ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ενδιαφέροντες καιροί

«Φυσικά και δεν πρόκειται να σας βοηθήσω. Θα σας παρακολουθήσω να
βουλιάζετε και θα το ευχαριστηθώ κιόλας». Η ρήση λέγεται ότι ανήκει σε Βρετανό
εκδότη και δόθηκε ως απάντηση όταν μια εταιρεία Ίντερνετ τον προσέγγισε
πρόσφατα για να βρει κεφάλαια και να αποφύγει τη χρεοκοπία. Η εν λόγω εταιρεία
όντως βούλιαξε, όπως και αρκετές άλλες του Διαδικτύου. Έχουν όμως δίκιο τα
παραδοσιακά μέσα να χαίρονται;

Το ότι ο χώρος του Ίντερνετ περνάει (κάποιας μορφής) κρίση δεν αποτελεί
είδηση. Η κλονισμένη εμπιστοσύνη των επενδυτών ­ αιτία και αποτέλεσμα
ταυτόχρονα της πτώσης του NASDAQ την περασμένη άνοιξη ­ έχει δημιουργήσει έναν
φαύλο κύκλο, όπου η χαμηλή εμπιστοσύνη οδηγεί στην έλλειψη χρηματοδότησης και,
κατά συνέπεια, σε χειρότερα αποτελέσματα που οδηγούν σε ακόμα χαμηλότερη
εμπιστοσύνη. Οι «Financial Times» υπολογίζουν τον αριθμό των γνωστών εταιρειών
Ίντερνετ που χρεοκόπησαν το 2000 να ξεπερνάει τις 200, ενώ πλέον ακόμα και οι
«γίγαντες» του χώρου ­ όπως η μηχανή αναζήτησης Yahoo! ή το ηλεκτρονικό
πολυκατάστημα Amazon ­ τρέμουν το Χρηματιστήριο. Δεδομένης της πορείας της
μετοχής τους τον τελευταίο καιρό, δεν έχουν άδικο.

Ωστόσο, η κρίση του χώρου δεν θα μπορούσε να αφήσει άθικτα τα ηλεκτρονικά
εγχειρήματα των παραδοσιακών παικτών. Οι «New York Times» απέλυσαν στις αρχές
Ιανουαρίου το 17% του προσωπικού της Times Company Digital, θυγατρικής που
δραστηριοποιείται στο Ίντερνετ, ενώ περίπου αντίστοιχα κινήθηκαν ο έταιρος
αμερικανικός κολοσσός των εφημερίδων Όμιλος Knight Ridder και τα τηλεοπτικά
δίκτυα NBC και ABC. Πάντα πιο «δραστικός» σε θέματα διαχείρισης ανθρώπινων
πόρων, ο Ρούπερτ Μέρντοκ έκλεισε εντελώς τη News Digital Media, θυγατρική της
News Corporation.

Ορισμένοι θα πουν ότι, τουλάχιστον, τα παραδοσιακά μέσα ­ δηλαδή κυρίως η
τηλεόραση και οι εφημερίδες ­ έχουν άλλη «κύρια δουλειά» (corc business) και
έτσι δεν συντρέχει ουσιαστικός λόγος ανησυχίας. Είναι όμως έτσι; Ίσως όχι,
ειδικά εάν εξετάσει κανείς τις διαφαινόμενες οικονομικές τάσεις. Μια ύφεση ­
πιθανή σε ορισμένες χώρες του δυτικού κόσμου, ξεκινώντας από τις ΗΠΑ ­ θα
οδηγούσε σίγουρα σε πολύ χαμηλότερους (ίσως και αρνητικούς) ρυθμούς αύξησης
πραγματικής διαφημιστικής δαπάνης. Ένα τέτοιο σενάριο θα έπληττε σίγουρα την
τηλεόραση, που όχι μόνον έχει τη διαφήμιση ως αποκλειστική πηγή εσόδων αλλά
έχει επίσης, σε πολλές χώρες, και το μεγαλύτερο μερίδιο απορρόφησης κονδυλίων.
Μεγάλα έσοδα, μεγάλοι προϋπολογισμοί, μεγάλες ζημίες εάν στραβώσει κάτι ­ και
όλα αυτά εν μέσω συνεχιζόμενης μακροπρόθεσμης διασποράς καναλιών (και,
συνεπώς, κατακερματιζόμενου κοινού όπου το πλεονέκτημα της «μαζικότητας» του
μέσου χάνεται) και προβληματικών πειραμάτων με τη νέα γενιά τηλεόρασης, την
«αμφίδρομη» TV.

Ωστόσο, και οι εφημερίδες σχοινοβατούν: πέραν της διάστασης των διαφημιστικών
εσόδων, στις περισσότερες χώρες το κόστος του χαρτιού αυξάνεται από 20% έως
30%. Μπροστά σε αυτήν την εξέλιξη, οι εφημερίδες έχουν τρεις δύσκολες
επιλογές: εάν αυξήσουν την τιμή του προϊόντος διακινδυνεύουν περαιτέρω
συρρίκνωση της κυκλοφορίας τους με πιθανό επιπρόσθετο αποτέλεσμα την
επιδείνωση της θέσης τους στη διαφημιστική αγορά. Αντ’ αυτού, θα μπορούσαν να
μειώσουν τον όγκο του προϊόντος, είτε προχωρώντας σε σμίκρυνση διαστάσεων
(π.χ. μετατροπή σε ταμπλόιντ) ή ­ λιγότερο «κομψά» ­ αφαιρώντας σελίδες και
ένθετα. Η εν λόγω τελευταία επιλογή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη καθώς μειώνει
την αξία της εφημερίδας στα μάτια του αναγνώστη και δημιουργεί πάλι το
ενδεχόμενο του σεναρίου-ντόμινο της χαμηλότερης κυκλοφορίας και, συνεπώς,
διαφήμισης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι εφημερίδες που ανήκουν σε ομίλους
εισηγμένους σε Χρηματιστήριο είναι σε ακόμα δυσχερέστερη θέση, καθώς δεν
μπορούν να αγνοήσουν τα οικονομικά αποτελέσματα αποφασίζοντας να επενδύσουν
στο προϊόν. Και αυτό ίσως να ήταν μια «παράδοξη» ευκαιρία, ειδικά όταν ο
ανταγωνισμός πράττει το ακριβώς αντίθετο.

Βέβαια, θα μπορούσαν οι εφημερίδες απλώς να αυξήσουν τις τιμές του
διαφημιστικού τους χώρου και, έτσι, ο αναγνώστης να μην επηρεασθεί καθόλου.

Μια τέτοια κίνηση όμως θα ευνοούσε ανταγωνιστικά τα φθηνότερα μέσα, με πρώτο
και καλύτερο το Ίντερνετ. Και αυτό θα ήταν διασκεδαστική ειρωνεία για τους
πρωτοπόρους του Διαδικτύου: αυτοί που σήμερα με χαρά τους γράφουν τον
επικήδειο μπορεί να τους δώσουν αύριο το φιλί της ζωής. Σε κάθε περίπτωση, το
2001 θα είναι μια εξόχως ενδιαφέρουσα χρονιά στον χώρο των ΜΜΕ ­ και για
πολλούς θα είναι κατά το κινέζικο «Είθε να ζήσεις σε ενδιαφέροντες καιρούς»,
που εννοείται ως κατάρα…

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων και
μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.