Νάσντακ: Από το όνειρο στον εφιάλτη

<

Πριν από ένα χρόνο η τεχνολογική χρηματιστηριακή φούσκα δέχτηκε την τελευταία
δόση αέρα. Ο βασικός δείκτης του χρηματιστηρίου Νάσντακ χτύπησε το ιστορικό
ρεκόρ των 5.049 μονάδων. Ένα χρόνο μετά, η αγορά που ήταν ο λαμπαδηδρόμος της
επανάστασης της νέας οικονομίας, βρίσκεται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα. Έχει
χάσει περίπου το 60% της αξίας της σε σχέση με τη μέγιστη τιμή της. Σχεδόν
όλες οι τιμές των μετοχών που βρίσκονται στο ταμπλό του Νάσντακ, από τη
Μάικροσοφτ έως τη Γιαχού, έχουν σημειώσει σημαντικές απώλειες. Μερικές έχουν
καταρρεύσει. Και οι ζημιές που έχει υποστεί ο πλούτος των επενδυτών, θεσμικών
και ιδιωτών, υπολογίζεται ότι ανέρχεται στο αστρονομικό ποσό των 3,6
τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ίσως σκεφθείτε ότι τώρα είναι η ώρα για να αναδυθούν οι επενδυτές από την
άβυσσο. Αντί γι’ αυτό οι επενδυτές κάνουν κάτι άλλο. Προσπαθούν να ρίξουν
ευθύνες για την κατάρρευση τού μέχρι πριν από μερικούς μήνες αγαπημένου τους
χρηματιστηρίου. Οι στατιστικές της πτώσης του Νάσντακ βοηθούν παρά πολύ στο να
κατανοήσουμε τους λόγους για τους οποίους όλοι προσπαθούν να εντοπίσουν τους
υπεύθυνους της καταστροφής. Από τον περασμένο Μάρτιο το 44% των εταιρειών που
διαπραγματεύονται στο Νάσντακ έχασαν το 50% ή περισσότερο της αξίας τους. Το
11% των εταιρειών έχουν σημειώσει απώλειες άνω του 90%!

Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα αν αναλογιστεί κανείς ότι η καταστροφή
έπληξε τόσο τις νεοεισηγμένες μικρές εταιρείες του τεχνολογικού κλάδου όσο και
τα μπλου τσιπς της νέας οικονομίας. Όταν η eToys. com και η Pets. com όδευαν
προς τη χρεοκοπία, η Όρακλ και η Σίσκο έχαναν τα δύο τρίτα της κεφαλαιοποίησής
τους. Με άλλα λόγια, όλοι οι τύποι επενδυτή ­ συντηρητικού και επιθετικού ­
επλήγησαν και κανείς δεν είναι διατεθειμένος να παραδεχθεί ότι είχε την ευθύνη
των ζημιών που πραγματοποίησε.

Απόδοση ευθυνών

Καθώς το παιχνίδι της απόδοσης ευθυνών για την κατάρρευση αρχίζει, δεν
χρειάζεται να ψάξετε μακριά από τους βασικούς παίκτες του χρηματιστηρίου. Στην
κορυφή της λίστας των υπευθύνων, σύμφωνα με τους επενδυτές, είναι οι
χρηματιστηριακοί αναλυτές του τεχνολογικού κλάδου που εργάζονται για μεγάλες
επενδυτικές τράπεζες και με τις συστάσεις τους για αγορές μετοχών
τροφοδοτούσαν με αέρα τη φούσκα χωρίς να προειδοποιούν για τους κινδύνους της
υπερβολής. Ακόμη και όταν τα σημάδια της κατάρρευσης ήταν πλέον εμφανή,
ελάχιστοι αναλυτές συνέστησαν «πωλήσεις» στους επενδυτές και οι περισσότεροι
από τους τελευταίους αισθάνονται εξαπατημένοι. Την εποχή βέβαια της ανόδου δεν
αισθάνονταν το ίδιο. Κατά τη διάρκεια του κερδοσκοπικού παροξυσμού που
εκτόξευσε τις τιμές των μετοχών του Νάσντακ στη στρατόσφαιρα ορισμένοι
διαχειριστές χαρτοφυλακίων και ιδιώτες επενδυτές πραγματοποίησαν εκπληκτικές
αποδόσεις. Σχεδόν κάθε μετοχή της νέας οικονομίας εκινείτο μόνο προς μια
κατεύθυνση: προς τα πάνω. Και έως τον Μάρτιο του 2000 οι επενδυτές θα έπρεπε
να προσπαθήσουν πολύ για να μην πραγματοποιήσουν κέρδη από το χρηματιστηριακό
παιχνίδι στο Νάσντακ. Οι επενδυτές αναζητούσαν τους ήρωές τους. Και αυτοί στα
μάτια τους ήταν οι αναλυτές των οποίων οι προβλέψεις συνέχισης της ανόδου
επιβεβαιώνονταν συνεχώς καθώς όλες οι μετοχές ανέβαιναν.

Οι γκουρού

Διάφοροι γκουρού της χρηματιστηριακής αγοράς εμφανίστηκαν. Και κυρίως τρεις
σούπερσταρ: η Άμπι Τζόζεφ Κοέν του οίκου Γκόλντμαν Σαξ, ο Χένρι Μπλότζετ της
Μέριλ Λιντς και η Μαίρη Μίκερ της Μόργκαν Στάνλεϊ Ντιν Γουίτερ. Οι θετικές
προβλέψεις τους ήταν ευπρόσδεκτες όταν η αγορά απογειωνόταν. Ωστόσο αυτή η
αισιοδοξία γύρισε μπούμερανγκ για τους αναλυτές όταν άρχισε η ταχεία πτώση των
τιμών των μετοχών. Οι αναλυτές, από την άλλη, επέστρεψαν τις ευθύνες στους
ιδιώτες επενδυτές και ειδικότερα στους (Day Traders), αυτούς που έπαιζαν
ενδοσυνεδριακά προκειμένου να αποκομίσουν κέρδη από ημέρα σε ημέρα ­ ένα
φαινόμενο το οποίο γεννήθηκε από τις εύκολες και χαμηλού κόστους συναλλαγές
μέσω του Ίντερνετ

Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι μελέτες τους, που δημοσιεύονταν αυτόματα μέσω
του Ίντερνετ, δεν απευθύνονταν σε αυτούς που έβλεπαν το χρηματιστήριο ως ναό
του τζόγου προσπαθώντας να αποκομίσουν κέρδη μιας ημέρας ή ακόμη και μιας
ώρας. Επιπλέον υποστηρίζουν ότι οι επενδυτές που χρησιμοποίησαν τις
μακροπρόθεσμες προβλέψεις ως κίνητρα για βραχυπρόθεσμες τοποθετήσεις φέρουν
την ευθύνη της κατάρρευσης και των ζημιών που πραγματοποίησαν.

Ωστόσο, οι αναλυτές κατηγορούνται από τους διαχειριστές χαρτοφυλακίων για το
ρόλο τους στην εισαγωγή μεγάλου αριθμού νέων εταιρειών στο Νάσντακ. Πολλοί
εκφράζουν αμφιβολίες για την αμεροληψία των αναλυτών τονίζοντας ότι
επαγγελματίες αναλυτές όπως ο Μπλότζετ, η Μίκερ και η Κοέν μπορεί να έκλεβαν
την αγορά αλλά έκαναν πολύ καλή δουλειά για τους εργοδότες τους. Οι
αποτιμήσεις ολλών εταιρειών που εισήλθαν πέρυσι στο Νάσντακ μπορεί να ήταν
απλώς «αέρας». Όμως, τα χρήματα που μπήκαν στα ταμεία αυτών των εταιρειών από
τη διάθεση των μετοχών τους ήταν πραγματικά. Τόσο οι αναλυτές όσο και οι
επενδυτές έχουν αρχίσει να ρίχνουν τις ευθύνες της κατάρρευσης στις ίδιες τις
εταιρείες της νέας οικονομίας. Και αναφέρουν πολλούς λόγους γι’ αυτό. Κατ’
αρχήν τις κατηγορούν για το χρόνο εισαγωγής τους στο χρηματιστήριο. Ο
μεγαλύτερος αριθμός των εταιρειών πέρασε το κατώφλι του Νάσντακ κατά τη
διάρκεια του 1999.

Αυτό σημαίνει ότι η περίοδος που τα στελέχη των επιχειρήσεων ήταν δεσμευμένα
να μην πουλήσουν τις μετοχές τους έληγε την ίδια περίοδο, μεταξύ του Μαρτίου
και Ιουνίου 2000. Μετοχές αξίας περίπου 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων
αποδεσμεύτηκαν και έπεσαν στην αγορά εκείνη την περίοδο. Πολλά στελέχη
επιχειρήσεων έγιναν πολυεκατομμυριούχοι πουλώντας τις μετοχές τους. Η
διαδικασία αυτή ξεκίνησε, όπως ακριβώς είχε προβλεφθεί, στα μέσα Μαρτίου και
γονάτισε την αγορά για ολόκληρο το 2000. Όταν η κουβέντα για το ποιος φταίει
που κατέρρευσε το Νάσντακ ολοκληρωθεί τότε όλοι ­ αναλυτές, επιχειρήσεις,
επενδυτές ­ ίσως παραδεχθούν ότι φέρουν μέρος των ευθυνών. Οι κερδοσκοπικές
φούσκες χρειάζονται συγκεκριμένα συστατικά για να γεννηθούν. Και πέρυσι το
Νάσντακ τα είχε όλα και σε μεγάλες ποσότητες.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης – Γιώργος Κανελλόπουλος