Προβληματικός ο έλεγχος εκλογικών δαπανών

Κατοχυρώνεται και συνταγματικά η υποχρέωση του κράτους να ενισχύει
οικονομικά τα κόμματα. Θεσπίζεται η διαφάνεια στη διαχείριση των οικονομικών,
ενώ προσδιορίζονται και οι συνέπειες σε τυχόν παραβιάσεις.

Στρογγυλό τραπέζι. Οι τρεις πανεπιστημιακοί, από αριστερά Στεφ. Κουτσουμπίνας, Θαν. Ξηρός, Κώστας Χρυσόγονος, με τη συντάκτρια των «ΝΕΩΝ» Τζώρτζια Κοντράρου

Οι ρυθμίσεις αυτές που προτείνεται ­ με πλειοψηφία ­ να εισαχθούν στο νέο
Σύνταγμα, ανοίγουν ένα ευαίσθητο, γνωστό ζήτημα σχετικό με τις διαπάνες των
πολιτικών κομμάτων και ταυτόχρονα προκαλούν μία σειρά ερωτημάτων, τα οποία,
έως σήμερα, διατυπώνονταν εντονότερα σε προεκλογικές περιόδους.

­ Είναι αναγκαία μία τέτοια συνταγματική αλλαγή;

­ Ποια κόμματα αφορά; Αυτά που εκπροσωπούνται στη Βουλή; Ή και τα υπό ίδρυση;
Είναι σαφές ότι ο έλεγχος θα είναι συνεχής και δεν θα περιορίζεται μόνο στις
εκλογικές δαπάνες; Ποιες θα είναι οι συνέπειες για τα ίδια τα κόμματα σε
περίπτωση παραβιάσεων; Τι γίνεται με την ιδιωτική χρηματοδότηση;

Τρία στελέχη της πανεπιστημιακής μας κοινότητας, ο αναπληρωτής καθηγητής της
Νομικής Σχολής Θεσσαλονίκης κ. Κώστας Χρυσόγονος, ο επίκουρος καθηγητής της
Νομικής Θράκης κ. Στέφανος Κουτσουμπίνας και ο ειδικός συνεργάτης του
Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Θανάσης Ξηρός, καταθέτουν τις δικές τους απόψεις και
διατυπώνουν τον δικό τους προβληματισμό κατά τη διάρκεια συζήτησης που
οργάνωσαν «ΤΑ ΝΕΑ».

Ως ουσιαστική και πρακτική αλλαγή ο κ. Χρυσόγονος εντοπίζει την πρόβλεψη της
οικονομικής ενίσχυσης των κομμάτων όχι μόνο για τις εκλογικές δαπάνες, αλλά
και για τις λειτουργικές, ενώ «πλέον θα μπορούν να απαγορευθούν ορισμένες
μορφές εκλογικής, προεκλογικής προβολής, να επιβληθεί ανώτατο όριο εκλογικών
δαπανών και το κυριότερο ότι η παράβαση των σχετικών διατάξεων θα συνιστά
πλέον εκλογική παράβαση κατά τα άρθρα 58 και 100 του Συντάγματος».

Ο έλεγχος

Ωστόσο διακρίνει «αντικειμενικά προβλήματα ελέγχου στο όριο δαπανών». Πρόβλημα
«που υπάρχει και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι ελεγκτικοί μηχανισμοί του
κράτους είναι πολύ ισχυρότεροι και όπου η λειτουργία της οικονομίας είναι πολύ
πιο διαφανής. Σε εμάς, πιστεύω, θα υπάρξει πολύ μεγάλο πρακτικό πρόβλημα και
θα προκύψουν συνεχείς δικαστικές αμφισβητήσεις διότι, ούτως ή άλλως, όπως
ξέρουμε η παραοικονομία στη χώρα μας εκλαμβάνει ένα μεγάλος μέρος της
οικονομικής δραστηριότητας. Άρα γενικώς οι οικονομικές δοσοληψίες των
υποψηφίων βουλευτών κυρίως, αν μη και των κομμάτων γενικότερα, δεν μπορούν να
είναι απολύτως ελέγξιμες σε τέτοιο καθεστώς λειτουργίας της οικονομίας».

Μία άλλη αξιοσημείωτη αλλαγή που επιφέρει η σχετική πρόταση είναι, κατά τον κ.
Χρυσόγονο, το γεγονός «πως για πρώτη φορά θα έχουμε μία υποκειμενοποίηση της
δίκης στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο. Έως τώρα οι δίκες στο ΑΕΔ ήταν δίκες
αντικειμενικής νομιμότητας ­ εάν συνέτρεχε κώλυμα εξέπιπτε ο βουλευτής ­
ανεξαρτήτως εάν η ιδιότητα που είχε επηρέασε πράγματι το εκλογικό σώμα. Άρα,
το ΑΕΔ δεν έμπαινε σε περίπλοκα ζητήματα αποδείξεων πραγματικών γεγονότων.
Τώρα πλέον θα αναγκασθεί να το κάνει. Διότι η απόδειξη της υπερβάσεως του
ορίου προϋποθέτει ακριβώς έρευνα πραγματικών γεγονότων. Και μάλιστα έρευνα
δυσχερή και λεπτομερειακή».

Οι «φαντεζί»

Διαφορετικό προβληματισμό, με άλλης φύσεως ερωτήματα, θέτει με τη σειρά του ο
επόμενος συνομιλητής κ. Κουτσουμπίνας, ο οποίος αναρωτιέται: «Θα υπόκεινται
στον έλεγχο όλοι οι υποψήφιοι βουλευτές; Ακόμη κι αυτοί που δεν εξελέγησαν,
ακόμη κι αυτοί που δεν είχαν, σε κάθε περίπτωση, ελπίδα να επιλεγούν, οι, ας
τους χαρακτηρίσουμε έτσι για την πρόοδο της συζήτησης, “φαντεζί” υποψήφιοι, με
κίνδυνο να γίνει ένα σύστημα εξαιρετικά δυσκίνητο, που μπορεί να ευτελισθεί;
Αναρωτιέμαι εάν τα κόμματα μπορούν να είναι αντικείμενο ελέγχου από το ΑΕΔ,
καθώς το συγκεκριμένο δικαστήριο βάσει των άρθρων 58 και 100 του Συντάγματος
κρίνει ζητήματα σχετικά με την εκλογική διαδικασία. Δεν μπορεί να κρίνει
γενικά την οικονομική διαχείριση, παρά μόνον ό,τι έκανε στην προεκλογική
περίοδο».

Ταυτόχρονα θέτει ακόμη ένα μείζον ζήτημα: «Οι κυρώσεις για τα κόμματα». «Έχω
την αίσθηση», τονίζει, «ότι θα ήταν μάλλον δύσκολο ένα κόμμα να χάσει έδρα με
βάση τουλάχιστον την εκλογική δικονομία, όπως φαίνεται από τα άρθρα 58 και 100
του Συντάγματος. Συνεπώς, η μόνη δυνατή κύρωση είναι να κοπεί ή να περιορισθεί
η χρηματοδότηση».

Η αρχή όμως της διαφάνειας επιβάλλει, όπως δέχθηκε η θεωρία και επεσήμανε ο κ.
Ξηρός, «η δημοσιότητα να καταλαμβάνει όχι μόνο τις εκλογικές δαπάνες και τα
έσοδα, αλλά, γενικότερα, κάθε δαπάνη και κάθε έσοδο των πολιτικών κομμάτων στη
διάρκεια είτε του εκλογικού αγώνα είτε της βουλευτικής περιόδου».

Η έκπτωση

Σχετικά με την έκπτωση ως κύρωση σε περίπτωση παραβίασης των σχετικών
διατάξεων, ο κ. Ξηρός υποστηρίζει ότι «και χωρίς αναθεώρηση του Συντάγματος η
υπέρβαση του ορίου των εκλογικών δαπανών θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να
οδηγήσει στην έκπτωση. Η έκπτωση εν όψει της πρόβλεψης του άρθρου 52 που
επιβάλλει την ελεύθερη και ανόθευτη εκδήλωση λαϊκής θέλησης ως έκφρασης της
λαϊκής κυριαρχίας σε συνδυασμό με τα άρθρα 58 και 100 του Συντάγματος, είναι
δυνατόν ακόμη και σήμερα να απασχολήσει το ΑΕΔ. Με την προτεινόμενη ρύθμιση, ο
όποιος προβληματισμός πλέον αίρεται. Η έκπτωση από το βουλευτικό αξίωμα, έστω
και εάν δεν ορίζεται ρητά, κατοχυρώνεται με μορφή κύρωσης».

Διαφάνεια και όρια στην ιδιωτική χρηματοδότηση των κομμάτων

«Στην Ελλάδα έχουμε συνηθέστερα πρόβλημα εφαρμογής των διατάξεων του
Συντάγματος».

Με τη γενική αυτή παρατήρηση ο κ. Ξηρός διατυπώνει τον προβληματισμό του και
εκφράζει φόβο ότι «οι νέες διατάξεις, δίχως την αυστηρά οριοθετημένη
κανονιστική εμβέλειά τους, είναι ενδεχόμενο να προκαλέσουν αμφισβητήσεις και
μάλιστα συνεχείς για το κύρος της εκλογής των βουλευτών και, βεβαίως,
αμφισβητήσεις σε ό,τι αφορά τη διαχείριση των κομμάτων. Ο κίνδυνος γίνεται
περισσότερο έντονος στην περίπτωση που δεν οργανωθεί ένα αξιόπιστο και
αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου των οικονομικών από όργανο με λειτουργική και
προσωπική ανεξαρτησία».

Ωστόσο με την ίδια διάταξη του Συντάγματος ανοίγει ο δρόμος για διαχειριστικό
έλεγχο κάθε υποψηφίου για αιρετή θέση. Ο κ. Χρυσόγονος διατηρεί επιφυλάξεις
«αφ’ ενός πόσο σκόπιμη είναι μία τέτοια επέκταση η οποία θα εντατικοποιούσε
τον δικαστικό έλεγχο σε μία σειρά κοινωνικών εκδηλώσεων, διότι τελικά από
κάποιο δικαστήριο θα φθάσει να κριθεί η έκπτωση ή όχι του υποψήφιου πρύτανη
διότι υπερέβη το όριο των δαπανών, αφ’ ετέρου δεν ξέρω εάν είναι αναγκαία
συνταγματικά η ρύθμιση γιατί και σήμερα θεωρητικώς θα μπορούσε να γίνει
έλεγχος».

Επιφυλάξεις

Επιφυλάξεις για τη σκοπιμότητα της επίμαχης ρύθμισης διατυπώνει και ο κ.
Κουτσουμπίνας, ο οποίος εκφράζει φόβο πως «το εδάφιο αυτό θα δημιουργήσει
μεγαλύτερα προβλήματα από εκείνα, τα οποία καλή τη πίστει προτίθεται να
επιλύσει», ενώ εκτιμά πως ολόκληρο το άρθρο 29 «επικεντρώνεται κατ’ αρχήν στην
κρατική χρηματοδότηση και δεν αναφέρει πουθενά τίποτε για την ιδιωτική
χρηματοδότηση».

Ο αντίλογος έρχεται από τον κ. Ξηρό: «Η κατοχύρωση της αρχής της διαφάνειας
καλύπτει συνολικά τόσο τη δημοσιότητα των κάθε μορφής και προέλευσης πόρων και
δαπανών όσο και τον έλεγχό τους. Καλύπτει έτσι τα έσοδα και τις δαπάνες των
πολιτικών κομμάτων, είτε κατά τη διάρκεια του εκλογικού αγώνα είτε της
βουλευτικής περιόδου».

Σαφή έλεγχο της ιδιωτικής χρηματοδότησης προτείνει ο κ. Χρυσόγονος, με τη
σειρά του: «Το κύριο πρόβλημα σε σχέση με τη χρηματοδότηση των κομμάτων είναι
όχι μόνον η διαφάνεια, αλλά και τα όρια σε σχέση με τη χρηματοδότηση από
ιδιώτες. Δηλαδή να μη μπορεί κάποιος ιδιώτης χρηματοδοτώντας με απεριόριστα
ποσά στην ουσία να καθιστά το κόμμα εξάρτημά του».

Ωστόσο, τόσο ο κ. Χρυσόγονος όσο και ο κ. Κουτσουμπίνας εκτιμούν πως «η
ιδιωτική χρηματοδότηση πρέπει να είναι η πρωτεύουσα πηγή αντλήσεως πόρων για
τα κόμματα και η κρατική δευτερεύουσα».

Αντιπαραγωγικό

Ο κ. Χρυσόγονος επισημαίνει: «Το να έχει κανείς κρατικοδίαιτα κόμματα είναι
απολύτως αντιπαραγωγικό από άποψη ποιότητας του δημοκρατικού πολιτεύματος
διότι είναι φανερό ότι η κρατική χρηματοδότηση θα δίνεται με κάποια κριτήρια
ιστορικής σημασίας του κόμματος, αποτελεσμάτων που έφερε σε εκλογές στο
παρελθόν, κυρίως τις τελευταίες εκλογές. Άρα στην πράξη η κρατική
χρηματοδότηση είναι ένας τρόπος διαιώνισης του υφιστάμενου κομματικού
συστήματος. Ενώ, αντιθέτως, νέοι κομματικοί σχηματισμοί ή δεν θα
χρηματοδοτηθούν καθόλου διότι δεν έχουν μετάσχει σε εκλογές ούτε μία φορά ή θα
χρηματοδοτηθούν ανεπαρκώς».

Η άποψη αυτή διατυπώνεται με την προϋπόθεση ότι θα υπάρχει ρύθμιση «που θα
διασφαλίζει ότι τα κόμματα θα παίρνουν πολλά από τους πολλούς ­ χρηματοδότηση
ευρείας λαϊκής βάσης ­ και λίγα από τους λίγους».

Ειδικώς ο κ. Κουτσουμπίνας παρατηρεί ότι «το πρόβλημα δεν είναι το ποσόν της
χρηματοδότησης από κάθε ιδιώτη, αλλά η διαφάνεια της ιδιωτικής χρηματοδότησης
των πολιτικών κομμάτων, ώστε όλοι να γνωρίζουν ποιος έδωσε χρήματα σε ποιο
κόμμα και πόσα. Το πρόβλημα, περαιτέρω, μετατίθεται στο εκλογικό σώμα, το
οποίο, ενδεχομένως, θα κληθεί να ψηφίσει εν γνώσει του ότι ένα συγκεκριμένο
κόμμα χρηματοδοτείται με συγκεκριμένο ποσό από συγκεκριμένο, επώνυμο, ιδιώτη».

Επισημάνσεις

Κ. Χρυσόγονος

«Γνώρισμα της αναθεώρησης του Συντάγματος είναιο πενταπλασιαμσός του λεκτικού
του όγκου. Για να παραφράσουμε τον Γεώργιο Παπανδρέου οι λέξεις ευημερούν,
αλλά οι κανόνες πάσχουν. Με την αναθεώρηση θα κερδίσουμε την τρίτη θέση με
διαφορά νομίζω από τους Γερμανούς και θα φθάσουμε τους Αυστριακούς και τους
Πορτογάλους που έχουν τα μεγαλύτερα σε όγκο Συντάγματα. Γιατί είναι τόσο
“φλύαρο” το πορτογαλικό; Γιατί θεσπίστηκε την εποχή της επανάστασης των
γαριφάλων και ουσιαστικά υποδήλωνε τη δυσπιστία των στρατιωτικών που ήλεγχαν
τότε την κατάσταση απέναντι στις δημοκρατικές εξελίξεις που θα ακολουθούσαν.
Οι θεσμοί στην Ελλάδα κατά βάση λειτουργούν και μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη
στις δημοκρατικές διαδικασίες».

Στέφανος Κουτσουμπίνας

«Κάθε ρύθμιση λεπτομερειακή που μπαίνει στο Σύνταγμα δείχνει μία μορφή
δυσπιστίας προς τη Βουλή, προς τον κοινό νομοθέτη. Συνεπώς, οι υπερβολικά
λεπτομερειακές ρυθμίσεις πέραν τού ότι κάνουν όλο το νομικό μας σύστημα αρκετά
δύσκαμπτο, αρκετά στατικό, περιορίζουν και την τρέχουσα καθημερινή διαχείριση
των πραγμάτων, που γίνεται κατ’ αρχήν από τον νομοθέτη και επίσης από
διοίκηση, η οποία δρα με βάση την αρχή της νομιμότητας, και τούτο, σε μεγάλο
βάθος χρόνου, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα ανάλογης και έγκαιρης νομοθετικής
προσαρμογής».

Θανάσης Ξηρός

«Ένα θέμα που δεν απασχόλησε την αναθεώρηση, μάλλον αδικαιολόγητα, είναι αυτό
των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων. Θα μπορούσε να προβληματισθεί κανείς
σχετικά στο πλαίσιο και του ευρωπαϊκού πρασανατολισμού που έχει η αναθεώρηση,
εάν υπάρχει χώρος υποδοχής της συζήτησης για το ευρωπαϊκό πολιτικό κόμμα.
Χώρος, βέβαια, ενδεχομένως, ανταγωνιστικός προς τα εθνικά πολιτικά κόμματα».