«Δεν αντέχω να τον κοιτάξω στα μάτια»

Το θέμα είναι…

Η δυσκολία των μαρτύρων να εμφανιστούν στο δικαστήριο σε υποθέσεις που
κρύβουν κινδύνους. Σε δίκες επικίνδυνων κακοποιών που ­ είτε γιατί έτυχε να
είναι παρόντες στο επίδικο γεγονός είτε για άλλους λόγους ­ καλούνται να
«βγάλουν το φίδι από την τρύπα». Όσον αφορά τους αυτόπτες, η αλήθεια είναι πως
ουδέποτε επεδίωξαν οι ίδιοι την εμπλοκή τους και δικαίως προσπαθούν να την
αποφύγουν. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις μαρτύρων που έχουν πρωτοστατήσει στην
αποκάλυψη εγκληματικών πράξεων (κυρίως οικονομικών) και όταν ­ έπειτα από
αρκετό καιρό ­ φθάσει η υπόθεση στο ακροατήριο, με πρόσχημα κάποιο κώλυμα,
ίσως και αβάσιμο, σημειώνουν απουσία. Προφανώς λόγω αλλαγής… πλεύσης.
Άλλωστε, η άμβλυνση των αντιπαραθέσεων δεν οφείλεται πάντα μόνο στον χρόνο.

<

Δρούσαν στην περιοχή της Ηλιούπολης όπου, σύμφωνα με σειρά καταγγελιών,
πουλούσαν προστασία σε διάφορα καταστήματα. Τα παράπονα των καταστηματαρχών
ήταν τόσο πιεστικά, ώστε στις 4 Φεβρουαρίου 1996 οργανώθηκε από την Ασφάλεια
επιχείρηση για τη σύλληψή τους. Στα έξι άτομα που συνελήφθησαν αρχικά
προστέθηκαν τρία ακόμα εις βάρος των οποίων σχηματίστηκε ογκωδέστατη
δικογραφία.

Η συμμορία της Ηλιούπολης, όπως χαρακτηρίστηκε τότε, αντιμετώπιζε κατηγορίες
για 50 περιπτώσεις εκβίασης ιδιοκτητών καταστημάτων της περιοχής! Από όλους
αυτούς τους καταστηματάρχες μόνον ένας είχε δηλώσει παράσταση πολιτικής αγωγής
εναντίον των κατηγορουμένων, μεταξύ των οποίων ήταν οι αδελφοί Θεόδωρος και
Νίκος Γρηγοράκος, που δολοφονήθηκε απέναντι από τα δικαστήρια της οδού
Ευελπίδων τον περασμένο Ιούνιο.

Η δίκη τους προσδιορίστηκε για πρώτη φορά στις 25 Σεπτεμβρίου 1998 και
συνολικά αναβλήθηκε εννέα φορές! Σε κάθε δικάσιμο τύχαινε να είναι ασθενής
κάποιος κατηγορούμενος, ο οποίος προσκόμιζε και σχετική βεβαίωση γιατρού
δημοσίου νοσοκομείου. Η απουσία λοιπόν του ενός εξασφάλιζε την αναβολή της
δίκης, αφού η δικογραφία ήταν ενιαία. Ο πιο… φιλάσθενος πάντως ήταν ο
34χρονος Νίκος Γρηγοράκος.

Τελικά, η δίκη των οκτώ πλέον μελών της συμμορίας πραγματοποιήθηκε στις αρχές
Μαρτίου, στην οποία, πέντε χρόνια μετά τη σύλληψή τους, παρατηρήθηκε το εξής
φαινόμενο: οι περισσότεροι από τους μάρτυρες, αν και θύματα της σπείρας,
απέφυγαν να εμφανιστούν στο ακροατήριο και να αφηγηθούν ενώπιον των
κατηγορουμένων όσα είχαν υποστεί.

Ακόμα και ο καταστηματάρχης που είχε δηλώσει παράσταση πολιτικής αγωγής
αρχικά, παραιτήθηκε του δικαιώματος στη συνέχεια. Άλλωστε, όπως κατήγγειλε με
αναφορά του προς την Εισαγγελία της Αθήνας, είχε πληρώσει πολύ ακριβά το
τόλμημά του. Κάθε φορά που προέκυπτε κάποια εξέλιξη σε δικαστικό επίπεδο, οι
κατηγορούμενοι φρόντιζαν να του υπενθυμίσουν πως «δεν ξεχνούν».

Η πρώτη… υπενθύμιση είχε ως στόχο τη σύζυγό του, η οποία εργαζόταν σε
κομμωτήριο της περιοχής. Επτά ημέρες μετά την έκδοση του απαλλακτικού
βουλεύματος εισέβαλε στο κομμωτήριο ένας άνδρας και πυροβόλησε τέσσερις φορές
τραυματίζοντας σοβαρά την ιδιοκτήτρια του καταστήματος και όχι τη σύζυγο του
αντιδίκου της σπείρας.

Οι απειλές, που συνεχίστηκαν, είχαν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Τα θύματα
κάμφθηκαν και όταν, επιτέλους, εκδικάστηκε η υπόθεση, ελάχιστοι κατέθεσαν στο
δικαστήριο. Έτσι, από τις 50 περιπτώσεις εκβίασης, στοιχειοθετήθηκαν μόνον οι
τρεις. Ανάλογες λοιπόν ήταν και οι ποινές που επιβλήθηκαν. Πέντε χρόνια η
ανώτερη και 3,5 η κατώτερη. Οι τρεις από τους οκτώ κατηγορούμενους μάλιστα
κρίθηκαν αθώοι. Από τους λοιπούς, οι τρεις επέστρεψαν στη φυλακή (όπου
κρατούνταν για άλλους λόγους) και οι άλλοι δύο έφυγαν ελεύθεροι.

Ο βιαστής παρακολουθούσε την οδύνη των θυμάτων του

«Γυρίστε να δείτε τον κατηγορούμενο». Αυτό ήταν που ήθελε να αποφύγει η
47χρονη γυναίκα και δεν πήγαινε στο δικαστήριο να καταθέσει εναντίον του
νεαρού που σημάδεψε τη ζωή της. «Δεν θέλω να γυρίσω, σας παρακαλώ, θέλω να
φύγω…».

Ήταν πράγματι οδυνηρό να περιγράφει τη φρικτή εκείνη εμπειρία. Οι δικαστές
όμως είχαν διατάξει τη βιαία προσαγωγή της, κρίνοντας την κατάθεσή της
απαραίτητη για να διαπιστώσουν τη βασιμότητα των κατηγοριών, τις οποίες
αντιμετώπιζε ο 23χρονος φοιτητής που καθόταν στο εδώλιο. Ο Μανώλης Αλιφραγκής
είχε οδηγηθεί εκεί κατηγορούμενος για τρεις βιασμούς και μία απόπειρα βιασμού.

Παράσταση πολιτικής αγωγής εις βάρος του είχε δηλώσει μόνο ένα από τα θύματά
του. Μια 27χρονη κοπέλα, η οποία είχε το σθένος όχι μόνο να τον καταγγείλει
και να μην ανακαλέσει στη συνέχεια ­ όπως συμβαίνει συνήθως σε υποθέσεις
βιασμού ­, αλλά και να έρθει αντιμέτωπη με τον βιαστή της και τη δημοσιότητα
που αυτό συνεπάγεται.

Δεν ήταν όμως η μόνη που τον είχε αναγνωρίσει. Το κατηγορητήριο που είχε
συνταχθεί εις βάρος του αφορούσε και άλλες παρόμοιες πράξεις. Αν τα θύματα δεν
στήριζαν τις αρχικές καταθέσεις τους, πώς θα κατέληγαν σε ασφαλές συμπέρασμα
οι δικαστές; Η βιαία προσαγωγή τους κρίθηκε επιβεβλημένη, έστω και αν ήταν
δεδομένη η δυσχέρεια να αφηγηθούν τα τραγικά γεγονότα.

«Θα ήταν ευχής έργο αν η Πολιτεία έβρισκε έναν τρόπο να μην έρχονται τα θύματα
πρόσωπο με πρόσωπο με τον βιαστή τους», είχε πει τότε ο κ. Παν. Αγγελόπουλος,
εισαγγελέας της έδρας. Και απευθυνόμενος σ’ ένα από τα θύματα-μάρτυρες
επισήμανε: «Ξέρουμε πως είναι οδυνηρό να θυμηθείτε τι συνέβη, αλλά είμαστε
υποχρεωμένοι εν ονόματι του Δικαίου να σας ρωτήσουμε ορισμένα πράγματα, χωρίς
να έχουμε την αξίωση να μας περιγράψετε όσα ξεπερνούν τα όρια της ανθρώπινης
αντοχής…».

Ο κατηγορούμενος προέβαλε άλλοθι. Ισχυρίστηκε πως το επίμαχο διάστημα
βρισκόταν στο Λονδίνο για σπουδές. Οι δικοί του προσπάθησαν να το
επιβεβαιώσουν. Αλλά οι δικαστές δεν πείστηκαν. Του αναγνώρισαν όμως το
ελαφρυντικό του προτέρου εντίμου βίου και τελικά του επέβαλαν συνολική ποινή
κάθειρξης 13 ετών.

Με λίγα λόγια…

Από τις καταθέσεις τους στο ακροατήριο κρίνεται η έκβαση μιας υπόθεσης. Γι’
αυτό και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι μάρτυρες έχουν δεχθεί άγριο
προπηλακισμό από τους αντιδίκους.

Δεν έχει περάσει ένας χρόνος (ήταν Μάιος του 2000) από την εκδίκαση των
αιτήσεων ασφαλιστικών μέτρων που «εν ονόματι του χριστιανισμού» ζητούσαν την
απαγόρευση της κυκλοφορίας του βιβλίου του Μίμη Ανδρουλάκη «Μν». Ο συγγραφέας,
έχοντας προφανώς προβλέψει τι θα συνέβαινε, δεν εμφανίστηκε στο δικαστήριο.
Αντ’ αυτού υπέστησαν τις εχθρικές διαθέσεις τού συγκεντρωμένου πλήθους οι
μάρτυρες και οι δικηγόροι του. Ο προαύλιος χώρος του Μονομελούς Πρωτοδικείου
της Αθήνας μετετράπη σε πεδίο μάχης επί τέσσερις ώρες ­ όσο διήρκεσε η
διαδικασία ­ με αποκορύφωμα την επίθεση εναντίον όσων υπερασπίστηκαν το
δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης. Του λόγου το αληθές περί της δυσκολίας των
μαρτύρων να εκπληρώσουν το έργο που ­ είτε ηθελημένα, είτε κατά τύχη ­
επωμίστηκαν, αποδεικνύουν και δύο δίκες με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο,
που απασχόλησαν τα δικαστήρια την τελευταία εβδομάδα. Η μία αφορά το γνωστό
συνδικάτο του εγκλήματος, όπου παρατηρήθηκε μια πρωτοφανής σε αριθμό απουσία
μαρτύρων. Το δικαστήριο διέταξε τη βιαία προσαγωγή τους και πράγματι την
επομένη εμφανίστηκαν όλοι πλην μιας γυναίκας. Ήταν όμως η σημαντικότερη
μάρτυρας, αφού η μοίρα της την οδήγησε μπροστά σε μια δολοφονία. Το
αποτέλεσμα; Αναμενόμενο. Η δίκη αναβλήθηκε.

Η άλλη αφορά την υπόθεση των ατασθαλιών στους κόλπους της Εκκλησίας.
Κατηγορούμενοι κληρικοί και λαϊκοί. Ο Μητροπολίτης Θηβών Ιερώνυμος, που
κατηγορήθηκε αρχικά, δεν κάθεται στο εδώλιο. Απηλλάγη με βούλευμα. Πολλοί
είπαν πως ήταν ο στόχος των καταγγελιών προκειμένου να τρωθεί το κύρος του
λίγο προ της εκλογής Αρχιεπισκόπου, αφού υπήρξε σοβαρός διεκδικητής του
θρόνου. Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος έχει κληθεί ως μάρτυρας. Μέχρι στιγμής
δεν έχει εμφανιστεί. Η βιαία προσαγωγή δεν αρμόζει στην ιδιότητά του…

Ο Βασίλειος Μαρκής είναι πρόεδρος της Ένωσης Εισαγγελέων.