Τα μυστικά της αγοράς μετοχών με πίστωση

Η εφαρμογή της πίστωσης για την αγορά μετοχών είναι θέμα ημερών, αφού το
σχέδιο της σχετικής απόφασης για τα margin accounts δόθηκε από την Επιτροπή
Κεφαλαιαγοράς στους φορείς της αγοράς προκειμένου να γίνει συζήτηση και να
διατυπωθεί το τελικό κείμενο. Επίσης, το σχετικό θεσμικό πλαίσιο είχε ενταχθεί
σε νομοσχέδιο, το οποίο ψηφίστηκε από τη Βουλή και ήδη αποτελεί νόμο.

Μεταξύ αυτών που απαιτεί το σχέδιο της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς είναι η
απόκτηση ειδική άδειας από τις χρηματιστηριακές εταιρείες και ενέχυρο
μεγαλύτερο από το ποσόν της πίστωσης για την αγορά μετοχών. Επίσης, από τη
στιγμή που θα ξεκινήσει το margin account οι επενδυτές θα μπορούν να αγοράζουν
μετοχές με δύο τρόπους: είτε με εμπρόθεσμη εξόφληση ολόκληρου του τιμήματος
είτε θα χρησιμοποιούν τη δυνατότητα λήψης πίστωσης.

Αρχικό περιθώριο

Για κάθε αγορά με πίστωση, ο πελάτης είναι υποχρεωμένος να δώσει κάλυψη με
μετρητά ή με μετοχές, ομόλογα κ.λπ. που να ανέρχονται το πολύ έως το 50% του
συνολικού χαρτοφυλακίου (μετοχές με πίστωση και με μετρητά), ώστε να προκύπτει
το «αρχικό περιθώριο». Με απλά λόγια, εάν ένας επενδυτής καταβάλλει στη
χρηματιστηριακή εταιρεία 100 ευρώ, τότε η χρηματιστηριακή μπορεί να του δώσει
πίστωση για αγορά μετοχών αξίας 100 ευρώ το πολύ. Δηλαδή θα δημιουργηθεί ένα
χαρτοφυλάκιο αξίας 200 ευρώ.

Το αρχικό περιθώριο ορίζεται από τη χρηματιστηριακή εταιρεία και το ύψος του
καθορίζεται από τις κινητές αξίες που καταβάλλει ο επενδυτής, οι οποίες
δημιουργούν το χαρτοφυλάκιο ασφαλείας. Το ελάχιστο περιθώριο που μπορεί να
υπάρχει καθημερινά λέγεται περιθώριο διατήρησης. Με βάση το ποσοστό αυτό, η
χρηματιστηριακή εταιρεία θα καλεί τον πελάτη να καταβάλλει χρήματα ή (εάν δεν
έχει χρήματα) θα του ρευστοποιεί μετοχές, ανάλογα με την καθημερινή αποτίμηση
του συνολικού χαρτοφυλακίου (μετοχές με πίστωση και με μετρητά). Για τον
καθορισμό του μηχανισμού περιθωρίου λαμβάνεται υπόψη και το «έλλειμμα
περιθωρίου». Αυτό είναι ένα ποσόν κατά το οποίο το περιθώριο είναι μικρότερο
από το γινόμενο του αρχικού περιθωρίου (π.χ. 50%) επί του χαρτοφυλακίου
ασφαλείας (π.χ. 100 ευρώ).

Βασική προϋπόθεση για την παροχή πίστωσης είναι η ενεχυρίαση από τον επενδυτή
υπέρ του μέλους (χρηματιστηριακή εταιρεία) ενός «χαρτοφυλακίου ασφαλείας». Το
εν λόγω χαρτοφυλάκιο θα αποτιμάται σε καθημερινή βάση. Η ενεχυρίαση
χαρτοφυλακίου υποχρεώνει τις χρηματιστηριακές εταιρείες να παρακολουθούν τους
ειδικούς λογαριασμούς πίστωσης, οι οποίοι θα δημιουργηθούν με βάση την
ασφαλιστική δικλίδα που θέτει το «περιθώριο διατήρησης».

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η συνολική πίστωση που θα λαμβάνει ο επενδυτής θα
εξασφαλίζεται σε κάθε περίπτωση από χαρτοφυλάκιο υψηλότερης αξίας από εκείνη
της πίστωσης. Από την άλλη πλευρά, η τήρηση του χαρτοφυλακίου ασφαλείας
παρέχει στον επενδυτή τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει την «αγοραστική δύναμη»
που προκύπτει από την αύξηση της αξίας του χαρτοφυλακίου σε σχέση με τα
απαιτούμενα βάσει του ποσοστού αρχικού περιθωρίου, ώστε να λαμβάνει περαιτέρω
πίστωση ακόμα και χωρίς καταβολή μετρητών.

Ο μηχανισμός περιθωρίου απαιτεί συγκεκριμένες διαδικασίες για τη λειτουργία
του, όπως η όχληση των επενδυτών για τήρηση του περιθωρίου διατήρησης στον
λογαριασμό πίστωσης ή η καθημερινή αποτίμηση των χαρτοφυλακίων ασφαλείας.

Υποχρεώσεις εκατέρωθεν

Επίσης, το σχέδιο απόφασης αναφέρει αναλυτικά τις υποχρεώσεις τόσο των πελατών
όσο και των χρηματιστηριακών εταιρειών έναντι των πελατών τους και των
εποπτικών αρχών. Μεγάλη έμφαση δίνεται στην ενημέρωση του επενδυτού. Σύμφωνα
με το εισηγητικό σημείωμα της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς «ο συγκεκριμένος
μηχανισμός παροχής πιστώσεων έρχεται να υποκαταστήσει την υιοθετηθείσα μέχρι
σήμερα, βάσει άτυπου και ανεξέλεγκτου πλαισίου, χορήγηση πίστωσης από μέλη σε
πελάτες τους. Η πρακτική αυτή οδήγησε στη δημιουργία χρεωστικών υπολοίπων
πελατών ορισμένων μελών, ακόμα και χωρίς να υπάρχει σε ορισμένες περιπτώσεις
αντιστοιχία με την αποτίμηση των χαρτοφυλακίων τους».

Παραδείγματα

Το ποσοστό διατήρησης δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί από τις αρμόδιες αρχές. Το
ποσοστό αυτό είναι σημαντικό για τον υπολογισμό της «αγοραστικής δύναμης» του
πελάτου, αλλά και του ποσού που θα ζητεί απ’ αυτόν η χρηματιστηριακή εταιρεία.
Για τον λόγο αυτό οι χρηματιστηριακές εταιρείες αρχίζουν να προμηθεύονται
προγράμματα, τα οποία έχουν ως ελεύθερη παράμετρο το ποσοστό διατήρησης.

Η εταιρεία Broker Systems παρουσίασε στον ΣΜΕΧΑ πρόσφατα το δικό της
πρόγραμμα, το οποίο ξεπερνάει διάφορα προβλήματα που δεν έχουν ακόμη
διευκρινιστεί με τη χρήση παραμέτρων. Όπως εξηγεί στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ο διευθύνων
σύμβουλος της Broker Systems κ. Νίκος Πενθερουδάκης, η χρηματιστηριακή
εταιρεία μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναθεωρεί τα ποσοστά διατήρησης ή και άλλες
παραμέτρους ακόμη και σε επίπεδο πελάτου. Αυτό δίνει την ευχέρεια στη
χρηματιστηριακή εταιρεία αφ’ ενός να θέτει διαφορετικά επίπεδα φερεγγυότητας
μεταξύ πελατών ανάλογα με το χρεωστικό τους υπόλοιπο, την αγοραστική δύναμη,
το ποσοστό διατήρησης κ.λπ. Αφ’ ετέρου, δίνεται η δυνατότητα να αλλάζει τις
παραμέτρους ανάλογα με τις αλλαγές που θα επέρχονται στο θεσμικό πλαίσιο χωρίς
να είναι υποχρεωμένη η χρηματιστηριακή εταιρεία να αλλάζει όλο το πρόγραμμά
της».

Παράδειγμα 1: Έστω ότι ένας επενδυτής χρωστά 17.490 ευρώ και η
αποτίμηση του χαρτοφυλακίου του είναι επίσης 17.490 ευρώ. Επειδή το αρχικό
περιθώριο είναι 50%, η χρηματιστηριακή εταιρεία θα του ζητήσει 8.745 ευρώ
(17.490 επί 50% = 8.745 ευρώ).

Παράδειγμα 2: Ένας πελάτης έχει χρηματικό υπόλοιπο 7.500 ευρώ και η
αποτίμηση του χαρτοφυλακίου για το margin είναι 16.200 ευρώ. Το αρχικό
περιθώριο όλων των επενδυτών είναι 50%, ενώ η χρηματιστηριακή εταιρεία έχει
θέσει ως ποσοστό διατήρησης για τον συγκεκριμένο πελάτη το 25%. Για να
υπολογίσει ο επενδυτής εάν μπορεί να ζητήσει χρήματα και πόσα, κάνει τις εξής
πράξεις: διαιρεί τα 7.500 ευρώ με τα 16.200 και βρίσκει ένα ποσοστό
(7.500/16.200=0,46 ή 46%), το οποίο αφαιρεί από το 100%. Τότε θα υπολογίσει το
ποσοστό 54% (100%-46%=54%). Το ποσοστό αυτό είναι μεγαλύτερο από το ποσοστό
διατήρησης (25%). Άρα, ο πελάτης μπορεί να ζητήσει πίστωση. Πόση; 600 ευρώ.
Γιατί; Διότι με τα 600 ευρώ θα αυξηθει το χρηματικό υπόλοιπο από 7.500 σε
8.100 ευρώ. Τότε, εάν γίνουν πάλι οι παραπάνω πράξεις, το ποσοστό από 54%
πέφτει στο 50%, δηλαδή στο αρχικό περιθώριο.

Παράδειγμα 3: Εάν το χρηματικό υπόλοιπο είναι 5.300 ευρώ και η
αποτίμηση του χαρτοφυλακίου είναι 6.351 ευρώ, τότε σύμφωνα με την παραπάνω
μεθοδολογία προκύπτει το ποσοστό 17%. Έστω ότι το ποσοστό διατήρησης του
συγκεκριμένου επενδυτή είναι 40%. Επειδή το 17% είναι μικρότερο από το 40%,
τότε όχι μόνον ο επενδυτής δεν μπορεί να ζητήσει πίστωση, αλλά η
χρηματιστηριακή εταιρεία θα πρέπει να του ζητήσει χρήματα. Πόσα; Όσα για να
φθάσει το ποσοστό του στο αρχικό περιθώριο (50%) και όχι στο ποσοστό
διατήρησης. Κι αυτό, διότι, όταν ο επενδυτής πέφτει κάτω από το ποσοστό
διατήρησης, τότε η χρηματιστηριακή τού ζητεί τόσα χρήματα όσα απαιτούνται για
να φθάσει το αρχικό περιθώριο. Συνεπώς, στη συγκεκριμένη περίπτωση θα του
ζητήσει 2.124,50 ευρώ. Κι αυτό διότι, με τα χρήματα αυτά το χρηματικό υπόλοιπο
θα μειωθεί σε 3.175,5 ευρώ (5.300-2.124,5=3.175,5). Εάν διαιρέσουμε το ποσόν
αυτό με την αποτίμηση (6.351) θα προκύψει 0,5 ή 50%. Όσο, δηλαδή, το αρχικό περιθώριο.