Το ασφαλιστικό δεν είναι μόνο μαθηματικά

Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου Επιστημονικός διευθυντής ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ

Η σύγχρονη βιβλιογραφία που αναφέρεται στην εξέλιξη και διαμόρφωση του
συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεων στην Ελλάδα, καταλήγει, εκτός των άλλων, στα
συμπεράσματα ότι ο θεσμός καθ’ όλη την περίοδο της εξέλιξής του πέρασε από την
υπανάπτυξη στην κρίση, δεδομένου ότι δεν συγκροτήθηκε με βάση τις αρχές ενός
συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, αφού η δημιουργία του δεν σχεδιάστηκε για να
καλύψει κοινωνικο-ασφαλιστικά όλους τους εργαζομένους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο
δεν αντιμετωπίσθηκε η ανασφάλεια και η αβεβαιότητά τους, με ό,τι αρνητικό
συνεπάγεται για την κοινωνική τους αναπαραγωγή, και έτσι η κοινωνική ασφάλιση
χρησιμοποιήθηκε, σε σημαντικό βαθμό, από την κρατική εξουσία ως μηχανισμός
ενίσχυσης των όρων και συνθηκών συσσώρευσης του κεφαλαίου, ενσωμάτωσης
ορισμένων κοινωνικών ομάδων που η απασχόλησή τους συνδεόταν με πλευρές
διαχείρισης της κρατικής εξουσίας και άλλων κοινωνικών ομάδων με τις οποίες η
κρατική εξουσία, διά μέσου του συγκεκριμένου θεσμού ανέπτυξε ένα, ανθεκτικό
στον χρόνο, πλέγμα πελατειακών σχέσεων.

Σήμερα, η κρίση της κοινωνικής ασφάλισης, η οποία εκφράζεται με το οικονομικό
και κοινωνικό έλλειμμα, έχει αποκτήσει διαρθρωτικό χαρακτήρα και η
αντιμετώπισή της προϋποθέτει μία δέσμη διαρθρωτικών και θεσμικών αλλαγών
άμεσης και μεσομακροπρόθεσμης απόδοσης, με συστατικά στοιχεία που αναφέρονται
στην ανάπτυξη, την τεχνολογία, την απασχόληση, την ανεργία, τις εργασιακές
σχέσεις, τη διάρθρωση και τη γήρανση του πληθυσμού, τους νέους πόρους, τη
φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Η παρατήρηση αυτή σημαίνει ότι η αντιμετώπιση του οικονομικού και κοινωνικού
ελλείμματος της κοινωνικής ασφάλισης, προϋποθέτει μία σύνθετη προσέγγιση και
επίλυση του ζητήματος, η οποία πρέπει να σημειωθεί ότι περισσότερο συμπίπτει
με την επανεξέταση του ρόλου, της θέσης και την ενδυνάμωση της κοινωνικής
προστασίας και λιγότερο συμπίπτει με διαχειριστικές επιλογές και ιδιαίτερα
περιοριστικού χαρακτήρα, οι οποίες συμβάλλουν στην υποβάθμιση και συρρίκνωσή
της, ενισχύοντας με τον πιο έντονο τρόπο τις κοινωνικές ανισότητες.

Άρα, η διαπίστωση ύπαρξης ενός μακροχρόνιου αναλογιστικού ελλείμματος ή ενός
ετήσιου ελλείμματος διαχειριστικού χαρακτήρα, δεν θα πρέπει να συνοδευτεί από
αντιλήψεις και απόψεις πανικού και κινδυνολογίας για την επερχόμενη κατάρρευση
του κοινωνικο-ασφαλιστικού συστήματος, γιατί κάτι τέτοιο: πρώτον, δεν
ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και, δεύτερον, δεν θα συμβάλλει στην
ουσιαστική συζήτηση για την εξασφάλιση των μακράς πνοής συνθηκών οικονομικής
βιωσιμότητας και κοινωνικής αποτελεσματικότητας του συστήματος κοινωνικών
ασφαλίσεων στη χώρα μας.

Αντίθετα, η πολυπλοκότητα του ζητήματος και οι αντιφάσεις στη σύσταση και την
εξέλιξη της κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα, οι οποίες συμπυκνώνονται στη
διαπίστωση ότι είναι ένα σύστημα με υψηλές εισφορές, χαμηλές παροχές και
οικονομικά ελλείμματα, (δημιουργήθηκαν με θυσίες του ασφαλιστικού πληθυσμού
για οικονομικά οφέλη εξωασφαλιστικού και εξωαναπτυξιακού χαρακτήρα), απαιτούν
ψυχραιμία, νηφαλιότητα, βαθιά κατανόηση και γνώση των πτυχών που διαμορφώνουν
την οικονομική και κοινωνική του κρίση, συνθετότητα, προοπτική και φαντασία
στις ασφαλιστικές επιλογές.

Με άλλα λόγια, η κοινωνικο-ασφαλιστική μεταρρύθμιση στις σημερινές συνθήκες
αποτελεί πρόκληση έμπνευσης, προβληματισμού και ουσιαστικής αντιμετώπισης του
ασφαλιστικού ζητήματος, με την επίλυση των πτυχών της οικονομικής και
κοινωνικής του διάστασης και επ’ ουδενί μπορεί να αποτελεί απειλή για τους
ασφαλισμένους και τους συνταξιούχους.

Αυτό σημαίνει, ότι η μη θεώρηση της κοινωνικο-ασφαλιστικής μεταρρύθμισης ως
πρόκλησης, θα καλλιεργήσει συνθήκες πανικού και κοινωνικών αντιδράσεων, με
αποτέλεσμα να χαθεί μια ακόμη ευκαιρία, όπως χάθηκε στις αρχές της δεκαετίας
του 1990, αφού η εξοικονόμηση πόρων από την αύξηση των εισφορών και τη μείωση
των παροχών για τον συμψηφισμό της μείωσης της χρηματοδότησης του κρατικού
προϋπολογισμού, διεύρυνε το κοινωνικό έλλειμμα και οι πόροι ήταν περιορισμένοι
και βραχυχρόνιας διάρκειας, με αποτέλεσμα στη διάρκεια του 1990 να οξυνθεί και
να περιπλακεί ακόμη περισσότερο η κοινωνικοοικονομική ασφυξία του συστήματος
κοινωνικών ασφαλίσεων.

Κατά συνέπεια, ο σίγουρος δρόμος της αποτροπής εμβάθυνσης της απορρύθμισης της
κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα, δεν περνά από την επίκληση της διάβρωσης της
ελληνικής οικονομίας και την επιδείνωση του επιπέδου ανταγωνιστικότητας από
«την βραδυφλεγή βόμβα του ασφαλιστικού», αλλά περνά από την ανάληψη μιας
αξιόλογης πρωτοβουλίας ανάπτυξης κοινωνικού και πολιτικού διαλόγου για τη
διαμόρφωση μιας στρατηγικής αποκατάστασης της οικονομικής και κοινωνικής
ισορροπίας του συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεων, η οποία θα αποβλέπει στην
επίτευξη των στόχων ενίσχυσης και ενδυνάμωσης της κοινωνικής σύγκλισης, της
κοινωνικής συνοχής και της κοινωνικής αλληλεγγύης, θεωρουμένων ως ουσιαστικών
πτυχών της εργασιακής παραγωγικής δύναμης, της δυναμικής και διευρυμένης
αναπαραγωγής της και όχι ως στοιχείων αποδόμησης, όπως υποστηρίζεται, της
ελληνικής οικονομίας, των μακροοικονομικών επιδόσεών της και της
αποτελεσματικότητάς της.

Οι κεντρικοί άξονες μιας τέτοιας στρατηγικής αναβάθμισης των απαιτήσεών μας
για το επίπεδο αλληλεγγύης και κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα,
συμπυκνώνονται: στην άμεση είσπραξη των οφειλών από τους νομοθετημένους
πόρους, δηλαδή καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής, εισφοροαποφυγής, καθώς και
των απωλειών από την μη ορθολογική αξιοποίηση των αποθεματικών, στην ένταξη
στην κοινωνική ασφάλιση του ενός εκατομμυρίου Ελλήνων και αλλοδαπών
εργαζομένων, στην ουσιαστική τριμερή χρηματοδότηση για όλους τους
ασφαλισμένους, στη διαμόρφωση νέου προτύπου οργάνωσης της κοινωνικής ασφάλισης
με κυρίαρχους πόλους τη δημόσια (ΝΠΔΔ) για την κύρια ασφάλιση και κοινωνική
(ΝΠΙΔ) μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, για την επικουρική και εφάπαξ ασφάλιση,
στις ομαδοποιήσεις ομοειδών Ταμείων ύστερα από μελέτη και σύμφωνη γνώμη των
ασφαλισμένων, στην αυτοτελή λήψη αποφάσεων επενδυτικής πολιτικής και
αξιοποίησης των αποθεματικών των Ταμείων, στη θεσμοθέτηση του επιπέδου των
παροχών στα επίπεδα (80% για την κύρια σύνταξη και 20% για την επικουρική
σύνταξη), στον σεβασμό στο Σύνταγμα, τη νομολογία και τις διεθνείς συμβάσεις,
στη θεσμική κατοχύρωση της αυτοτελούς διαχείρισης του Κοινωνικού
Προϋπολογισμού από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό του Κρατικού Προϋπολογισμού.