Δάσος, δάσος, είσ’ εδώ;

“Ποιος θα προστατεύσει τα δάση;” Ο συνταγματικός νομοθέτης; Ο κοινός
νομοθέτης; Ο εκάστοτε εφαρμοστής του νόμου; Ο ελεγκτής της νομιμότητας; Ή, εν
τέλει, οι οικολογικές οργανώσεις και οι απλοί πολίτες;

Αν και η αυτονόητη απάντηση είναι ότι όλοι μαζί δουλεύουν για τον ίδιο σκοπό,
εν όψει της αναθεώρησης του Συντάγματος, καθένας ­ νομοθετική και δικαστική
εξουσία ­ διεκδικεί για τον εαυτό του τον ρόλο του εγγυητή της προστασίας του
περιβάλλοντος και ταυτόχρονα της εξυπηρέτησης του δημόσιου συμφέροντος. Αυτό
το δημόσιο συμφέρον διατείνονται όλοι ότι υπηρετούν.

Οικολόγοι και δικαστές ταυτίζουν απόλυτα το δημόσιο συμφέρον με την απαγόρευση
κάθε παρέμβασης στο περιβάλλον. Από την άλλη πλευρά, νομοθέτες και πολίτες
συνδέουν το δημόσιο συμφέρον με την προστασία αλλά και την αξιοποίηση του
περιβάλλοντος.

Στη μέση βρίσκεται για μεν τους πρώτους ακόμη και ένας θάμνος, για δε τους
δεύτερους το δάσος αλλά και κάθε… Εγνατία Οδός.

Η εικοσιπεντάχρονη εφαρμογή του άρθρου 24 του Συντάγματος του 1975 οδήγησε
πολλές φορές την εκτελεστική εξουσία σε αδιέξοδο. Της στοίχισε καθυστερήσεις.
Της ανέτρεψε τα σχέδια. Την υποχρέωσε σε υπαναχωρήσεις, σε νέους σχεδιασμούς,
σε ανατροπή προγραμμάτων που θεωρούσε ή που υποστήριζε ότι εξυπηρετούν την
ανάπτυξη του τόπου.

Η ιστορία ξεκινάει από το 1977, όταν η τότε κυβέρνηση ενέκρινε άδεια ίδρυσης
μονάδας επισκευής πλοίων στον όρμο της Πύλου, χώρος αρχαιολογικός και
εξαιρετικού κάλους. Στήριζε την απόφασή της στην εξυπηρέτηση δημόσιου
συμφέροντος, συνυφασμένου με την οικονομική ανάπτυξη. Η απόφαση προσβάλλεται
στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο πρώτη φορά δεν ελέγχει μόνο εάν η
απόφαση είναι πλήρως και επαρκώς αιτιολογημένη αλλά προσδιορίζει τι σημαίνει
δημόσιο συμφέρον και πώς αυτό εξυπηρετείται όταν προστατεύεται το περιβάλλον.
Ακολουθεί η ίδρυση του Ε’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας που
ασχολείται κυρίως με θέματα πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού. Σταθμός
στις αποφάσεις του δικαστηρίου ήταν εκείνη που υιοθέτησε την έννοια “βιώσιμη
οικονομική ανάπτυξη”. Έκρινε, δηλαδή, ότι η ίδρυση, επέκταση, εκσυγχρονισμός ή
και λειτουργία μιας βιομηχανικής μονάδας πρέπει να εξετάζεται σε σχέση με το
περιβάλλον και η απόφαση να διέπεται προεχόντως από την αρχή της πρόληψης της
βλάβης του περιβάλλοντος. Η απόφαση θεωρήθηκε ριζοσπαστική και χαιρετίστηκε
από όλους. Το Ε’ Τμήμα συνέχισε το έργο του και μάλιστα ονομάστηκε “οικολογικό
τμήμα” του δικαστηρίου. Οι αποφάσεις-σταθμοί στη διαμόρφωση της νομολογίας
αναδείκνυαν ημέρα με την ημέρα την προστασία του περιβάλλοντος όχι απλώς ως
κυρίαρχη αρχή αλλά και μοναδική αξία. Γεγονός που επισημάνθηκε εντόνως στη
Βουλή. Έτσι όχι απλώς υποβαθμίστηκαν οι άλλες αξίες ­ οικονομική, τεχνολογική,
οικιστική ανάπτυξη ­ αλλά εξοβελίστηκαν εφόσον άγγιζαν το περιβάλλον.

Το θέμα δεν έπαιρνε διαστάσεις όταν τις συνέπειες υφίσταντο ιδιώτες ή
ιδιωτικές επιχειρήσεις. Έγινε όμως αισθητό και προκάλεσε αντιδράσεις όταν
μπλοκάρονταν το ένα πίσω από το άλλο δημόσια έργα όπως η Εγνατία, η εκτροπή
του Αχελώου, η διάνοιξη της λεωφόρου Υμηττού, η εφαρμογή του Γενικού
Οικοδομικού Κανονισμού, η μεταφορά συντελεστή δόμησης, η δημιουργία χώρων
υγειονομικής ταφής, η λειτουργία της υποθαλάσσιας σήραγγας Ακτίου – Πρέβεζας
και άλλα μικρότερης εμβέλειας, όπως η χρήση γης και όρων δόμησης στην Πεντέλη,
η δημιουργία σταθμού μεταφόρτωσης και ανακύκλωσης απορριμμάτων στον ορεινό
όγκο Αιγάλεω, η γεώτρηση στο δάσος Καισαριανής για την κάλυψη αναγκών ύδρευσης
του ομώνυμου δήμου, η ίδρυση οικισμών από οικοδομικούς συνεταιρισμούς
(απαγορεύσεις που δεν εμπόδισαν τελικά την άναρχη και αυθαίρετη δόμηση), η
δημιουργία υπαίθριου κινηματοθεάτρου στο Αττικό Άλσος, οι περιορισμοί στις
επεκτάσεις των σχεδίων πόλεων που έφτασαν έως και την πλήρη απαγόρευση, η
επέκταση λιμένων και η κατασκευή μαρίνων (Ραφήνα, Μύκονος κ.λπ.).

Πολλά από τα εμπόδια αυτά χρειάστηκε νομοθετική παρέμβαση για να ξεπερασθούν
ενώ ήταν μεγάλο το κόστος σε χρόνο και χρήμα για την πολιτεία. Ακόμη και ένας
από τους πρωταγωνιστές αυτής της νομολογίας, ο πρώην πρόεδρος του Ε’ Τμήματος
Μιχ. Δεκλερής, παραδέχεται ότι το ΣτΕ προχώρησε σε “βαθμιαία σκλήρυνση”,
γιατί, όπως υποστηρίζει, “ο κοινός νομοθέτης και η διοίκηση απεδέχθησαν με
ευκολία τη θυσία των δασών χάριν άλλων αναγκών”.

Ο συντακτικός νομοθέτης επιχείρησε να επαναλάβει εντονότερα την ύπαρξη του
δημόσιου συμφέροντος ως αξία αντίστοιχη με εκείνη της προστασίας των δασών.
Στην αρχική πρόταση ανέφερε ρητά ως εξαιρέσεις στη μεταβολή του χαρακτήρα των
δασών την αγροτική εκμετάλλευση, το δικαίωμα της κατοικίας και έκανε λόγο για
περιβαλλοντικό ισοζύγιο. Η τελική διατύπωση απαγορεύει τη μεταβολή του
προορισμού των δασών, “εκτός αν αυτή είναι αναγκαία για σοβαρούς λόγους
δημόσιου συμφέροντος”.

Κάπου στο μέσον κινούνται οι οικολογικές οργανώσεις. Αντιδρούν κατ’ αρχήν στην
πρόταση της αναθεώρησης του άρθρου 24 αλλά, ταυτόχρονα, δεν αγνοούν την αξία
της βιώσιμης ανάπτυξης και υποστηρίζουν τη συμφιλίωση των ανθρώπινων αναγκών
με το περιβάλλον.

Πώς διατυπώνεται το νέο άρθρο

Η νέα διατύπωση της πρότασης για την αναθεώρηση του άρθρου 24 που προστατεύει
το περιβάλλον αμβλύνει κάπως τις αντιθέσεις, ενώ σύμφωνα με την ερμηνευτική
δήλωση, η οποία προτείνεται να περιληφθεί ρητά στοΣύνταγμα, περιγράφει την
έννοια του δάσους όπως αυτή ορίζεται σε απόφαση του ΣτΕ. Σύμφωνα με τη
συγκεκριμένη απόφαση «δάσος ή δασικό οικοσύστημα είναι, οργανικό σύνολο αγρίων
φυτών με ξυλώδη κορμό επί της επιφανείας εδάφους, τα οποία, μαζί με την εκεί
συνυπάρχουσα χλωρίδα και πανίδα, αποτελούν, διά της αμοιβαίας αλληλεξαρτήσεως
και αλληλεπιδράσεώς τους, ιδιαίτερη βιοκοινότητα (δασοβιοκοινότητα) και
ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον (δασογενές). Εξ άλλου, δασική έκταση υπάρχει όταν
στο ανωτέρω σύνολο η αγρία ξυλώδης βλάστηση, υψηλή ή θαμνώδης, είναι αραιά.
Κρίσιμη, επομένως, για την έννοια του δάσους και της δασικής εκτάσεως είναι η
οργανική ενότης της δασικής (δενδρώδους ή θαμνώδους) βλαστήσεως, η οποία
καθιστάμενη διά των ειρημένων διασυνδέσεων της όλης δασογενούς χλωρίδας και
πανίδας, προσδίδει μόνη σ΄αυτό την ιδιαιτέρα του ταυτότητα ως δασικού οικοσυστήματος».

Διαμαρτυρία στο Σύνταγμα

Μέλη οικολογικών οργανώσεων, φίλοι της φύσης και του δάσους, εκπρόσωποι
κομμάτων ένωσαν τις φωνές τους με τους καλλιτέχνες χθες το βράδυ, στη συναυλία
που οργάνωσαν οι 200 συνεργαζόμενες οικολογικές οργανώσεις στην Πλατεία
Συντάγματος εκφράζοντας την αντίδρασή τους στην αναθεώρηση του άρθρου 24.

Μπορεί η χθεσινή εκδήλωση να μην περιελάμβανε ομιλίες, όπως φρόντισαν από
νωρίς να τονίσουν οι οργανωτές, ωστόσο οι διαδηλωτές με πλακάτ και πανό
εκδήλωναν τη διαμαρτυρία τους.

Οι περίπου 1.000-1.500 συγκεντρωμένοι ανανέωσαν το ραντεβού τους για αύριο
Τετάρτη, ημέρα συζήτησης του επίμαχου άρθρου στη Βουλή, κατά την οποία οι
οικολογικές ενώσεις οργανώνουν περικύκλωση του Κοινοβουλίου.