Εξαρτημένοι από τη Γουώλ Στρητ οι Αμερικανοί

<

Η έντονα ανοδική αγορά (bull market), η οποία «γεννήθηκε» στη μέση της
οικονομικής ύφεσης του 1982, πνέει τα λοίσθια και ήδη κάποιοι έχουν αρχίσει να
της… παίρνουν τα μέτρα για να της ετοιμάσουν… φέρετρο.

Ο επικήδειος, όμως, ίσως να είναι πρόωρος για μια αγορά που έγινε πιο δυνατή
παρά ποτέ μετά τις αναφορές για τον «θάνατό της» κατά τη διάρκεια της κρίσης
του 1987. Παρά τις βραχυπρόθεσμες προοπτικές που έχει πλέον η Γουώλ Στρητ,
μετά την προηγούμενη χρηματιστηριακή εβδομάδα που ήταν η χειρότερη για τον
Ντάου Τζόουνς από το 1989, η έντονα ανοδική αγορά θα βρίσκεται για καιρό στη
μνήμη των επενδυτών για τις αλλαγές που προκάλεσε στις ΗΠΑ.

Η άνοδος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ζούσαν οι άνθρωποι, καθώς και τα ρίσκα
που ήταν διατεθειμένοι να πάρουν. Έκανε τους Αμερικανούς πιο εξαρτημένους από
τα κέρδη από το Χρηματιστήριο, σε σύγκριση με κάθε προηγούμενη περίοδο και
τους έδωσε την εντύπωση ότι δεν υπάρχει ουσιαστικά λόγος για να αποταμιεύουν.

Η έντονα ανοδική αγορά δημιουργήθηκε από την «έκρηξη» που σημείωσε η οικονομία
στη δεκαετία του ’90, η οποία έπειτα τροφοδοτήθηκε από την άνοδο του
Χρηματιστηρίου. Τα δικαιώματα σε μετοχές (stock options) έγιναν ξαφνικά πολύ
διαδεδομένα, με αποτέλεσμα ακόμη και εργαζόμενοι στις χαμηλότερες βαθμίδες
λιγότερο γνωστών εταιρειών, που όμως υπήρχε η προοπτική να «τρέξουν» στη
χρηματιστηριακή αγορά, να γίνουν, από τη μια νύχτα στην άλλη, εκατομμυριούχοι.
Το Χρηματιστήριο, το οποίο κάποτε οι περισσότεροι το έβλεπαν σαν επένδυση
υψηλού κινδύνου όπου δεν υπάρχει χώρος για ερασιτέχνες, μετατράπηκε σε τόπο
εξασφαλισμένων τοποθετήσεων, τουλάχιστον όσων είχαν μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Εξαρτημένοι από τις μετοχές

«Οι ιδιώτες επενδυτές έγιναν εξαρτημένοι από τις μετοχές», είπε ο διευθύνων
σύμβουλος της Εθνικής Ένωσης Χρηματιστών και υψηλόβαθμο στέλεχος για θέματα
συναλλάγματος στην προηγούμενη κυβέρνηση Μπους, κ. Ρόμπερτ Γκλόμπερ και
συνέχισε: «Το πράγμα τράβηξε πολύ, τόσο ώστε να πιστεύει ο κόσμος ότι οι
επενδύσεις σε μετοχές δεν έχουν ρίσκο».

Όταν, το 1999, η έντονα ανοδική αγορά έφτασε στο ζενίθ, η αγοραστική δύναμη
των αμερικανικών νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 14,1%. «Αυτό επηρέασε το μέγεθος
των σπιτιών μέσα στα οποία ζούμε, τον τύπο των αυτοκινήτων που οδηγούμε, το
πώς κάνουμε διακοπές», δήλωσε ο κ. Ντάγκλας Κλίγκοτ, στρατηγικός αναλυτής της
JP Morgan. «Λόγω της τεράστιας αύξησης στο καθαρό εισόδημα του μέσου
αμερικανικού νοικοκυριού, αισθανθήκαμε όλοι άνετα με το να έχουμε ένα από τα
μεγαλύτερα, με βάση την ιστορία, χρέη», συμπλήρωσε ο ίδιος.

Η αγοραστική δύναμη

Ήδη, η πτώση του Χρηματιστηρίου στις ΗΠΑ έχει μειώσει τον πλούτο των κατοίκων
της χώρας. Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών μειώθηκε κατά 2% μέσα στο 2000.
Πρόκειται για την πρώτη τέτοια μείωση από τότε που η κυβέρνηση άρχισε να κρατά
στατιστικά στοιχεία, στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η αγοραστική δύναμη
των νοικοκυριών είχε σημειώσει μικρή αύξηση ακόμη και το 1974, κατά τη
διάρκεια της μεγαλύτερης οικονομικής ύφεσης μετά τη δεκαετία του ’30.

Οι απώλειες αυτές αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι μέχρι το 1999 το 60% των
επενδύσεων των Αμερικανών γινόταν στο Χρηματιστήριο. Το ποσοστό αυτό είναι
διπλάσιο σε σύγκριση με το 1982, σύμφωνα με στοιχεία της JP Morgan. Ποτέ στην
αμερικανική ιστορία ο πλούτος τόσων πολλών ανθρώπων δεν συνδεόταν άμεσα με την
τύχη της Γουώλ Στρητ.

Ο πληγωμένος ταύρος

Ο ταύρος (που συμβολίζει διεθνώς την ανοδική αγορά) είναι πλέον, στην καλύτερη
περίπτωση, πληγωμένος. Τα τελευταία χρόνια της μεγάλης ανόδου, όταν ο Ντάου
Τζόουνς αυξήθηκε κατά 1.409% ­ ξεκινώντας από το χαμηλό του σημείο το 1982 και
φτάνοντας μέχρι το υψηλότερό του σημείο το 2000 ­ και ο Νάσντακ αυξήθηκε κατά
3.072%, οι μεγαλύτεροι κερδισμένοι ήταν οι μετοχές εταιρειών υψηλής
τεχνολογίας. Σήμερα, μερικές από τις μετοχές που σημείωσαν άνοδο – φωτοβολίδα
απλώς δεν υπάρχουν, ενώ ακόμη και οι καλύτερες από τις μετοχές αυτές
καταγράφουν απώλειες στην τιμή τους, που ξεπερνά το 50%.

Ο δείκτης Νάσντακ, που κυριαρχήθηκε από τις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας,
βρίσκεται σήμερα περίπου 63% χαμηλότερα από το υψηλότερο σημείο του τον
προηγούμενο Μάρτιο, ενώ ο Ντάου Τζόουνς, που παρουσίασε μεγαλύτερη αντίσταση
στην πτώση επειδή απαρτίζεται από παραδοσιακές εταιρείες, υποχωρεί από το
υψηλότερο σημείο του κατά 16%.

Αν ο ταύρος είναι νεκρός ή πεθαίνει, θα αφήσει πίσω του μια κοινωνία που
εξαρτήθηκε από αυτόν πολύ περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς πριν από μια
δεκαετία. Οι επιχειρήσεις στις ΗΠΑ βρέθηκαν να έχουν σημαντικά χρέη στην
προσπάθειά τους να προχωρήσουν σε επαναγορές μετοχών, ώστε να τις μοιράσουν
στους εργαζομένους, πιστεύοντας ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν.

Και τώρα, αποταμιεύσεις

Τα οικονομικά των οικογενειών βρέθηκαν σε φάση αναδιοργάνωσης. Τώρα, που
εξαπλώνεται η πίστη ότι η εποχή του εύκολου χρήματος έχει περάσει, όλο και
περισσότεροι πείθονται να προχωρήσουν σε αποταμιεύσεις, ώστε μα
χρηματοδοτήσουν τα συνταξιοδοτικά τους προγράμματα. Οι αποταμιευτές αναμένεται
να είναι οι μεγαλύτεροι κερδισμένοι σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, αλλά
βραχυπρόθεσμα η τάση αυτή μπορεί να μειώσει ακόμη περισσότερο την οικονομική
δραστηριότητα, την κερδοφορία, αλλά και τις τιμές των μετοχών των εισηγμένων
εταιρειών.

Τώρα, η «ασθένεια» της αγοράς έχει αυξήσει την πίεση στους Αμερικανούς οι
οποίοι καλούνται να αποφασίσουν αν οι μετοχές αποτελούν ακόμη την καλύτερη
επένδυση με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Μέχρι στιγμής, δείχνουν να τοποθετούν πολύ
λιγότερα χρήματα σε μετοχές αλλά και να αποφεύγουν να προχωρούν σε πωλήσεις,
όταν αυτό είναι δυνατό. Σε μια χρονική περίοδο που τα κρατικά ομόλογα
προσφέρουν λιγότερο από 5% σε ετήσια βάση, οι εναλλακτικές λύσεις δεν είναι
ιδιαίτερα ελκυστικές.

Ο κ. Γκλόμπερ πιστεύει ότι η αποστροφή για αγορές σε μετοχές που είχε
παρατηρηθεί παλαιότερα δεν θα επιστρέψει και δηλώνει ότι ελπίζει πως οι
συμπατριώτες του θα εξακολουθήσουν να προχωρούν σε επενδύσεις σε μετοχές με
μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Στη Γουώλ Στρητ οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι η αγορά έχει φτάσει
κοντά στον πάτο. Η αναλύτρια της Goldman Sachs κ. Τζόζεφ Κοέν, μάλιστα, τον
προηγούμενο μήνα, συνέστησε στους επενδυτές να προχωρήσουν σε περισσότερες
αγορές μετοχών και έθεσε σαν τιμή – στόχο για τον Ντάου Τζόουνς τις 13.000
μονάδες, μέχρι το τέλος αυτού του έτους. Αυτό μπορεί να αποδειχτεί ακριβές,
αλλά όλες οι προβλέψεις εξετάζονται υπό το πρίσμα των ιστορικών γεγονότων. Και
τώρα η ιστορία δείχνει ότι πρέπει να ακολουθήσουν χρόνια όπου μπορεί να
υπάρχει ανάκαμψη.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης – Γιώργος Κανελλόπουλος