Η ζωή της όλη, σαν μια ταινία

<

Οι αναμνήσεις. Πάνω: Στο σπίτι της με παραδοσιακούς χορευτές. Μέση: Λίγα χρόνια πριν δολοφονηθεί. Κάτω: Οι μικροπωλητές στην Ινδία ακόμα πουλούν εικόνες της ίδιας και του γιου της, ιδιαίτερα σε περίοδο εκλογών

Μετά την επιτυχία που σημείωσε η χολιγουντιανή παραγωγή του «Γκάντι», ο
σκηνοθέτης Ρίτσαρντ Ατένμπορο συνήθιζε να λέει χαριτολογώντας ότι ο μόνος
λόγος που έκανε την ταινία, ήταν για να εξηγήσει στο δυτικό κοινό ότι η Ίντιρα
Γκάντι δεν ήταν κόρη του Μαχάτμα Γκάντι. Στην πραγματικότητα, δεν είχε καμία
σχέση μαζί του. Σε γενικές γραμμές η ταινία πέτυχε τον σκοπό της, υπήρξε όμως
μια ένσταση. Έπειτα από την προβολή της στον Λευκό Οίκο, ο πρόεδρος Ρόναλντ
Ρίγκαν πλησίασε διακριτικά τον Ατένμπορο και τον συνεχάρη: «Θαυμάσια ταινία.
Ήταν μεγάλος άνδρας. Όπως ακριβώς η κόρη του».

Η Γκάντι, όπως την παρουσιάζει η τελευταία της βιογραφία («Ίντιρα: η ζωή της
Ίντιρα Νεχρού Γκάντι», της Κάθριν Φρανκ), είχε ελάχιστο χρόνο για την ταινία
αλλά και για τον πρόεδρο, το πνευματικό επίπεδο του οποίου δέχτηκε ισχυρή
πρόκληση. Στην πραγματικότητα, στο διάβα της ζωής της, ο χρόνος της για
οτιδήποτε πέρα από την οικογένειά της και την άσκηση της εξουσίας ήταν
περιορισμένος. Και αποφάσισε ότι θα ήταν ευκολότερο για όλους, αν πάντρευε τα
δύο ενδιαφέροντά της.

Κρίμα. Ήταν πανέξυπνη πολιτικός. Μεγάλο της πλεονέκτημα, ο αγώνας της για τους
φτωχούς Ινδούς τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Παρά τις αδυναμίες
της, τις αποτυχίες και τις υποσχέσεις που δεν υλοποιήθηκαν, ο κόσμος την
επέλεξε επανειλημμένως, ακόμη και τότε που προσωρινά τους αφαίρεσε το δικαίωμα
τού εκλέγειν. Στην πραγματικότητα, η Ίντιρα Γκάντι έκανε ελάχιστα για τους
ψηφοφόρους της. Αντί να επιτεθεί στα κοινωνικά προνόμια που κατείχαν
συγκεκριμένες τάξεις, καταδυναστεύοντας την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων,
ασχολήθηκε με την εξουσία, χωρίς να ενδιαφερθεί για την ανομοιομορφία που
επικρατούσε.

Αυτό που κάποτε αποτελούσε δημοφιλές πολιτικό εργαλείο εθνικής συνείδησης, το
Κόμμα του Κογκρέσου, επιδόθηκε πολλές φορές σε εκκαθάριση των αντιφρονούντων
και μεταλλάχθηκε σε κλίκα συκοφαντών και περιοδικών υποστηρικτών, που ήταν
διψασμένοι για προστασία. Η διαδικασία αφύπνισης από τις αυταπάτες είχε
ξεκινήσει πολλά χρόνια πριν από τη δολοφονία της, το 1984. Φτωχές γυναίκες τής
Μαχράστρα τραγουδούσαν από το 1974 ένα τραγούδι με τον τίτλο «Έι! Ίντιρα»:

«Σιτάρι και καρότο, ρύζι και ζάχαρη, οι τιμές ανεβαίνουν…
Έι!

Λάδι και φακές, ρούχα και λαχανικά, οι τιμές ανεβαίνουν…
Έι!

Όταν απλή τροφή δεν ανευρίσκεται, οι ζωές μας κατεδαφίζονται…
Έι, Ίντιρα!

Σ’ ακούσαμε να μιλάς για «κατάργηση της φτώχειας» και οι καρδιές μας
γέμισαν χαρά.

Ψηφίσαμε το σύμβολό σου, την αγελάδα να θηλάζει το μοσχάρι της,
Έι!

Πότε θα εκπληρώσεις τις υποσχέσεις σου;

Πότε θα χτυπήσει η ευτυχία τα σπίτια μας, Ίντιρα;

Οι πλούσιοι κυλιούνται στους καναπέδες τους, στα πολυτελή σαλόνια
τους, Έι!

Πεινάμε, έχουμε σχεδόν εξαντληθεί, έχουμε πικραθεί,
Έι!».

Η Κάθριν Φρανκ ταξίδεψε χιλιάδες μίλια και πραγματοποίησε μεγάλη έρευνα
παίρνοντας συνεντεύξεις από πολλούς «ηθοποιούς» αυτού του μεγάλου ινδικού
μελοδράματος. Βλέπει με συμπάθεια το αντικείμενό της, ασκώντας και κριτική,
όμως τίποτα καινούργιο δεν αναδύεται από το βιβλίο. Η ιστορία που
πραγματεύεται, είναι γνωστή. Η Ίντιρα, το μοναδικό παιδί ενός γάμου χωρίς
αγάπη, μεγαλώνει σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί ο αγώνας κατά της Βρετανικής
Αυτοκρατορίας. Ο πατέρας της, Τζαουαχαρλάλ Νεχρού, είναι ένας από τους
βασικούς ηγέτες του εθνικιστικού κινήματος. Η μητέρα της, Καμάλα, πεθαίνει από
φυματίωση, αφήνοντας μόνη την Ίντιρα. Ο Μαχάτμα Γκάντι είναι οικογενειακός
φίλος.

Ίντιρα Γκάντι. Δεν ήταν κόρη του Μαχάτμα Γκάντι. Στην πραγματικότητα, δεν είχε καμία σχέση μαζί του

Η Ίντιρα επηρεάζεται έντονα από τον πατέρα της. Όταν φτάνει στην Οξφόρδη, στα
τέλη της δεκαετίας του ’30, δραστηριοποιείται στον αγώνα για την ανεξαρτησία
της Ινδίας και κατά του φασισμού στην Ισπανία. Ύστερα, συναντά έναν γοητευτικό
νέο Παρσιστή, τον Φερόζ Γκάντι. Αφού κάνουν μαζί ένα ταξίδι στη Γαλλία, θέλει
να συνδεθεί και τυπικά μαζί του. Στην Ινδία, ξεπερνά τις αντιρρήσεις του
πατέρα της και τον παντρεύεται. Όταν μένει έγκυος, ο Φερόζ επανέρχεται στο
παλιό του χόμπι, τις ερωτοτροπίες. Κάνει δύο γιους με την Ίντιρα, τον Ρατζίβ
και τον Σαντζάι, και στη συνέχεια ερωτεύεται μια νεαρή μουσουλμάνα, με την
οποία θέλει να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του.

Ο Νεχρού παρεμβαίνει για να διαλύσει το ειδύλλιο, όμως αποτυγχάνει. Η Ίντιρα
επιστρέφει στο πατρικό της και γίνεται η επίσημη οικοδέσποινα της οικίας.
Διατηρεί τον ρόλο αυτόν και μετά την ανεξαρτησία της Ινδίας, όταν ο Νεχρού
γίνεται ο πρώτος πρωθυπουργός της χώρας. Ζει και αναπνέει την πολιτική, όμως ο
πατέρας της δυσαρεστείται, όταν ένας συκοφάντης προτείνει την είσοδό της στην
κυβέρνηση. Μόνο μετά τον θάνατό του και αυτόν του διαδόχου του, Λαλ Σαστρί, η
διεφθαρμένη και πεινασμένη για εξουσία ηγεσία του Κογκρέσου, την επιλέγει ως
συμβιβαστική λύση, αφού δεν καταφέρνει να ορίσει τον διάδοχο. Στη συνέχεια,
τους κατατροπώνει. Τους διώχνει από το κόμμα και νικά με το σύνθημα «Κατάργηση
της φτώχειας». Αν παρέμενε πιστή στην υπόσχεσή της, δεν θα χρειαζόταν να
συγκροτήσει δυναστεία. Η προεκλογική της εκστρατεία ενίσχυσε τις προσδοκίες
του κόσμου, όμως τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν άργησαν να δρέψουν καρπούς
από την ασυνέπειά της.

Ο Νίξον

Η Γκάντι συγκλονίστηκε από το ­ υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ ­ πραξικόπημα του
Πινοσέτ στη Χιλή, κατά το οποίο ανετράπη ο εκλεγμένος πρόεδρος Αλιέντε.
Πρόσεξε τις αναφορές του Χένρι Κίσινγκερ στον χιλιανό λαό, που τον αποκαλούσε
ανεύθυνο και άρχισε να φοβάται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδίαζαν την
ανατροπή της. Ο Νίξον δεν έκρυβε την απέχθειά του προς το πρόσωπό της. Και
εκείνη κατέστησε σαφές ότι τα αισθήματα ήταν αμοιβαία.

Η CIA προσπαθούσε να αποσταθεροποιήσει την κυβέρνησή της, όμως η Γκάντι
αντιδρούσε. Στις εκλογές ηττήθηκε. Διάδοχός της ορίστηκε ο απρόβλεπτος
νεώτερος γιος της, Σαντζάι, που παθιαζόταν με τις μεγάλες εταιρείες,
περιφρονούσε την Αριστερά και δεν ήταν και φανατικός της Δημοκρατίας.
Σκοτώθηκε κατά τη συντριβή ενός αεροσκάφους. Ήταν εξαρτημένη από αυτόν και
ποτέ δεν ανέκαμψε πλήρως, αν και η δυναστεία παρέμενε με διάδοχο τον
μεγαλύτερο αδελφό, Ρατζίβ. Και αυτός έμελλε να γίνει πρωθυπουργός και να
δολοφονηθεί.

Η Γκάντι δολοφονήθηκε πριν από περίπου δύο δεκαετίες από Σιχ σωματοφύλακές
της. Ενήργησαν μόνοι τους; Μία έκθεση της Ινδικής Επιτροπής Έρευνας μπήκε στο
ράφι, γιατί ενέπλεκε το γειτονικό Πακιστάν, όπου υπήρχαν στρατόπεδα
εκπαίδευσης Σιχ, τα οποία χρηματοδοτούσαν οι ΗΠΑ. Ο Ρατζίβ φοβήθηκε ότι η
δημοσιοποίησή της θα προκαλούσε πολεμική υστερία. Η απάντηση βρίσκεται στα
αρχεία της CIA. Είναι λυπηρό που η Κάθριν Φρανκ δεν ακολούθησε το νήμα. Αν το
είχε κάνει, ίσως να μαθαίναμε κάτι καινούργιο. Και αν η κόρη του Ρατζίβ,
Πριγιάνκα, καταλάβει κάποτε τον θρόνο, ίσως ένας άλλος βιογράφος ανασύρει την αλήθεια.