Η μάγισσα Χιρκά και η μαγεία της φύσης

Αυτήν τη φορά δεν πήγα στον Έβρο ως απλός επισκέπτης, δεν θέλησα να βγάλω
μεγάλες καινούργιες διαδρομές για να τις μεταφέρω στο χαρτί, δεν ακολούθησα
πιστά το πρόγραμμα, δεν αγχώθηκα με τις ώρες που περνούσαν χωρίς το
αναμενόμενο αποτέλεσμα. Και όμως, είδα πολύ περισσότερα απ’ όσα φανταζόμουν
και γύρισα φορτωμένος με εμπειρίες και διαδρομές που δεν καταγράφονται σε
σημειώσεις. Η τύχη με οδήγησε πιο κοντά στους ανθρώπους, είδα τον τρόπο που
περνούν την ημέρα τους, τους άκουσα να μιλούν για τη ζωή, αφουγκράστηκα τις
επιθυμίες τους και γέμισα με μια μορφή ενέργειας που μόνο θετική μπορεί να
χαρακτηριστεί. Οι διαδρομές που ακολούθησα μαζί τους δεν ήταν τυχαίες, αλλά
ούτε και προγραμματισμένες. Μία από αυτές ήταν και εκείνη του Παναγιώτη που
καβαλούσε την εντούρο μοτοσυκλέτα του και με κολλημένο το γκάζι στο δεξί χέρι
όργωνε τις πλαγιές μέχρι τη βίλα των μεταλλείων της Κίρκης. Εκεί σταματούσε,
αγνάντευε και έβρισκε πάλι πως η ζωή είναι όμορφη. Εκεί οι έγνοιες και τα άγχη
πήγαιναν περίπατο… Τον ακολούθησα μέχρι εκεί! Δεν είχα τίποτε να χάσω, το
αντίθετο μάλιστα. Το ίδιο ίσως να κάνετε κι εσείς. Για τους ρομαντικούς,
πάντως, η επιτυχία είναι εξασφαλισμένη!

Από το κέντρο της Αλεξανδρούπολης ξεκινάει ο δρόμος που οδηγεί στον Άβαντα και
την Αισύμη. Οι ταμπέλες είναι στημένες πάνω στη Λεωφόρο Δημοκρατίας και σε
οδηγούν μέσα από το κομμάτι εκείνο της πόλης που πολλοί θα ήθελαν να μη
βλέπουν ή εθελοτυφλούν πως δεν υπάρχει. Μια εκτεταμένη παραγκούπολη με χαμηλά
παραπήγματα, φτιαγμένα απ’ οτιδήποτε θα μπορούσες να φανταστείς παρατάσσεται
κατά μήκος του δρόμου και οι άνθρωποι που μένουν εκεί είναι συνήθως
μουσουλμάνοι. Η εικόνα απέχει πολύ από αυτήν του κέντρου της Αλεξανδρούπολης
και εδώ στη βόρεια πλευρά της η ζωή είναι πιο δύσκολη, αλλά όχι κατ’ ανάγκην
λιγότερο ευτυχισμένη! Σε κάθε μεγάλη ελληνική πόλη συναντάς παρόμοιες εικόνες
που στα μάτια των βολεμένων αστών μοιάζουν βρώμικες, απαράδεκτες, αλλά και
ανένταχτες συνάμα, οπότε και επικίνδυνες. Είναι όμως αληθινές και πέρα από το
μοιρολατρικό «όπου φτωχός κι η μοίρα του», είναι ζωντανές. Προσωπικά το
γυαλιστερό ευρωπαϊκό μοντέλο ζωής ποτέ δεν με συγκίνησε παραπάνω απ’ όσο
πρέπει και ποτέ δεν θα ξεχάσω μερικά από τα υγρά χαμόσπιτα που μεγάλωσα, από
τα οποία όμως είχα την ευκαιρία να πηδήξω από το παράθυρο για να παίξω με τους
φίλους μου!

Παράλληλα με τις γραμμές του δρόμου συνεχίζει ευθυτενής ο δρόμος προς Άβαντα
μέχρι να συναντήσει τη μεγάλη οδική αρτηρία που ανήκει στη Νέα Εγνατία Οδό.
Από εδώ φαίνονται ξεκάθαρα οι δύο από τους τρεις μεγάλους πύργους που
στεφανώνουν ένα λόφο. Ανήκουν στο μεσαιωνικό φρούριο επάνω στο πέρασμα του
Πόταμου. Οι δύο «ελέγχουν» τη σχετικά ομαλή κατάφυτη πλαγιά του λόφου και ο
τρίτος βρίσκεται πιο πίσω στο απόκρημνο, δυσπρόσιτο κομμάτι του. Πιθανότατα
χτίστηκαν στα 1430 από τους φράγκους Γκατιλούζι (ή Γατελούζι) και μοιάζουν με
αυτούς της Παλαιάπολης στην Σαμοθράκη. Αφημένοι στην τύχη τους γκρεμίζονται
σιγά-σιγά και πνίγονται από την οργιώδη βλάστηση.

Έχοντας τους πύργους να ορθώνονται στα αριστερά μας βλέπουμε (επίσης στα
αριστερά) έναν βατό χωματόδρομο που περνάει δίπλα από τον λόφο και συνεχίζει.
Τον ακολουθούμε και μετά από λίγο συναντάμε τις σιδηροδρομικές γραμμές. Εδώ
βρίσκεται ο εγκαταλελειμένος σταθμός του Πόταμου, που πήρε το όνομά του από το
ρέμα που ξεκινάει από τον Άβαντα και συνεχίζει μέχρι τους πύργους. Δεν είναι
το μοναδικό κομμάτι της διαδρομής αυτή που θα μας κάνει να γυρίσουμε τον χρόνο
πίσω. Η συνέχεια είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

Ο δρόμος είναι βατός στα πρώτα του χιλιόμετρα από οποιοδήποτε αυτοκίνητο. Η
διαδρομή είναι πολύ όμορφη όλες τις εποχές τους χρόνου και κόβει το ρέμα του
Πόταμου επτά φορές. Οι βραχώδεις πλαγιές του Ζωναίου όρους σχηματίζουν αυτό το
στενό πέρασμα που έχει ελάχιστα πλατώματα, τα περισσότερα από αυτά
καλλιεργήσιμα. Για τους κατοίκους της Αλεξανδρούπολης αυτός είναι ένας
ζηλευτός χώρος αναψυχής και δεν έχουν καθόλου άδικο. Προχωρώντας προς το
χαρακτηριστικό πλάτωμα των Αγίων Θεοδώρων, στα αριστερά μας ένα μεγάλο χωράφι
έχει στη μέση του όρθιο ένα καμμένο δέντρο. Εδώ μου είπαν πως έχουν σκάψει
πολλές φορές για θησαυρό, αλλά δεν βρήκαν τίποτε… ως συνήθως δηλαδή!

Στα 6 χιλιόμετρα περίπου (από τους πύργους τους Πόταμου) φθάνουμε στην περιοχή
των Αγίων Θεοδώρων. Η λιλιπούτεια κοιλάδα που σχηματίζεται είναι διάσπαρτη από
μικρά κυκλικά πέτρινα χτίσματα, χαμηλά σε ύψος που θα πρέπει να ήταν
πολυβολεία. Δύο σιδερένια τέρματα ορίζουν ένα γήπεδο ποδοσφαίρου στη μέση του
τίποτα μεν, σε καταπληκτική τοποθεσία δε. Κοιτώντας προς τη μεριά της
σιδηροδρομικής γραμμής που ενώνει την Κομοτηνή με την Αλεξανδρούπολη το μάτι
διακρίνει ένα μικρό λευκό εικονοστάσι που γράφει: Άγιοι Θεόδωροι. Πίσω ακριβώς
από το εικονοστάσι ξεκινάει το ευδιάκριτο σύντομο μονοπάτι προς τη σπηλαιώδη
εκκλησιά. Ανεβαίνοντας τα περίπου 50 σκαλοπάτια φθάνει κανείς μπροστά από τη
σιδερένια πόρτα της σπηλιάς των Αγίων Θεοδώρων που διαμορφώθηκε σε παρεκκλήσι.
Μέσα από τους σχηματισμούς των σταλαγμιτών διακρίνει ­ με όσο φως φθάνει εκεί
­ τις θαυμάσιες «εικόνες» επάνω στον βράχο. Τα τοιχώματα, αλλά και το χτιστό
τέμπλο είναι κατάγραφα με τοιχογραφίες δύο περιόδων. Αυτές τις πρώτης περιόδου
χρονολογούνται από τον 11ο αιώνα και ανήκουν στη λεγόμενη «μοναστική»
ζωγραφική παράδοση. Οι τοιχογραφίες της β’ περιόδου έχουν τα χαρακτηριστικά
της λεγόμενης «μεταβατικής εποχής» και τοποθετούνται στα τέλη 12ου αρχές 13ου
αιώνα. Σ’ αυτή την περίοδο ανήκει η ευδιάκριτη ­ παρά τους αιώνες και τη
δεδομένη υψηλή υγρασία του σπηλαίου ­ τοιχογραφία του Αρχάγγελου Μιχαήλ.

Επιστρέφοντας στο πλάτωμα βλέπουμε πως ο δρόμος συνεχίζει, αλλά δεν είναι
ικανά όλα τα οχήματα να τον ακολουθήσουν. Μπορεί στο μεγαλύτερο κομμάτι του να
είναι βατός και εύκολος, αλλά υπάρχουν πολλά σημεία που χρειάζεται ψηλό
αυτοκίνητο για να τα περάσεις. Την ίδια στιγμή οι βροχές δημιουργούν ένα παχύ
στρώμα λάσπης και εύκολα κόβουν τον δρόμο για οποιοδήποτε όχημα, εκτός από
μοτοσυκλέτα ή ερπυστριοφόρο! Αυτός ο δύσκολος δρόμος πηγαίνει σχεδόν παράλληλα
με τις γραμμές του τρένου και οδηγεί στα μεταλλεία της Κίρκης. Προσοχή
χρειάζεται στη διχάλα 500 μέτρα περίπου μετά το πλάτωμα των Αγ. Θεοδώρων που
ακολουθείτε την κατεύθυνση αριστερά (προς τη σιδηροδρομική γραμμή). Στα 4-5
χιλιόμετρα από τους Αγ. Θεοδώρους και αφού τα έχετε καταφέρει μέχρι εκεί,
συναντάτε τα έργα του νέου δρόμου που θα ενώσει την Κίρκη με την Αισύμη.
Δυστυχώς όμως ουδείς ενδιαφέρθηκε για το πέτρινο παλιό καλντερίμι που
βρισκόταν σ’ αυτό ακριβώς το σημείο και σηματοδοτούσε με τον καλύτερο τρόπο το
παραδοσιακό μονοπάτι επικοινωνίας! Φαίνεται ότι το ξήλωσαν ολόκληρο, δίχως
αναστολές για να περάσει η άσφαλτος και ο πολιτισμός της!

Αριστερά και πάλι στρίβουμε εκεί που συναντάμε τα έργα διάνοιξης και
συνεχίζουμε μέχρι να αντικρύσουμε τις τερατώδεις εγκαταστάσεις των πάλαι ποτέ
μεταλλείων. Ένας όγκος σκουριάς ορθώνεται στην πλαγιά πάνω από τις γραμμές του
τρένου και ο δρόμος φθάνει στο σημείο τερματισμού του τελεφερίκ με τα εναέρια
βαγονέτα. Εδώ γινόταν η μεταφόρτωση των μεταλλευμάτων που έβγαιναν από τα
σωθικά του βουνού. Σήμερα το διαβρωμένο τοπίο μοιάζει εφιαλτικό καθώς ο αέρας
σφυρίζει ανάμεσα από τα σύρματα, περνάει από τα σπασμένα τζάμια των μεγάλων
κτιρίων και φθάνοντας στα βαγονέτα που αιωρούνται ακόμη στο κενό, τα κάνει να
ταλαντώνονται αφήνοντας ένα στριγκό ήχο.

Η ιστορία των μεταλλείων της Κίρκης μοιάζει λιγάκι με εκείνη της πατρίδας μας
για τούτο και αξίζει να την αναφέρουμε. Η πρώτη προσπάθεια εκμετάλλευσης του
ορυκτού πλούτου της περιοχής έγινε με τούρκικο φιρμάνι στα 1880. Ανάμεσα στους
πρώτους ιδιοκτήτες αναφέρονται ένας Αυστριακός και ένας Έλληνας. Μετά την
απελευθέρωση της Θράκης η περιοχή ανήκε στο ελληνικό κράτος, αλλά στα 1926
ένας Άγγλος με χαρτιά ιδιοκτησίας στα χέρια κατάφερε να του παραχωρηθούν τα
μεταλλεία. Οι αγγλικές εταιρείες Thracian Union, Thacian Mineral Products και
kirka Mines Ltd ήταν οι μοναδικές που έκαναν συστηματικές εξορύξεις μετάλλων
έως τα 1939, που σταμάτησαν τα πάντα λόγω πτώχευσης της τελευταίας! Μια
γερμανοελληνική εταιρεία κάνει συντήρηση στις στοές μέχρι τα 1942, οπότε
αναλαμβάνει μια άλλη γερμανοβουλγαρική εταιρεία μέχρι τα 1994 και φτιάχνει την
υπάρχουσα γραμμή εναέριας μεταφοράς. Στα 1945 τα μεταλλεία της Κίρκης ανήκουν
και πάλι στο ελληνικό κράτος, αλλά έναν χρόνο μετά εκμισθώνονται σε
αμερικανική εταιρεία. Γίνεται και πάλι συντήρηση των στοών, δειγματοληψία
μετάλλων, αλλά καμία εξόρυξη. Τα μεταλλεία εγκαταλείπονται και πάλι. Στα 1962
ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ανάπτυξης (η σημερινή ΕΤΒΑ δηλαδή) καλεί Γάλλους
γεωλόγους να γνωμοδοτήσουν για τα αποθέματα μετάλλων. Οι έρευνες συνεχίζονται
επί μακρόν, αλλά τα αποτελέσματά τους ήταν απογοητευτικά.

Υπάρχει ένας ωραίος τρόπος να δεις από κοντά την ιστορία των μεταλλείων, αρκεί
να ακολουθήσεις την εναέρια γραμμή μεταφοράς. Ο χωματόδρομος που ανηφορίζει
προς το ύψωμα είναι ευδιάκριτος και βατός, αλλά υπάρχει και η μικρή ρεματιά
που σε καθοδηγεί. Στα τρία χιλιόμετρα περίπου συναντάς το πρώτο δίτοξο πέτρινο
γεφύρι πάνω στο ποτάμι, δείγμα καλαισθησίας των αρχών του 20ού αιώνα. Το
επόμενο γεφυράκι είναι μονότοξο και λίγο πιο πάνω ένα μικρό φράγμα δημιουργεί
καταρράκτη και μια τεχνητή λίμνη. Στα 5 περίπου χιλιόμετρα περνάμε κάτω από τα
σύρματα του τελεφερίκ και αντικρύζουμε ψηλά το σημείο φόρτωσης των βαγονέτων.
Οι σκαμένες πλαγιές των μεταλλείων ξεχωρίζουν από τα χρώματα της διάβρωσης και
οι στοές είναι όλες καλυμμένες. Ο χωματόδρομος συνεχίζει κανονικά και δύο
μεγάλα κτίσματα εμφανίζονται στον ορίζοντα πνιγμένα από το τεράστιο δάσος με
βελανιδιές. Εδώ είναι η βίλα των μεταλλείων της Κίρκης και η αποθήκη δειγμάτων
μαζί με τη θηριώδη γεννήτρια που κινούσε την εναέρια γραμμή μεταφοράς. Το
οίκημα της βίλας είναι κανονικό σύγχρονο αρχοντικό, εξαιρετικά διαμορφωμένο
σαν κατοικία ­ πιθανότατα των ιδιοκτητών των μεταλλείων ή των αρχιεπιστατών. Η
θέα από το μπαλκόνι του είναι μαγευτική και παρά το ότι είναι διαλυμένο από το
πέρασμα του χρόνου το ζηλεύεις. Και ποιος δεν θα ήθελε ένα τέτοιο σπίτι σ’ ένα
τέτοιο μέρος. Αν βρισκόταν ένας τρόπος αξιοποίησής του στο μέλλον πραγματικά
θα επιθυμούσα να μείνω εκεί για μερικά βράδια! Προς το παρόν οι κυνηγοί μονάχα
γνωρίζουν την τοποθεσία και φροντίζουν να αφήνουν σωρό αδειανούς κάλυκες πίσω
τους.

Επιστροφή στο χωριό Κίρκη. Άλλος ένας σιδηροδρομικός σταθμός που δείχνει την
ηλικία του, άλλο ένα χωριό με ως επί το πλείστον ηλικιωμένους κατοίκους. Η
Κίρκη που λεγόταν Χιρκά ή Χιρκάς είχε περίπου 600 κατοίκους στα 1928, πάνω από
800 στα 1940 και λιγότερους από 200 σήμερα. Μπορεί να διατηρεί το όνομα της
μάγισσας του Ομήρου που μεταμόρφωσε τους συντρόφους του Οδυσσέα, αλλά τα
μαγικά έχουν σταματήσει εδώ και πολλά χρόνια να συμβαίνουν. Μονάχα εκείνοι οι
ρομαντικοί που ενθουσιάζονται με τα φυσικά τοπία, τις ιστορίες των ανθρώπων
που μιλούν για θησαυρούς αλλά και τους απόηχους της λύρας του Ορφέα που έπαιζε
σ’ ετούτα τα μέρη, μαγεύοντας ανθρώπους και ζώα, θα την αναγνωρίσουν.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Η διαδρομή που σας προτείνουμε να πραγματοποιήσετε είναι πάρα πολύ μικρή όσον
αφορά την απόσταση συνολικά (30 χλμ.), αλλά αρκετά δύσκολη όσον αφορά το
κομμάτι Άγ. Θεόδωροι-Κίρκη ιδιαίτερα τώρα τον χειμώνα. Υπάρχουν όμως και
εναλλακτικές λύσεις. Το κομμάτι Πόταμος – Άγ. Θεόδωροι δεν είναι συνολικά
παραπάνω από 7 χιλιόμετρα και παρά το γεγονός ότι περνάτε 7 φορές το ρέμα δεν
θα αντιμετωπίσετε ιδιαίτερα προβλήματα. Από το πλάτωμα των Αγ. Θεοδώρων μέχρι
τα μεταλλεία της Κίρκης υπολογίστε 8 χλμ. χωμάτινα που χρειάζονται ψηλό
αυτοκίνητο (ή 4Χ4 ή μοτοσυκλέτα εντούρο). Από τα μεταλλεία της Κίρκης μέχρι τη
βίλα υπολογίστε άλλα 7 χλμ. σε βατό χωματόδρομο. Όταν φθάσετε στη βίλα θα
δείτε τον χωματόδρομο να συνεχίζει και να διακλαδώνεται λίγο παραπάνω.
Αριστερά πηγαίνει στις Σάπες και δεξιά στην Αισύμη. Για να φθάσετε στην Κίρκη,
πάντως, υπάρχει ευκολότερη διαδρομή είτε απ’ ευθείας από την πόλη είτε
κάνοντας κύκλο, ακολουθώντας την εθνική οδό Αλεξανδρούπολης – Κομοτηνής και
στρίβοντας δεξιά στην ταμπέλα που δείχνει Κίρκη 16 χλμ. Από το χωριό τα
μεταλλεία απέχουν λιγότερο από 4 χλμ. ακολουθώντας τον αγροτικό δρόμο που
είναι παράλληλος με τις γραμμές του τρένου. Η Αλεξανδρούπολη απέχει από την
Αθήνα 850 χλμ. και από τη Θεσσαλονίκη 340. Για όσους δεν θα ήθελαν να
οδηγήσουν μέχρι εκεί υπάρχουν τα πυκνά δρομολόγια του ΟΣΕ (η γραμμή περνάει
από τη διαδρομή που προτείνεται), των ΚΤΕΛ, αλλά και των αεροπορικών
εταιρειών.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Κανένα πρόβλημα όσον αφορά την εύρεση δωματίου ιδιαίτερα μέχρι την περίοδο του
καλοκαιριού, κατά την οποία η Αλεξανδρούπολη μετατρέπεται σε παραθεριστική
πόλη. Είτε πάνω στην παραλία είτε στο κέντρο της πόλης οι επιλογές είναι
αρκετές. Τα παρακάτω ξενοδοχεία αναφέρονται ενδεικτικά:

Μοτέλ Αστήρ – 0551-26448

Alexander Beach – 0551-39290

Αθηνά – 34492

Πλάζα – 21266

Ωκεανίς – 28830

ΦΑΓΗΤΟ

Όποια ταβέρνα-καφενείο βρείτε ανοιχτά στην Κίρκη δοκιμάστε το φαγητό, διότι
φημίζονται για τα εξαιρετικά κρεατικά τους. Μην περιμένετε να διαλέξετε, α λα
καρτ, ό,τι έχουν οι άνθρωποι θα σας σερβίρουν, αλλά θα είναι πεντανόστιμα! Εάν
θέλετε εξαιρετικό ψάρι καθώς επιστρέφετε από την Κίρκη στην Αλεξανδρούπολη
δοκιμάστε την ταβέρνα «Τα φιλαράκια» στην πλατεία της Μάκρης. Θα
ενθουσιαστείτε. Για να φάτε ψάρι στην Αλεξανδρούπολη και να το ευχαριστηθείτε
δεν έχετε παρα να πάτε στο «Νησιώτικο». Πιστεύω ότι αποτελεί την κορυφαία
επιλογή και προσωπικά είμαι ικανός να πάρω το αεροπλάνο μόνο και μόνο για να
φάω εκεί! Για μεζέδες και κρεατικά προτιμήστε τη «Λεμονιά της Γιαγιάς» και για
ατμόσφαιρα και ψαρομεζέδες το «Καπηλειό». Το κλασικό παλιό εστιατόριο με
μεγειρευτά στο κέντρο ονομάζεται «Κληματαριά».

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός 0551)

Αστυνομία 37424 (100)

Νοσοκομείο 25772

Τροχαία 37917

Τουριστική Αστυνομία 37411

ΚΤΕΛ 26749

ΟΣΕ 26395

Λιμεναρχείο 26468

Αεροδρόμιο 45198