ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διασχίζοντας τα σύνορα

Πληθαίνουν τα εγκλήματα μίσους και βίας με δράστες ανήλικα παιδιά που μέσα
στο σχολείο τους σκορπούν αλόγιστα τον θάνατο. Τελευταίο κρούσμα η περίπτωση
του δεκαπεντάχρονου Άντι Γουίλιαμς που άνοιξε πυρ αδιακρίτως εναντίον των
συμμαθητών του σκοτώνοντας δύο και τραυματίζοντας σοβαρά άλλους δεκατρείς.

Στην πόλη Σάντι της Καλιφόρνιας, όλοι διακατέχονται από το εναγώνιο «γιατί»
που γεννά η ακρότητα μιας τέτοιας ενέργειας. Αξίζει να επισημανθούν οι λόγοι
που αρθρώθηκαν. Οι λόγοι είναι σαν τους δρόμους. Έχουν τη δική τους ιστορία.
Μια ιστορία κτισμένη σε προκατασκευασμένες αντιλήψεις και εκ των υστέρων
κατασκευές γύρω από τον τρόπο λειτουργίας του ανθρώπινου ψυχισμού.

Αποτελούν ένα πολύτιμο υλικό. Όχι για το τι συνέβη τελικά μέσα στο μυαλό του
δράστη, αλλά για το τι έχουν στο μυαλό τους όλοι εκείνοι που απαρτίζουν την
κοινωνία μέσα στην οποία γαλουχήθηκε ένα τέτοιο «κακό πλάσμα». Ίσως οι
ακατονόμαστες ενέργειες να μην είναι και τόσο ασύνδετες από τον τρόπο που μια
ολόκληρη κοινωνία σπεύδει να τις ερμηνεύσει. Τι ειπώθηκε λοιπόν για τον κακό
Άντι Γουίλιαμς; Πάντως δεν ειπώθηκε πως ήταν τρελός. Έτσι η προσφυγή στην
ερμηνεία της τρέλας, ως πάγχρηστον ικανό να γεμίσει μονομιάς την απορία του
ακατανόητου, δεν μπόρεσε να χρησιμοποιηθεί. Ήταν ένα φυσιολογικό παιδί. Και
κατά συνέπεια οι λογαριασμοί μας με το ακατανόητο παραμένουν ανοιχτοί και
οφείλουν αλλιώς να κλείσουν.

Όχι τρελός, όμως με ψυχολογικές επιβαρύνσεις. Ιδού μια σίγουρη οδός. Ψάχνοντας
εδώ πάντα κάτι θα βρεις. Κάτι που θα λείπει από την αγία οικογένεια. Κάτι π.χ.
που σίγουρα θα λείπει από το αίτημα των ευτυχισμένων και αμέριμνων παιδικών
χρόνων. Ο Άντι Γουίλιαμς, μοναχοπαίδι (όλα μπορεί να έχουν εδώ τη σημασία
τους!), έζησε όταν ήταν πέντε χρόνων τον χωρισμό των γονιών του. Από τότε
ζούσε με τον πατέρα του και σπάνια έβλεπε τη μητέρα του. Οι συμμαθητές του
κατέθεσαν ότι συχνά αποκαλούσε «μαμά» τη δική τους μητέρα. Ο πατέρας του ήταν
απόμακρος, χωμένος στην οθόνη του υπολογιστή του και σπάνια πήγαινε κάπου με
τον γιο του.

Επιπλέον ο λιπόσαρκος, δειλός Άντι, επειδή μετακόμισε μόλις πριν από δύο
χρόνια στην Καλιφόρνια από μια πόλη του αγροτικού Μέριλαντ, έγινε αμέσως
στόχος των μεγαλύτερων και πιο «περπατημένων» νεαρών που συνήθιζαν να σβήνουν
τους αναπτήρες τους και μετά να κολλούν το ζεστό μέταλλο στον λαιμό του Άντι.
Αυτά εν ολίγοις ειπώθηκαν. Η απόρριψη της μάνας, η αδιαφορία του πατέρα, οι
σκληροί συμμαθητές, ναι όλα αυτά είναι προσφιλή υλικά. Συνθέτουν ένα καλό,
δηλαδή πειστικό μωσαϊκό. Προτάσσουν τη διαπλοκή ενδοψυχικών και περιστασιακών
παραγόντων. Αρκεί άραγε; Αρκεί για να λυθεί το αίνιγμα μιας τέτοιας, και κάθε
τέτοιας ακραίας πράξης; Ένας αφελής ψυχολογισμός είναι πάντα χρήσιμος. Πόσο
όμως είναι αποτελεσματικός για να συλλάβουμε αυτό που τελικά πάντα αναπόφευκτα
θα μας διαφεύγει; Θα μας διαφεύγει ίσως επειδή ακριβώς προορισμό του έχει να
μας διαφεύγει. Το νόημα δηλαδή, το βαθύτερο νόημα του μίσους. Του μίσους που
σαν ανησυχητικά οικείο φάντασμα στοιχειώνει το μυαλό και την ψυχή όλων των
δεκαπεντάχρονων που σαν τον Άντι μια μέρα αποφασίζουν να τα τινάξουν όλα στον
αέρα. Όλα. Ένα βαθύ ρήγμα ορθώνεται ανάμεσα στο μυαλό του Άντι και στο
ερμηνευτικό βλέμμα του περίγυρου. Ένα κρύο και αποξενωτικό ρήγμα.

Να ξεχάσουμε ίσως για λίγο την ψυχολογία, ακόμα και την κοινωνιολογία. Να
επιχειρήσουμε μια υπέρβαση των ακαδημαϊκών, περί της ψυχής, γνώσεων. Να
σταθούμε σε αυτό που είχε προγραμματίσει, όπως ο ίδιος δήλωσε, να κάνει «μετά»
ο Γουίλιαμς. Να κλέψει το αυτοκίνητο του πατέρα του και να ξεφύγει. Να πάει
πέρα μακριά από τα σύνορα του Μεξικού. «Να πάει πέρα μακριά, να ξεφύγει». Να
περάσει τα σύνορα.

Θα άξιζε να στοχαστούμε αυτά τα σύνορα. Ποια είναι τελικά, ποια είναι τα
σύνορα που με ένα κλεμμένο αυτοκίνητο του πατέρα θέλουν τα παιδιά αυτά να
διασχίσουν. Πηγαίνοντας προς τα πού; Και κυρίως ξεφεύγοντας από τι; Από τι; Η
ψυχοπαθολογία ενός ενήλικου κόσμου ίσως ενεδρεύει σε αυτό το ΤΙ. Αξίζει έστω
για λίγο να την συλλογισθούμε.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.