Το βιβλίο και το e-book

Στο άρθρο της κ. Μυρσίνης Ζορμπά («Πρόσωπα» 27/1/2001) αναφέρεται ο κ.
Γιώργος Δαρδανός, εκδότης – πρόεδρος της ΠΟΕΒ:

«Όταν ένας σύγχρονος διανοούμενος ­ και, δυστυχώς, όχι μόνον ένας ­ μιλάει
εντελώς απαξιωτικά για το βιβλίο (επαναλαμβάνω: για το βιβλίο), στερώντας του
κάθε παιδευτική χρησιμότητα…

Όταν παρουσιάζει το e-book σαν μετεξέλιξη του βιβλίου, στέφοντάς το άρον –
άρον καινούργιον αυτοκράτορα…

Όταν ακυρώνει όλα τα βήματα που έγιναν, και συνεχίζουν να γίνονται, για τον
σπουδαιότερο ίσως θεσμό που εγκαθιδρύθηκε στη χώρα μας την τελευταία
εικοσιπενταετία, τις Σχολικές Βιβλιοθήκες…

Όταν ταυτίζει άμεσα την παιδεία με την αγορά και με τα επιχειρηματικά πλάνα
τής… Microsoft!..

… Τότε, κάτι δεν πάει καθόλου καλά: κάτι δείχνει να μεθοδεύεται πίσω από τις
πλάτες μας.

***

Δεν μπορώ παρά να κάνω τέτοιες σκέψεις όταν διαβάζω κείμενα όπως αυτό της κ.
Μυρσίνης Ζορμπά στα “Πρόσωπα” των “ΝΕΩΝ” της 27/1/2001, όπου εν ολίγοις
τάσσεται υπέρ της κατάργησης των Σχολικών Βιβλιοθηκών ως έχουν και της
μετατροπής τους σε ηλεκτρονικές, προτρέποντας δε άμεσα τους εκδότες
(αποκρύπτοντας όμως τεχνηέντως, και ανεξήγητα, ότι στην πραγματικότητα δεν
απευθύνεται παρά σε έναν ή δύο μοναχά) να… αλλάξουν επάγγελμα, αλλά και την
πολιτική ηγεσία να αναθεωρήσει τα εφαρμοζόμενα προγράμματα που η ίδια εθέσπισε
μετά από πολυετείς αγώνες όλων των ανθρώπων που νοιάζονται πραγματικά για την
εκπαίδευση της νεολαίας αυτού του τόπου.

Την ίδια ημέρα με αυτή της δημοσίευσης γινόταν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ένα
Συμπόσιο με γενικό θέμα τη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία. Πολλά ειπώθηκαν εκεί,
όμως και κάτι πολύ σημαντικό, για το θέμα που εδώ μας ενδιαφέρει: απλούστατα,
ότι σχεδόν οι πάντες πιστεύουν πως όσο και να μπει στη ζωή μας, αύριο, το
ηλεκτρονικό βιβλίο, το κανονικό δεν πρόκειται ποτέ να φύγει από το προσκήνιο ­
σαν συνταξιοδοτούμενος στρατιώτης, δήθεν, που έδωσε τις μάχες του και τώρα,
κουρασμένος και υπερήλιξ, τίθεται σε τιμητική διαθεσιμότητα.

Ή, για να το θέσω αλλιώς: το βιβλίο δεν είναι ένα τεχνολογικό θαύμα της
γουτεμβεργιανής εποχής ­ κάτι, δηλαδή, που η εξέλιξη της τεχνολογίας μπορεί να
το επηρεάσει. Το βιβλίο είναι αναπόσπαστο κομμάτι του ανθρώπινου πολιτισμού,
εμποτισμένο στα κύτταρά μας και άρρηκτα δεμένο με την κουλτούρα μας (για την
ακρίβεια: το ίδιο είναι η κουλτούρα μας). Και ως τέτοιο δεν επηρεάζεται ποσώς
από την τρέχουσα τεχνολογική ιδεολογία…

Αλλά, θα μας αντιτείνουν, και το ηλεκτρονικό βιβλίο; Το Internet; Η κάθε
Microsoft με τις δισεκατομμυρίων δολαρίων επενδύσεις της;

Ναι, ασφαλώς υπάρχουν όλ’ αυτά, ασφαλώς θα υπάρχουν και αύριο, και ασφαλώς θα
γίνουν (γιατί σήμερα βέβαια δεν είναι) μέλη του παγκόσμιου πολιτισμού. Κάποτε,
ναι. Γιατί το μπορούν, και γιατί το αξίζουν ­ ό,τι κόστος και να ‘χουν σε
χρήμα και σε όνειρο, θα γίνουν κάποια στιγμή ένα μ’ εμάς.

Όμως στον τομέα τους. Το καθένα θα λάβει τον χαρακτήρα και τη θέση που του
πρέπει. Και μόνον αυτή. Οι πολύτομες και φαινομενικά δύσχρηστες
εγκυκλοπαίδειες, π.χ., και τα λεξικά γραφείου θα αντικατασταθούν κατά πάσα
πιθανότητα συλλήβδην μέσα στα πέντε – δέκα επόμενα χρόνια με αντίστοιχα
ηλεκτρονικά. Πολλά επιστημονικά βιβλία θα ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο επίσης.
Αλλά όχι η λογοτεχνία. Όχι το αμιγώς εκπαιδευτικό βιβλίο. Όχι εκείνα τα βιβλία
που ασυναίσθητα κανείς (και ο πιο αγράμματος άνθρωπος: το εννοώ) τα χαϊδεύει
πρώτα πριν τα ανοίξει. Αυτά θα μείνουν εσαεί κοντά μας ­ ή, έστω, όσο θα
υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που στην πιο τρυφερή τους ηλικία θα αγγίζουν βιβλία
(πραγματικά βιβλία, όχι οθόνες) και θα ακούν παραμύθια που θα τους διαβάζουν
κάποιοι μέσα από χάρτινες σελίδες. Αν εκλείψουν αυτοί, τότε αλλάζει το
πράγμα…

Όμως μέχρι τότε οφείλουμε όλοι να σοβαρευτούμε, να αφήσουμε τους
επαρχιώτικους, νεοπλουτίστικους σουσουδισμούς, να ζητήσουμε τα καλύτερα από
παντού, και να κοιτάξουμε στα μάτια τους νέους ανθρώπους. Γιατί αν αύριο
γυρίσουν και μας πουν πως ό,τι έγινε έγινε μόνο και μόνο για να πλουτίσουν
όσοι επενδύουν στις νέες τεχνολογίες και οι φίλα προσκείμενοί τους, δεν θα
υπάρχει τότε μόνο ηθικό, πολιτικό ή ποινικό θέμα. Αλλά μείζον εθνικό.

Κουβέντες όπως: “Το βιβλίο αρχίζει να μετατρέπεται σταδιακά από απτό
αντικείμενο σε υπηρεσία προσαρμοσμένη στις ανάγκες του αναγνώστη”, λες και
τώρα ­ για όνομα του Θεού ­ δεν τις εξυπηρετεί (!!), μπορούν εύκολα να
χαρακτηριστούν ως υποβολιμαίες. Γιατί λογικές, μια φορά, δεν φαίνονται».