Γκρίνσπαν: Δύσβατος δρόμος για την οικονομία των ΗΠΑ

<

Μόλις πριν από δύο εβδομάδες ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής
Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, είχε εκφράσει την εκτίμηση ότι η επιβράδυνση
των ρυθμών ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας θα ήταν σύντομη. Την Τετάρτη,
στο δεύτερο μέρος της ομιλίας του προς το Κογκρέσο με θέμα την πορεία και τις
προοπτικές της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου, εμφανίστηκε περισσότερο
απαισιόδοξος τονίζοντας ότι η επιβράδυνση «δεν έχει κάνει ακόμη τον πλήρη
κύκλο της».

Παράλληλα, δεν άφησε καμιά αμφιβολία για τις προθέσεις του, όσον αφορά τα
επιτόκια. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών θα προχωρήσει σε νέες
μειώσεις του κόστους δανεισμού, καθώς οι δύο μειώσεις που πραγματοποίησε τον
Ιανουάριο, ύψους μιας ολόκληρης ποσοστιαίας μονάδας, δεν κατάφεραν να βάλουν
την αμερικανική οικονομία σε τροχιά ταχείας ανάπτυξης. Ωστόσο, ο κ. Γκρίνσπαν
έσβησε τις προσδοκίες των επενδυτών, οι οποίοι προσέβλεπαν στη Federal Reserve
για τη συγκράτηση της πτώσης των τιμών στα χρηματιστήρια, μια νέα σημαντική
μείωση των επιτοκίων πριν από την προγραμματισμένη συνεδρίαση της κεντρικής
τράπεζας, που θα πραγματοποιηθεί στις 20 Μαρτίου.

Το αποτέλεσμα ήταν να σημειωθεί την περασμένη Τετάρτη ξεπούλημα στη
χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης. Ο βιομηχανικός δείκτης Ντάου Τζόουνς
έκλεισε με απώλειες 1,13%. Στο χρηματιστήριο Νάσντακ ο ομώνυμος δείκτης
έκλεισε με πτώση 2,54%.

«Η δική μας ερμηνεία για την ομιλία του Γκρίνσπαν είναι ότι η κεντρική
αμερικανική τράπεζα θα προχωρήσει σε νέες μειώσεις των επιτοκίων, όχι όμως
νωρίτερα από τις 20 Μαρτίου. Εκτός βέβαια και συμβεί κάτι απρόοπτο», σημειώνει
ο Ντέιβιντ Ορ, επικεφαλής οικονομολόγος γνωστού αμερικανικού οίκου οικονομικών
μελετών.

Η οικονομία προσγειώνεται

Η εμφάνιση του Γκρίνσπαν ενώπιον της αρμόδιας οικονομικής επιτροπής του
Κογκρέσου πραγματοποιήθηκε λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του αμερικανικού
υπουργείου Εμπορίου για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας το τελευταίου
τρίμηνο του 2000. Το αμερικανικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν μεγεθύνθηκε κατά
1,1%, με τον χαμηλότερο ρυθμό των τελευταίων πέντε χρόνων. Η ομιλία του
Γκρίνσπαν ήταν ουσιαστικά συνέχεια αυτής που έδωσε στις 13 Φεβρουαρίου ενώπιον
του Κογκρέσου. Την Τετάρτη επανέλαβε την εκτίμησή του ότι οι μακροπρόθεσμες
προοπτικές της αμερικανικής οικονομίας παραμένουν άριστες και ότι το φαινόμενο
του οικονομικού κύκλου επιταχύνθηκε τα τελευταία χρόνια, τόσο προς την
κατεύθυνση της ανάπτυξης όσο και προς την κατεύθυνση της επιβράδυνσης.

Ο βασικός λόγος γι’ αυτήν την εξέλιξη είναι, σύμφωνα με τον Γκρίνσπαν, το
γεγονός ότι οι επιχειρήσεις πραγματοποίησαν μεγάλες επενδύσεις σε νέες
τεχνολογίες που τους επιτρέπουν να κατανοούν γρήγορα και να προσαρμόζονται σ’
αυτά που συμβαίνουν τις αγορές. Παράλληλα, οι επενδύσεις αυτές τις βοήθησαν να
αυξήσουν σημαντικά την παραγωγικότητά τους, ή αλλιώς το παραγόμενο προϊόν ανά
ώρα εργασίας.

Ωστόσο, σε σχέση με την προηγούμενη ομιλία του παρουσιάστηκε σχετικά
απαισιόδοξος λόγω της συνεχιζόμενης μείωσης της καταναλωτικής εμπιστοσύνης
αλλά και των στοιχείων που δείχνουν ότι η πορεία επιβράδυνσης της αμερικανικής
οικονομίας δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Η οικονομία, είπε ο Γκρίνσπαν,
«εμφανίζεται να αναπτύσσεται με ρυθμούς κάτω των δυνατοτήτων που της προσφέρει
η επιτάχυνση της παραγωγικότητας και, ακόμη και μετά τις μειώσεις επιτοκίων
που πραγματοποιήσαμε τον Ιανουάριο, οι κίνδυνοι παραμένουν».

Προβλήματα

Όταν πριν από δύο εβδομάδες είχε μιλήσει στο Κογκρέσο, ο Γκρίνσπαν είχε
τονίσει ότι η αμερικανική οικονομία δεν βρισκόταν σε ύφεση και ότι η
καταναλωτική εμπιστοσύνη βρισκόταν σε ένα επίπεδο «που στο παρελθόν θα
συμβάδιζε με την οικονομική ανάπτυξη».

Στην πρόσφατη ομιλία του, όμως, τόνισε ότι η καταναλωτική εμπιστοσύνη μειώθηκε
σε επίπεδο που ενδεχομένως μπορεί να προκαλέσει προβλήματα. Η κατάσταση αυτή
«απαιτεί μεγάλη προσοχή την προσεχή περίοδο, ειδικότερα μετά και την πρόσφατη
επιδείνωση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης. Ωστόσο, προς το παρόν, η μείωση
στις πωλήσεις αυτοκινήτων και κατοικιών ήταν σε λογικά επίπεδα, γεγονός που
δείχνει ότι οι καταναλωτές έχουν διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη
τους προς την οικονομία και εξακολουθούν να αναλαμβάνουν μακροπρόθεσμες
οικονομικές υποχρεώσεις».

Απαντώντας σε ερώτηση που του έγινε από μέλος του Κογκρέσου, ο κ. Γκρίνσπαν
τόνισε ότι η κεντρική τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών προτιμά να αυξάνει ή να
μειώνει τα επιτόκια στις προγραμματισμένες συνεδριάσεις της. Ωστόσο,
προσέθεσε, ότι αν αποδειχθεί αναγκαίο, μπορεί να δρα και μεταξύ των
συνεδριάσεων. Και παρά το γεγονός ότι παραδέχθηκε πως οι διακυμάνσεις στις
τιμές των μετοχών στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης επιδρούν στην οικονομία
και στην καταναλωτική εμπιστοσύνη, έσβησε τις προσδοκίες των αγορών για μια
άμεση μείωση των επιτοκίων που θα δρούσε θετικά για τις τιμές των μετοχών.

Η επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας έρχεται σε μια περίοδο που η
παγκόσμια οικονομία δεν βρίσκεται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση. Τα χρόνια
των εντυπωσιακών ρυθμών ανάπτυξης της μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη
βοήθησαν σε μεγάλο βαθμό να αντιμετωπισθούν οι αναταράξεις που δημιουργήθηκαν
από την ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση το 1997 και τη χρεοκοπία της Ρωσίας το
1998.

Η αμερικανική οικονομία λειτούργησε απορροφητικά για τις ασιατικές εξαγωγές,
αλλά κυρίως τις ιαπωνικές, σε μια περίοδο που η ιαπωνική οικονομία
αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα. Τα προβλήματα αυτά ­ επιβράδυνση της
οικονομίας, πτώση του χρηματιστηρίου, εξασθένηση της κατανάλωσης, αύξηση της
ανεργίας ­ δεν έχουν ακόμη ξεπερασθεί. Πρόσφατα, η ιαπωνική κεντρική τράπεζα
προχώρησε σε μείωση των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων της, στην προσπάθειά της να
δώσει το φιλί της ζωής στην ιαπωνική οικονομία.

Προς το παρόν, τα προβλήματα της αμερικανικής και της ιαπωνικής οικονομίας δεν
παρουσιάζονται στην ευρωπαϊκή, η οποία φαίνεται ότι θα πάρει τη σκυτάλη της
ανάπτυξης το 2001. Σύμφωνα με τις προβλέψεις των ιθυνόντων της ευρωπαϊκής
οικονομίας, το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν των 12 χωρών που απαρτίζουν τη ζώνη
του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος θα μεγεθυνθεί φέτος με ρυθμούς μεταξύ 3 και
3,5%. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, το όργανο που χαράσσει και εφαρμόζει τη
νομισματική πολιτική στην ευρωζώνη παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στο μέτωπο
του πληθωρισμού ο οποίος, λόγω της εξασθένησης του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος και της ανόδου των διεθνών τιμών του πετρελαίου, κινείται με
ρυθμούς άνω του 2%, που θεωρείται οροφή για το κεντρικό ευρωπαϊκό πιστωτικό
ίδρυμα. Ο πληθωρισμός μειώθηκε τον Ιανουάριο στην ευρωζώνη στο 2,4% από 2,6%
τον Δεκέμβριο σε ετήσια βάση. Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες να προχωρήσει η
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε μείωση των επιτοκίων της έως τον ερχόμενο Ιούνιο.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης