Το «επικοινωνιακό φιάσκο» της κυβέρνησης

Δημοσιευμένες και αδημοσίευτες δημοσκοπήσεις (για λογαριασμό του Πρωθυπουργού)
φαίνεται να δείχνουν ένα πράγμα: Η εικόνα της κυβέρνησης Σημίτη βρίσκεται στο
ναδίρ, πιθανώς όλης της περιόδου της πρωθυπουργίας του. Και μάλιστα, χωρίς
κάποιο μείζον γεγονός να την έχει πλήξει. Αντίθετα, πολλές μικρές εστίες
φθοράς συσσωρεύονται και υπονομεύουν συνολικά την κυβερνητική εικόνα. Αυτή η
«πολυεστιακή» φθορά, ακριβώς επειδή θυμίζει Λερναία Ύδρα, θα αποδειχθεί
δυσκολότατη στο να αντιμετωπιστεί.

Στην ουσία, μετεκλογικά, η κυβέρνηση Σημίτη αντιμετωπίζει μια μεγάλη κρίση
επικοινωνιακής στρατηγικής. Έχει επιλέξει ταυτόχρονα μια ανερμάτιστη
στρατηγική, την ίδια ώρα που διαπράττει αλληλοδιάδοχα επικοινωνιακά λάθη
τακτικής. Με δυο λόγια, οι επιτελείς του Μαξίμου βρίσκονται ενώπιον ενός
επικοινωνιακού φιάσκου. Και το χειρότερο είναι πως όσο επιβαρύνεται η εικόνα
της κυβέρνησης τόσο πολλαπλασιάζονται τα επικοινωνιακά της ολισθήματα.

Μια πρώτη εντύπωση είναι πως οι επιτελείς του κ. Σημίτη δεν αποκρυπτογράφησαν
ορθά το μετεκλογικό τοπίο, παγιδευμένοι στην αυταρέσκεια μιας πολυετούς
κυριαρχίας του ΠΑΣΟΚ, παρά τα σήμαντρα της εξόχως οριακής εκλογικής νίκης του
Απριλίου. Η πρόκληση για τον ίδιο ήταν πολύ μεγαλύτερη τον Απρίλιο του 2000,
απ’ ό,τι τον Σεπτέμβριο του 1996, καθώς τώρα ο κύκλος της ΟΝΕ έχει κλείσει,
αλλά και η κόπωση από τη μακροχρόνια κυριαρχία του ΠΑΣΟΚ έχει μεγαλώσει
εντυπωσιακά. Τα ποσοστά των πολιτών που αισθάνονται πως το ΠΑΣΟΚ κυβερνάει ήδη
πολλά χρόνια και έχει κουράσει, ήταν ήδη υψηλά τον Απρίλιο και τώρα αυξάνονται
με ραγδαίους ρυθμούς. Ενώ φυσικά η απόσταση ασφαλείας του 1996, τον Απρίλιο,
έχει γίνει μια ανάσα που χωρίζει τα δυο μεγάλα κόμματα.

Μπροστά στην πρόκληση αυτή, τι έπρεπε να κάνει ο Πρωθυπουργός και οι επιτελείς
του; Την επαύριον των εκλογών να αρχίσουν να υλοποιούν βαθιές τομές,
ανοίγοντας έτσι νέα κεφάλαια σε επίπεδο διαχείρισης της εξουσίας, ώστε το 2004
να μπορούν να πείσουν την κοινή γνώμη πως χρειάζονται άλλη μια τετραετία για
να ολοκληρώσουν αυτούς τους χειροπιαστούς στόχους. Καθώς όμως, σε επίπεδο
διαχείρισης, η κυβέρνηση έχασε σχεδόν ένα χρόνο και τα συσσωρευμένα προβλήματα
άνοιγαν νέα μέτωπα, οι επιτελείς του Μαξίμου οχυρώθηκαν πίσω από δύο αδιέξοδες
επιλογές: Αρχικά, να πείσουν πως ο Πρωθυπουργός είναι «υπεράνω» της ολιγωρίας
της κυβέρνησης. Και πρόσφατα να υποκαταστήσουν τα διαχειριστικά κενά, με ένα
«όραμα» για τη μετα-ΟΝΕ εποχή.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από την πρώτη επιλογή που άλλωστε προηγήθηκε χρονικά.
Εδώ και αρκετούς μήνες, με τη δημοτικότητα του κ. Σημίτη σε θετικά επίπεδα,
άρχισε να διαρρέει η επιλογή της δυνατότητάς του να αρθεί «πάνω» από τα
προβλήματα της κυβέρνησής του. «Ας φθείρεται η κυβέρνηση, ο Πρωθυπουργός όμως,
ως κυρίαρχος του πολιτικού τοπίου, είναι υπεράνω της φθοράς αυτής», ήταν η
σχετική εκτός πραγματικότητας θεωρία: Και διότι ο κ. Σημίτης αδυνατούσε με τη
δεδομένη ηγετική του εμβέλεια να παίξει ρόλους που είχαν στο παρελθόν παίξει
οι Κωνσταντίνος Καραμανλής και Ανδρέας Παπανδρέου, και διότι η εποχή δεν
επιτρέπει τέτοιους ρόλους. Η θεωρία δοκιμάστηκε στο ναυάγιο του «Σαμίνα» με
καταστροφικές συνέπειες. Ο Πρωθυπουργός ήταν κραυγαλέα απών το κρίσιμο
διάστημα μετά την τραγωδία, και τελικά όταν εμφανίστηκε στη Βουλή, αντί σεμνά
να αναλάβει τίμημα των ευθυνών, έκανε το μέγα ατόπημα να μεταθέσει τα πάντα σε
μία «άλλη Ελλάδα» που έμοιαζε να μην τον αφορά.

Αυτή η αίσθηση αλαζονείας ήταν το μόνο που δεν χρειαζόταν ένα κόμμα το οποίο
κυβερνάει ουσιαστικά μια εικοσαετία. Ταυτόχρονα, καθώς σταδιακά συνέβη το
αναπόφευκτο, δηλαδή η κακή κυβερνητική εικόνα άρχισε να παρασύρει την
πρωθυπουργική δημοτικότητα, στην ίδια ακριβώς λανθασμένη κατεύθυνση έγινε το
επόμενο μέγα επικοινωνιακό ατόπημα: Ο Πρωθυπουργός, δημόσια, αποστασιοποιήθηκε
από τα «κουρασμένα» στελέχη της κυβέρνησής του! Η δήλωση αυτή ήταν
καταστροφική για πολλούς λόγους: Πρώτον, διότι επισήμως ταύτισε την κυβέρνησή
του με τον όρο «κουρασμένη». Δεύτερον, διότι εμφανίστηκε να μεταθέτει σε
συνεργάτες του ευθύνες που ανήκουν στον επικεφαλής μιας κυβέρνησης, ο οποίος
τους επέλεξε, τους συντονίζει και τους διατηρεί. Τρίτον, διότι ανέδειξε και
πάλι αίσθηση αλαζονείας, σε μια εποχή που κάτι τέτοιο δεν αναδύει
«ηγετικότητα». Τέλος, κι αν δεν έφθαναν όλα αυτά, διότι αναδιπλώθηκε, λέγοντας
ότι όσα είπε δεν αφορούσαν την κυβέρνησή του, αλλά την αντιπολίτευση!

Η ίδια λογική της κατασκευής μιας εικόνας Πρωθυπουργού άλλων εποχών οδήγησε
στην αυτοκαταστροφική μεθοδολογία της αποπομπής του κ. Πάγκαλου (μέχρι τότε
ενός πολύτιμου συμμάχου του κ. Σημίτη). Αυτή η μεθοδολογία είναι προφανές πως
δεν ανέδειξε δύναμη, αλλά αδυναμία, καθώς έδωσε την εικόνα νευρικότητας και
υπερβολής, σε έναν πολιτικό που μέχρι τότε είχε ως ατού του την ψυχραιμία και
το μέτρο.

Έτσι, όλα αυτά όχι μόνο δεν πέτυχαν να απεμπλέξουν τον Πρωθυπουργό από τη
φθορά της κυβέρνησής του, αλλά άρχισαν να τον εντάσσουν στην καρδιά των
προβλημάτων της, ως μια από τις κύριες εστίες των πρόσφατων και κραυγαλέων
αδυναμιών της. Στην ουσία, οι απίστευτοι αυτοί επικοινωνιακοί ακροβατισμοί
παρουσιάζουν έναν Πρωθυπουργό που έχει χάσει τη μάχη της σφιχτής διαχείρισης,
και που άρα χάνει έδαφος στον μέχρι τώρα προνομιακό του χώρο. Αν όμως ο κ.
Σημίτης χωλαίνει διαχειριστικά και η κυβέρνησή του είναι «κουρασμένη», τότε
πώς μπορεί να ανακοπεί η φθορά τόσο της δικής του όσο και της κυβερνητικής
εικόνας;

Οι παραπάνω επισημάνσεις μάς οδηγούν σε ένα επόμενο τραγικό επικοινωνιακό
λάθος των επιτελών του Πρωθυπουργού, που είναι ορατό τις τελευταίες ημέρες.
Καθώς λοιπόν βλέπουν πως κατρακυλάει η δημοτικότητά του και πέφτουν τα ποσοστά
του κυβερνώντος κόμματος, επιχειρούν να υπερβούν τη διαχειριστική κρίση της
κυβέρνησης διά της «φυγής» προς τα οράματα. Έτσι επιστρατεύεται ο Πρωθυπουργός
να κάνει θεωρητικού τύπου ομιλίες για τις προκλήσεις τής μετα-ΟΝΕ εποχής, που
ελάχιστα αφορούν την κοινωνία. Άλλωστε και η ΟΝΕ για τον μέσο Έλληνα δεν
υπήρξε ποτέ όραμα με δυναμική, αλλά ένας πεπερασμένος και χειροπιαστός στόχος.

Το τραγικό με τους επιτελείς του Πρωθυπουργού είναι πως δεν έχουν κατανοήσει
πως οι ψηφοφόροι που επέλεξαν και επιλέγουν τον κ. Σημίτη δεν τον επέλεξαν
ούτε για τα οράματά του ούτε για έναν απροσδιόριστο «εκσυγχρονισμό» που
συγκίνησε (όπως δείχνει πλήθος δημοσκοπήσεων) ελάχιστους. Τον επέλεξαν και θα
τον επιλέξουν, όσοι τον επιλέξουν, για μια σιγουριά που δημιουργεί η
διαχείρισή του. Την ώρα λοιπόν που η σιγουριά αυτή αρχίζει να εξανεμίζεται και
μεγαλώνει η αίσθηση ότι ο κ. Σημίτης «χάνει τον έλεγχο» της κυβερνητικής
διαχείρισης, οι επιτελείς του Μαξίμου, αντί να επικεντρωθούν σε ζητήματα
διαχειριστικά, χάνονται σε οραματικές διαδρομές που ούτε αφορούν ούτε
συγκινούν ψηφοφόρους υποψιασμένους, κυνικούς και άκρως πραγματιστές.

Το ΠΑΣΟΚ κυριάρχησε την εικοσαετία αυτή γιατί ήταν συνολικά σε επαφή με την
πραγματικότητα και προσαρμοζόταν επιτυχώς σε αυτή. Ήδη όμως τα σημάδια είναι
ανησυχητικά για το κυβερνών κόμμα, καθώς η επικοινωνιακή πολιτική του
Πρωθυπουργού ούτε πηγάζει μέσα από την κοινωνική πραγματικότητα ούτε την
αντιμετωπίζει. Με την έννοια αυτή τα αίτια του επικοινωνιακού φιάσκου των
επιτελών του Πρωθυπουργού ξεπερνούν το επίπεδο ενός κακού «περιτυλίγματος» και
αναδεικνύουν μια αδιέξοδη πολιτική πορεία.

Ο Γιάννης Λούλης είναι επικοινωνιολόγος και πολιτικός αναλυτής