ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα ευρωπαϊκά παράδοξα

Τι είναι λοιπόν η πατρίδα μας; Μήπως είναι, πλέον, η Ευρώπη, που τώρα έχει
και κοινό νόμισμα; Μήπως, σ’ αυτή την Ευρώπη εδραιώνονται ολοένα και
περισσότερο η ειρήνη, η σταθερότητα και ο «ορθός λόγος»;

Ακόμη και αν απαντούμε καταφατικά, επειδή η Ευρώπη είναι κοινωνικά, πολιτικά
και διπλωματικά η σημαντικότερη επιλογή της Ελλάδας, απαιτείται να
συνεκτιμούμε τα κοινωνικοπολιτικά και στρατηγικά παράδοξα πάνω στα οποία
εδράζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση:

Πρώτο παράδοξο: Η οικονομική ολοκλήρωση συνυπάρχει με στρατηγική ετερότητα
μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης και στρατηγική εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Η
προσπάθεια ανάπτυξης ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, εξάλλου, χωλαίνει.
Ακόμη και αν δεχθούμε ως σκοπό μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής ταυτότητας τον
βομβαρδισμό των σατανικών Σέρβων και την προώθηση της Μεγάλης Αλβανίας, η
προσπάθεια επηρεάζεται από κλασικά ευρωαμερικανικά προβλήματα και περιπλέκεται
λόγω διεύρυνσης. Η ασυμμετρία μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε., επίσης, και οι
συμπεριφορές των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων που την υπογραμμίζουν,
αντιμάχονται την «ευρωπαϊκή ιδέα».

Δεύτερο παράδοξο: Ενώ αφετηριακά σκοπός ήταν η αποδυνάμωση των εθνών-κρατών
και η σταδιακή δημιουργία μιας υπερεθνικής Πολιτικής Κοινότητας, τελικά συνέβη
το ακριβώς αντίθετο. Δηλαδή, η Κοινότητα συνυπάρχει με ισχυρά έθνη-κράτη,
γεγονός που σημαίνει πως τα γνωστά έσχατα ερωτήματα αιωρούνται: Εξαλείφθηκε το
κύριο αίτιο πολέμου στις ευρωπαϊκές διακρατικές σχέσεις, δηλαδή η άνιση
ανάπτυξη μεταξύ των μελών; Επαρκεί η ωφελιμιστική υποδομή για να συγκρατεί τα
υποβόσκοντα διλήμματα ασφαλείας; Τερματίστηκαν οι γενεσιουργές αιτίες
ανταγωνισμών και συγκρούσεων, δηλαδή οι αξιώσεις ισχύος των κρατών για
ανεξαρτησία, αυτοσυντήρηση και διεύρυνση της εθνικής ισχύος; Τι είναι, τέλος
πάντων, οι «σκληροί πυρήνες»;

Τρίτο παράδοξο: Η διεύρυνση του Κοινοτικού συστήματος δεν συνοδεύεται από
άσκηση λαϊκής κυριαρχίας ανάλογης εμβέλειας. Έτσι, αντί υπερεθνικής
πλουραλιστικής Κοινότητας η Ε.Ε. αναπτύσσεται σ’ ένα υπερκρατικό καθεστώς
«έμμεσης δημοκρατίας»: Ένα απέραντο πολυεπίπεδο πλέγμα υπερεθνικών, εθνικών,
διεθνικών και διακρατικών θεσμών πολλών διαστρωματώσεων, αναρίθμητων ομάδων
και επιτροπών, διεθνικών ομάδων, ιδιωτικών φορέων, ομάδων πίεσης, οργάνων
άμυνας – ασφάλειας και διπλωματίας, κ.τ.λ. Σ’ αυτό το πρωτοφανές «σύστημα
διακυβέρνησης», όσο η εξουσία και η λαϊκή κυριαρχία διαχέονται (και όσο
παράλληλα, για αντικειμενικούς λόγους που οφείλονται στην εθνική – κρατική
ετερότητα, δεν αναδεικνύονται υπερεθνικά νομοθετικά και εκτελεστικά όργανα),
τόσο περισσότερο αυξάνεται το δημοκρατικό έλλειμμα. Τι σημαίνει αυτό;

Αν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα δεν εκπληρωθούν οι υπερεθνικοί στόχοι, δύο
είναι τα πιθανά ενδεχόμενα: Σταδιακά, το προαναφερθέν «σύστημα διακυβέρνησης»
να καταστεί το πιο αποτελεσματικό μέσο πατερναλιστικού ηγεμονισμού της
ανθρώπινης ιστορίας. Κάποια στιγμή, βεβαίως, ίσως αρχίσει η διαδικασία
«ξεπλέγματος» της αλληλεξάρτησης. Για το κατά πόσο ένα τέτοιο χείριστο σενάριο
θα προκαλέσει «βελούδινα διαζύγια» ή «Σαράγεβο», μόνο υποθέσεις μπορούν να
γίνουν.

Αν, αντίθετα, η διαδικασία ολοκλήρωσης εκπληρώσει τον σκοπό ενός
κοινωνικοπολιτικά ενιαίου υπερεθνικού πολιτειακού συστήματος, θα αποτελέσει τη
συναρπαστικότερη εμπειρία στην ιστορία του ανθρώπινου συλλογικού βίου: Χωρίς
αξιώσεις ισχύος, εθνικισμούς, σοβινισμούς, ρατσισμούς και ηγεμονισμούς, θα
αναδειχθεί μια νέου είδους συλλογική οντότητα, η «Ευρωπαϊκή Πόλη». Αντί
εθνικών συμβόλων που παραπέμπουν σε αίμα και πόνο, θα εγερθούν σημαίες πάνω
στις οποίες θα αναγράφονται λέξεις όπως αδελφοσύνη, αγάπη, ειρήνη, αλληλεγγύη
και ανθρώπινα δικαιώματα.

Ποιο θα είναι, όμως, το ανθρωπολογικό, κοσμοθεωρητικό και εν γένει πνευματικό
περιεχόμενο αυτής της πανευρωπαϊκής συλλογικής οντότητας; Αυτό το (οντολογικό)
ερώτημα οδηγεί σ’ ένα ακόμη ευρωπαϊκό παράδοξο: Ο Γιόσκα Φίσερ σταμάτησε πια
να κάνει παρέα με τρομοκράτες και ο Ντάνι Κον – Μπεντίτ σταμάτησε τις
λανθάνουσες παιδεραστικές δραστηριότητες (όπως έγραψε ο ίδιος ο «Κόκκινος
Ντάνι»: «Όταν παιδάκια άνοιγαν το φερμουάρ του παντελονιού μου και με
χάιδευαν, για να μην τα απογοητεύσω τα χάιδευα κι εγώ»). Ο Γιόσκα και ο
«Κόκκινος Ντάνι» είναι σήμερα μεγάλοι ηγήτορες – μέντορες των κοσμοϊστορικών
μετασχηματισμών της Ευρώπης, απαντούν στα οντολογικά ερωτήματα και
προσδιορίζουν την «αλήθεια» – «τρόπο ζωής» της «Ευρωπαϊκής Πόλης».
Αριστοτέλης, Πλάτωνας, Θουκυδίδης και πλήθος στοχαστών των νεώτερων χρόνων θα
περιμαζευτούν και αποθηκευτούν στο ΜΠΦ (Μουσείο Παρωχημένων Φιλοσόφων).
Τελευταίοι ενοχλητικοί και παράφωνοι είναι μόνο μερικοί «ευρωσκεπτικιστές».
Αίσχος λοιπόν στους τελευταίους; Ζήτω ο «Κόκκινος Ντάνι»; Ζήτω που σωθήκαμε;

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Έδρας Jean
Monnet για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ολοκλήρωση στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.