμός κερδών ή ζημιών

Συνεπώς, το τελικό κόστος ή όφελος από μία κίνηση υπολογίζεται εάν ληφθούν
υπόψη οι εξής παράμετροι:

* Η τρέχουσα τιμή της μετοχής.

* Η τιμή της μετοχής που θα διαμορφωθεί στη λήξη του προϊόντος (εάν
μειωθεί προκύπτουν κέρδη, εάν αυξηθεί προκύπτουν ζημίες).

* Το επιτόκιο. Εάν το ύψος του επιτοκίου είναι υψηλό μπορεί να
μηδενίσει ή ακόμη και να υπερσκελίσει τα κέρδη που προκύπτουν από την τιμή της
μετοχής.

* Το margin. Η δέσμευση τίτλων και μετρητών για όσο διάστημα ο
επενδυτής έχει δανειστεί τις μετοχές αποτελεί κόστος. Μάλιστα η δέσμευση αυτή
είναι μεγάλη, αφού φθάνει στο 125% της αξίας των μετοχών που έχει δανειστεί.