Τα παράγωγα αποδίδουν και στην κρίση

Ενας επενδυτής που είχε σημειώσει μεγάλες απώλειες στο μετοχικό του
χαρτοφυλάκιο και διαθέτει σχετική ρευστότητα, μπορεί να αντισταθμίσει τις
ζημίες του και να χρηματοδοτήσει τις θέσεις επενδύοντας σε παράγωγα. Κι αυτό,
διότι με τα παράγωγα μπορεί κανείς να πραγματοποιήσει κέρδη εκμεταλλευόμενος
την πτώση στη Σοφοκλέους.

Διαχειριστές τμημάτων παραγώγων τονίζουν ότι δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές για
κέρδη, αλλά ούτε τυποποιημένα όρια κεφαλαίων που επιτρέπουν σε έναν επενδυτή
να πάρει μέρος στα παράγωγα ή όχι. Όταν στην αρχή της λειτουργίας του
Χρηματιστηρίου Παραγώγων υπήρχε υποχρεωτικά το ελάχιστο περιθώριο ασφάλισης,
το οποίο ήταν 20 εκατ. δραχμές (ανεξάρτητα από το ποσό της επένδυσης), θα
μπορούσε να πει κανείς ότι υπήρχε κάποιο όριο.

Στη συνέχεια, το όριο αυτό καταργήθηκε, αλλά οι χρηματιστηριακές εταιρείες
υιοθετούν διαφορετική πολιτική ώστε να είναι καλυμμένες από οποιονδήποτε
κίνδυνο. Γενικά, όμως, δέχονται έναν πελάτη όταν διαθέτει κεφάλαια που κατά
μέσον όρο είναι περισσότερα από 5 εκατ. δραχμές. Διαφοροποίηση, όμως,
επικρατεί και στις προμήθειες, αλλά και στην καθημερινή παρακράτηση του
λεγόμενου περιθωρίου ασφάλισης (margin).

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στα Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης στον δείκτη
FTSE/ASE-20 και στον δείκτη FTSE/ASE-40 επικρατεί η τιμολογιακή πολιτική,
σύμφωνα με την οποία επιβαρύνεται ο πελάτης με ένα πάγιο ποσό ανά συμβόλαιο. Η
προμήθεια αυτή δηλαδή δεν είναι ποσοστό, όπως συμβαίνει στις μετοχές, και
κυμαίνεται κατά μέσο όρο μεταξύ 7.000 και 10.000 δραχμών, ανάλογα με το
συμβόλαιο, τον πελάτη και τη χρηματιστηριακή εταιρεία.

Μία ακόμη επιβάρυνση που έχουν τα παράγωγα είναι το λεγόμενο περιθώριο
ασφάλισης (margin). Ο επενδυτής καθημερινά, ανάλογα με τα κέρδη ή τις ζημίες
που καταγράφει, καταβάλλει ένα ποσοστό επί της συνολικής επένδυσης. Στα
Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης είναι 12% για τον δείκτη FTSE/ASE-20 και 16%
για τον δείκτη FTSE/ASE-40. Στα δικαιώματα δεν υπάρχει margin στην αγορά, αλλά
μόνο στην πώληση, το οποίο όμως υπολογίζεται με ειδικό τύπο. Όμως, κάθε
χρηματιστηριακή, για δικούς της λόγους ασφάλειας, μπορεί να προσαυξήσει το
ποσοστό του margin και να παρακρατήσει από τον πελάτη κάτι παραπάνω. Η
προσαύξηση αυτή μπορεί να φτάσει και 30% (επί του 12% ή του 16%, αντίστοιχα).

Παράδειγμα κέρδους στην πτώση

Αν, για παράδειγμα, κάποιος επενδυτής στις 12/12/2000 είχε 300 μετοχές
εταιρείας που συμμετέχει στον FTSE/ASE-20 στα 43,84 ευρώ (14.940 δρχ.) και
φοβόταν μια μεγάλη πτώση των τιμών του Χρηματιστηρίου και επομένως και της
αξίας του χαρτοφυλακίου του, θα μπορούσε να δεσμεύσει μέσω μιας
χρηματιστηριακής εταιρείας τις μετοχές του με σκοπό να πάρει θέση στα
παράγωγα. Αφού ο επενδυτής προβλέπει πτώση, μπορεί να πουλήσει δύο συμβόλαια
FTSE 20 λήξης Ιανουαρίου (δείκτης μεγάλης κεφαλαιοποίησης ) στα επίπεδα των
2.129 μονάδων με σκοπό να τα αγοράσει, στη συνέχεια, φτηνότερα. Σε περίπτωση
που η αγορά δικαίωνε τις προβλέψεις του και το Χρηματιστήριο είχε πτωτική
πορεία, ο συγκεκριμένος πωλητής θα μπορούσε να αγοράσει τα δύο συμβόλαια που
πούλησε (σε κάποια χρονική στιγμή που αυτός θα κρίνει) σε φθηνότερη τιμή και
να αποκομίσει το κέρδος της διαφοράς τιμής αγοράς με την τιμή πώλησης.

Το κέρδος το οποίο θα αποκομίσει ο επενδυτής ισούται με 5 ευρώ ανά συμβόλαιο
για κάθε μονάδα πτώσης του δείκτη μεγάλης κεφαλαιοποίησης. Αν, δηλαδή, στο
προηγούμενο παράδειγμα ο επενδυτής αγόραζε και επομένως έκλεινε τη θέση του
στις 10/01/2001 (δηλαδή ένα μήνα μετά) στις 1.821 μονάδες, το συνολικό του
κέρδος θα ήταν 3.080 ευρώ.

Εύκολα μπορούμε να διακρίνουμε ότι ο συγκεκριμένος επενδυτής όχι μόνο
περιόρισε τις ζημίες του από την πτώση των τιμών του Χρηματιστηρίου, αλλά
πιθανόν κέρδισε αφού οι όποιες ζημίες του προήλθαν από τις θέσεις του στις
μετοχές που υπερκαλύπτονται από τα κέρδη του από τη θέση του στο Χρηματιστήριο
Παραγώγων. Αποτέλεσμα της χρήσης των παραγώγων ως αντιστάθμιση, ο επενδυτής
κατάφερε όχι μόνο να διατηρήσει αλλά και να αυξήσει το χαρτοφυλάκιο που είχε
στις 12/12/2000 παρ’ όλο που η τιμή της μετοχής υποχώρησε μέσα σε ένα μήνα
κατά 14% περίπου.