Καθαρά σύννεφα σημαίνει βροχή

Οι παραξενιές του καιρού ­ αισθητές τους τελευταίους μήνες και στην Ελλάδα
­ οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στη ρύπανση της ατμόσφαιρας (και όχι μόνο στο
φαινόμενο του θερμοκηπίου).

Μια έκταση περίπου 350 χιλιομέτρων πάνω από τη Νότιο Αυστραλία όπου αναλύονται τα σύννεφα και η ρύπανση στην περιοχή. Στο κόκκινο είναι οι καθαρές περιοχές, όπου οι υδροσταγόνες είναι μεγάλες, και με κίτρινο σημειώνονται οι περιοχές με πολύ μικρές υδροσταγόνες, που οφείλονται στην ύπαρξη σωματιδίων ρύπων και στην υψηλή συμπύκνωση

Το απέδειξε, έπειτα από μακροχρόνιες μελέτες, ο Daniel Rosenfield, από το
Hebrew University της Ιερουσαλήμ, και μαζί του φαίνεται να συμφωνούν οι
περισσότεροι από τους Έλληνες επιστήμονες που μελετούν το κλίμα. «Το νέφος και
τα καυσαέρια από αυτοκίνητα και εργοστάσια εγκλωβίζονται στα σύννεφα», λέει
στα «ΝΕΑ» ο Rosenfield. «Εξαιτίας αυτών, τα “βρώμικα” σύννεφα φέρνουν πολύ
λιγότερη βροχή από τα καθαρά». Και ο κ. Χρήστος Ζερεφός, διευθυντής στο
Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης, σημειώνει πως «η ρύπανση είναι πράγματι μία από τις αιτίες της
αλλαγής του κλίματος ­ όχι όμως και η μοναδική. Πράγματι, ο καιρός εμφανίζεται
πιο “τρελός” στις περιοχές που έχουν εντονότερο πρόβλημα ρύπανσης. Είναι πολύ
λογικές οι μελέτες που αναζητούν τη σχέση ανάμεσα στα δύο».

Ο Rosenfield, σε συνεργασία με τον κλιματολόγο William Woodley, κατάφεραν να
επιβεβαιώσουν την υπόθεσή τους, μελετώντας εικόνες από μετεωρολογικούς
δορυφόρους της αμερικανικής Υπηρεσίας Ατμόσφαιρας και Ωκεανών και δεδομένα από
ειδικά ραντάρ, με αισθητήρες ικανούς να αποτυπώσουν όχι μόνο μια περιοχή της
Γης, αλλά και την ορατή και υπέρυθρη ακτινοβολία που ανακλά η επιφάνειά της,
την ατμόσφαιρα και τα σύννεφα πάνω από αυτήν.

Η διαδικασία

«Χάρη σ’ αυτές τις πληροφορίες, μπορέσαμε να εντοπίσουμε με ποια ακριβώς
διαδικασία η ρύπανση εγκλωβίζεται στα σύννεφα με τη μορφή σωματιδίων και πώς
ακριβώς τα… αρρωσταίνει», εξηγεί ο Rosenfield, o oποίος είναι καθηγητής στο
Τμήμα Επιστημών της Ατμόσφαιρας στο Πανεπιστήμιό του. «Τα “άρρωστα” σύννεφα
χάνουν την ικανότητά τους να φέρνουν βροχή ή, όταν φέρουν βροχή, έπειτα από
μια συγκεκριμένη διαδικασία, αυτή έχει τη μορφή καταιγίδας, καταστροφικής τις
περισσότερες φορές».

Όπως εξηγεί ο κ. Γιώργος Κάλλος, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του
Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος στο παρελθόν έχει συνεργασθεί με την ομάδα του
Rosenfield, η αιτία βρίσκεται στο ότι τα καθαρά σύννεφα είναι γεμάτα από πολύ
μικρές υδροσταγόνες, με εξίσου μικρή συμπύκνωση, ενώ τα σύννεφα πάνω από
περιοχές με ρύπανση είναι γεμάτα από σωματίδια (τα αέρια του νέφους, ύστερα
από 90 με 100 ώρες μετατρέπονται σε «υδροσκοπικά σωματίδια»), τα οποία
λειτουργούν ως πυρήνες συμπύκνωσης και εγκλωβίζουν γύρω τους πολύ περισσότερες
και πολύ πιο μικρές υδροσταγόνες.

Συμβαίνουν παντού

Η επεξεργασμένη εικόνα δείχνει ένα σύννεφο πάνω από τη Βόρεια Μανιτόμπα του Καναδά, τον Ιούλιο του 2000, και μπορεί κανείς να ξεχωρίσει πέντε σημεία ρύπανσης. Οι περιοχές με τη ρύπανση (εκεί δηλαδή όπου τα σύννεφα είναι γεμάτα από μικροσκοπικές, εγκλωβισμένες υδροσταγόνες) σημειώνονται με ανοιχτό πράσινο και κίτρινο χρώμα, ενώ τα καθαρά σύννεφα (με μεγαλύτερες υδροσταγόνες, ικανές να φέρουν βροχή) απεικονίζονται με χρώμα ροζ, μοβ και φούξια (ματζέντα). Αφού πήραν και επεξεργάστηκαν τη φωτογραφία, οι επιστήμονες εντόπισαν και τις πηγές της ρύπανσης. Η μεγαλύτερη (αριστερά) ήταν ένα μεγάλο εργοστάσιο μεταλλευμάτων

Ο Rosenfield το έχει δει να συμβαίνει παντού: στην Κίνα, τη Δυτική Ευρώπη, τη
Μέση Ανατολή. «Όσο πιο καθαρά είναι τα σύννεφα τόσο λιγότεροι είναι αυτοί οι
πυρήνες συμπύκνωσης. Στα καθαρά σύννεφα υπολογίζεται πως δημιουργούνται
περίπου 100 υδροσταγόνες σε κάθε τετραγωνικό εκατοστό αέρα.

Στα μολυσμένα σύννεφα, οι υδροσταγόνες είναι περίπου 1.000 για κάθε
τετραγωνικό εκατοστό αέρα, κι αυτό γιατί “συνωστίζονται” γύρω από τους
“πυρήνες” που δεν είναι άλλοι από τα σωματίδια της ρύπανσης (σωματίδια νέφους
και αεροζόλ).

Και επειδή η συνολική ποσότητα νερού σε μολυσμένα και σε μη μολυσμένα σύννεφα
είναι η ίδια, το νερό στα βρώμικα σύννεφα παίρνει τη μορφή πολλών μικρών
υδροσταγόνων και όχι μερικών μεγάλων ­ εκείνων δηλαδή που χρειάζονται για να
δημιουργήσουν βροχή. Με άλλα λόγια, τα μολυσμένα σύννεφα είναι γεμάτα από πάρα
πολλές και πολύ μικρές υδροσταγόνες που βρίσκονται εγκλωβισμένες και που πολύ
δύσκολα μπορούν να μεγαλώσουν για να προκαλέσουν βροχή».

Ο ίδιος αντιλαμβάνεται πως το κλίμα είναι ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο σύστημα και
πως η ρύπανση μπορεί να είναι μία από τις αιτίες των αλλαγών, όχι όμως η
μοναδική.

Εκτιμά, ωστόσο, πως αυτή η διαδικασία, η οποία μειώνει τις βροχοπτώσεις και
την οποία αγνοούσαν μέχρι πρόσφατα οι ειδικοί, είναι εξαιρετικά σημαντική όσο
και απειλητική. «Γιατί έχει να κάνει με το νερό, ένα από τα πλέον πολύτιμα
αγαθά στον πλανήτη, αυτό που στο μέλλον κινδυνεύει να εκλείψει», τονίζει.
«Όταν ένα πολύ σημαντικό ποσοστό του νερού στον πλανήτη (περίπου 70%)
εξατμίζεται, το να μην μπορεί να επιστρέψει στη Γη με τη μορφή της βροχής,
είναι ανησυχητικό».

Πώς «αρρωσταίνουν» τα σύννεφα

Αυτό που συμβαίνει μέσα σε ένα σύννεφο που… γνωρίζει τη ρύπανση, είναι μια
διαδικασία πολύπλοκη όσο και τρομακτική. Εκατομμύρια μικρές σταγόνες νερού
αδυνατούν να βρουν τρόπο να ξεφύγουν και συγκεντρώνονται γύρω από τα σωματίδια
των ρύπων. Όταν, στο ίδιο σύννεφο, κάνει την εμφάνισή της και η σκόνη, τότε τα
πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα και ξεκινά μια σειρά χημικών διεργασιών
που, τις περισσότερες φορές, έχουν ως αποτέλεσμα έντονες και καταστροφικές
καταιγίδες.

Η σκόνη λειτουργεί κι αυτή ως πυρήνας συμπύκνωσης, δεν είναι όμως τόσο δυνατός
όσο εκείνος των σωματιδίων που αφήνουν οι ρύποι. Όταν ρύπανση και σκόνη
συναντιούνται μέσα στο υγρό περιβάλλον ενός σύννεφου, τα σωματίδιά τους
εγκλωβίζονται μέσα σε υδροσταγόνες, που τελικά εξατμίζονται δίνοντας τη θέση
τους σε πολύ μεγαλύτερα σωματίδια, με πολύ μεγαλύτερη συμπύκνωση. Κι αυτά,
κάποια στιγμή… «εκρήγνυνται», προκαλώντας πολύ ισχυρές καταιγίδες.

«Γι’ αυτό», εξηγεί ο Daniel Rosenfeld από την Ιερουσαλήμ και μαζί του
συμφωνούν και οι Έλληνες επιστήμονες, «τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι έντονες
καταιγίδες και οι πλημμύρες εντοπίζονται κυρίως σε περιοχές που έχουν έντονο
πρόβλημα ρύπανσης και υψηλές συγκεντρώσεις ρύπων από εργοστάσια, αυτοκίνητα,
κ.λπ. Η όλη διαδικασία είναι επίσης ικανή να εξηγήσει το γιατί ορισμένες
περιοχές έρχονται αντιμέτωπες με την ξηρασία, ενώ κάποιες άλλες, πλήττονται
από συνεχείς πλημμύρες και καταστροφικές βροχές».