Μάχη για τα φάρμακα της ζωής

Κένυα, επιδημίες. Ερευνητής κοιτάζει δείγματα αίματος που πρόκειται να ελεγχθούν για HIV (πάνω). Τα νοσοκομεία (αριστερά) έχουν γεμίσει από ασθενείς με φυματίωση, λόγω της εξάπλωσης του θανατηφόρου ιού

Οι ανθρώπινες ζωές που χάνονται κάθε χρόνο από το AIDS ξεπερνούν τα 2,5
εκατομμύρια. Τα παιδιά που έχουν μείνει ορφανά από έναν ή και τους δύο γονείς,
εξαιτίας της θανατηφόρας νόσου, αγγίζουν τα 13 εκατομμύρια. Ρίχνοντας μια
ματιά στον χάρτη με τις χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο από τη σύγχρονη
λαίλαπα, συνειδητοποιεί κανείς ότι περισσότερο δοκιμάζονται οι αναπτυσσόμενες
χώρες, αφού εκεί ζουν 32 εκατομμύρια άνθρωποι, οι οποίοι έχουν μολυνθεί από
τον ιό HIV που προκαλεί το AIDS.

Κέρδη και απώλειες

Είναι από τις φορές όμως που οι ευημερούντες αριθμοί των απωλειών ή των
υποψηφίων προς απώλεια, δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τους αντίστοιχους των
κερδών, όπως ορίζονται από τους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου. Ακόμη κι αν
το ζητούμενο είναι φάρμακα που καθυστερούν ή συμβάλλουν στο να κρατηθούν στη
ζωή μερικά εκατομμύρια άνθρωποι. Η διεθνής οργάνωση αρωγής Όξφαμ κατηγορεί την
παγκόσμια φαρμακοβιομηχανία, καθώς και κυβερνήσεις για «ακήρυχτο πόλεμο»
εναντίον των φτωχότερων χωρών του κόσμου, με βασικό τους όπλο τα φάρμακα. Η
οργάνωση τονίζει ότι πρέπει να επιτραπεί στις αναπτυσσόμενες χώρες να παράγουν
φτηνά αντίγραφα φαρμάκων για την αντιμετώπιση ασθενειών όπως το AIDS, που
προκαλείται από τον ιό HIV και απενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα του
ανθρώπου. Καλεί επίσης τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου να υποστηρίξει το
αίτημά της έναντι των κανονισμών, που ορίζοντας το δικαίωμα της κατ’
αποκλειστικότητας παρασκευής των φαρμάκων, απαγορεύουν την πρόσβαση
εκατομμυρίων ασθενών σε «σωτήρια» φαρμακευτικά σκευάσματα που μπορεί να
βρεθούν και φθηνότερα.

Δεδομένου ότι έντεκα εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν ετησίως σε όλο τον κόσμο
από ασθένειες που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με την κατάλληλη
ιατροφαρμακευτική αγωγή, η έκκληση της οργάνωσης κάθε άλλο παρά ανεδαφική θα
μπορούσε να χαρακτηριστεί. «Είναι η σκιώδης πλευρά της παγκοσμιοποίησης»,
επισημαίνει ο διευθυντής της Τζάστιν Φορσάιθ. Και συνεχίζει: «… Η ζυγαριά
γέρνει πολύ υπέρ του κέρδους των επιχειρήσεων αντί της δημόσιας υγείας».

Μονομερείς πρωτοβουλίες έχουν ληφθεί από χώρες που φέρουν βαρύ το στίγμα του
AIDS στον πληθυσμό τους. Μεταξύ αυτών η Βραζιλία και η Νότια Αφρική, που όμως
τώρα αντιμετωπίζουν το μένος κολοσσών της φαρμακοβιομηχανίας, όπως της
βρετανικής GlaxoSmithKline, που προσέφυγε εναντίον τους δικαστικώς. Η
Βραζιλία, σε ένα πολύ πετυχημένο ­ όπως αποδεικνύεται ­ πρόγραμμα, παρασκεύασε
«αντίγραφα» των βασικών αντιρρετροϊκών φαρμάκων κατά του AIDS, όπως το ΑΖΤ,
και τα διέθεσε δωρεάν σε άτομα που είχαν μολυνθεί από τον ιό της ανθρώπινης
ανοσοανεπάρκειας (HIV). Αποτέλεσμα, ο δείκτης θνησιμότητας μεταξύ των ασθενών
να έχει μειωθεί πλέον κατά το ήμισυ. Το επίμαχο ΑΖΤ, το αντίστοιχό του για την
ακρίβεια, πωλείται στη Βραζιλία 4.000 δολάρια για την ποσότητα που χρειάζεται
ένας ασθενής ετησίως, ενώ η τιμή που έχει καθοριστεί επισήμως ανέρχεται για
την ίδια περίοδο στις 15.000 δολάρια. Σήμερα, 90.000 άτομα που έχουν
προσβληθεί από τον HIV λαμβάνουν το φάρμακο δωρεάν στη Βραζιλία.

Κόκκινη κορδέλα. Οι άνθρωποι που χάνονται κάθε χρόνο από το AIDS ξεπερνούν τα 2,5 εκατ.

Στην ουσία, πρόκειται πράγματι για έναν ακήρυχτο πόλεμο μεταξύ Ηνωμένων
Πολιτειών και Βραζιλίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, εκφράζουν
ανησυχίες για τον τρόπο κατασκευής ­ συνθήκες, προσωπικό ­ των φαρμάκων και
υποστηρίζουν ότι με την αντιγραφή τους παραβιάζονται οι κανονισμοί περί
αποκλειστικότητας στην παρασκευή τους και προσφεύγουν στον Παγκόσμιο Οργανισμό
Εμπορίου. Η εμπλοκή του τελευταίου είναι πιθανόν να οδηγήσει ακόμη και στην
επιβολή κυρώσεων από την Ουάσιγκτον στην Μπραζίλια.

Στο Αανώτατο Δδικαστήριο της Νότιας Αφρικής, η υπ’ αριθμόν 4183/98 υπόθεση που
θα εκδικαστεί τον ερχόμενο μήνα αναφέρεται στην προσφυγή 42 φαρμακευτικών
εταιρειών, μεταξύ των οποίων και η GlaxoSmithKline, εναντίον της
νοτιοαφρικανικής κυβέρνησης. Τρία χρόνια και εκατομμύρια δολάρια αφιέρωσαν οι
γίγαντες της παγκόσμιας φαρμακοβιομηχανίας για την προετοιμασία της δικαστικής
υπόθεσης, η οποία στόχο έχει την επιβολή απαγόρευσης στη Νότια Αφρική όσον
αφορά την εισαγωγή φθηνών φαρμακευτικών προϊόντων. Βασικό τους επιχείρημα και
σε αυτήν την περίπτωση το ότι η κυβέρνηση της χώρας παραβιάζει τις συμφωνίες
που διέπουν το παγκόσμιο εμπόριο.

Η απόφαση της δίκης αφορά ολόκληρη την ήπειρο και τον αναπτυσσόμενο κόσμο που
αποδεκατίζονται από επιδημίες που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αν
διετίθεντο φάρμακα μη απαγορευτικά στην τιμή τους. Πράγμα όμως που κάθε άλλο
παρά θα ευνοούσε τα συμφέροντα των φαρμακοβιομηχανιών.

Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται μια ελάχιστα γνωστή διεθνής συμφωνία που
αποκαλειται Trips και αφορά τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα που σχετίζονται με το
εμπόριο.

Εκπονήθηκε στους κόλπους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου με στόχο να
εξασφαλίζει, σε διεθνές επίπεδο, τον σεβασμό των αποκλειστικών δικαιωμάτων.

Οι φτωχές χώρες όμως έχουν περιθώριο έως το 2006 να συμμορφωθούν με την
επίμαχη συμφωνία, τροποποιώντας, όπου χρειάζεται, τη δική τους νομοθεσία, ενώ
σε περιπτώσεις «επείγοντος», η Trips προβλέπει την παράβλεψη κάποιων
κανονισμών ή την υιοθέτηση άλλων ­ όπως προσπάθησε να κάνει η Νότια Αφρική ­
ώστε οι συνυπογράφουσες χώρες να μπορούν να παρασκευάσουν ή να εισάγουν
φθηνότερα φάρμακα.

Λίγοι θα αμφισβητούσαν ότι το AIDS δεν προκαλεί κατάσταση «επείγοντος»…Όπως
και λίγοι θα αμφισβητούσαν ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν θα ήταν έτοιμες
να διαθέσουν το καλύτερο νομικό και οικονομικό υλικό για να μην προσβληθούν τα
συμφέροντά τους.

LINKS:

* www.who.int/

* www.oxfam.org/

* www.unaids.org/