ΔΡΟΜΟΙ

Ένα βιβλίο…

… εμφανίζεται καμιά φορά, σε μια συγκεκριμένη συγκυρία, σαν από καπρίτσιο.
Αυτή είναι η περίπτωση της βιογραφίας που έγραψε ο Ντέιβιντ Μέισι για τον
Φραντς Φανόν (εκδ. Granta), τον άνθρωπο που άρθρωσε με πάθος τον λόγο της
αλγερινής ανεξαρτησίας και καυτηρίασε με οργή τον γαλλικό ρατσισμό. Πριν από
μερικές εβδομάδες, ύστερα από 40 χρόνια σιωπής, ο στρατηγός Πολ Οσαρές, ο
οποίος το 1957 είχε αναλάβει τη διάλυση του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου,
αποφάσισε στα ογδόντα δύο του να ξαλαφρώσει από το βάρος που κουβαλούσε στη
συνείδησή (;) του τόσα χρόνια: εξομολογήθηκε στην εφημερίδα «Le Monde» πως τα
βασανιστήρια και οι συνοπτικές εκτελέσεις ήταν ρουτίνα στη γαλλική επιχείρηση
καταστολής της αλγερινής επανάστασης.

Ο διοικητής…

… των γαλλικών δυνάμεων στην Αλγερία εκείνη την εποχή, ο στρατηγός Ζακ Μασί
(αργότερα έγινε το δεξί χέρι του Ντε Γκωλ στην καταστολή της εξέγερσης του Μάη
του 1968), γνώριζε τα πάντα. Εξέφρασε μάλιστα τη μεταμέλειά του, τον περασμένο
Ιούνιο: «Λυπούμαι πολύ, όταν σκέπτομαι την Αλγερία. Θα μπορούσαμε να είχαμε
ενεργήσει διαφορετικά». Οσαρές και Μασί, γέροι και οι δύο, με το ένα πόδι στον
τάφο, σπεύδουν στο «εξομολογητήριο» της Ιστορίας. Μέχρι πέρυσι, οι Γάλλοι το
κρατούσαν ερμητικά κλειστό. Δεν παραδέχονταν πως είχε γίνει πόλεμος στην
Αλγερία. Επισήμως, επρόκειτο για μια «ειρηνευτική επιχείρηση» σε μια γαλλική
επαρχία. Ώσπου τους τελευταίους μήνες ξέσπασαν άξαφνα παθιασμένες συζητήσεις
στη Γαλλία για τους στρατηγούς που «άφησαν την ψυχή τους» στην Αλγερία.

Ο Φανόν…

… ήταν σε θέση να γνωρίζει καλά την ψυχή τους. Αυτός ο Τσε Γκεβάρα του
αλγερινού απελευθερωτικού κινήματος ήταν και ψυχίατρος. Στην κλινική του, στο
Αλγέρι, δεχόταν Γάλλους στρατιωτικούς. Στο βιβλίο του «Της γης οι κολασμένοι»
(Εκδόσεις Δωρικός) καταγράφει την ψυχική φθορά ασθενών που ήταν βασανιστές
στον στρατό. Δεν ήταν Αλγερινός, αλλά μαύρος από τη Μαρτινίκα. Στον Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο ανδραγάθησε με τον γαλλικό στρατό, κάτι που όμως προτιμούσε
να μην το συζητάει. Γιατί ώσπου να τελειώσει ο πόλεμος κατάλαβε πως δεν
μπορούσε να περιμένει τίποτα από τη Γαλλία: ο ρατσισμός στον στρατό δεν άφηνε
περιθώρια για μαύρους ήρωες. Στην Αλγερία, ο Φανόν ανακάλυψε τον «ρατσισμό με
επιστημονικό πρόσχημα» και διαπίστωσε πως οι Γάλλοι ψυχίατροι ήταν πρόθυμοι να
δικαιώσουν επιστημονικά τα βασανιστήρια ως «εργαλείο επιβολής της ειρήνης».
Πέθανε το 1961, επτά μήνες προτού η Αλγερία κηρύξει την ανεξαρτησία της. Μα
πέθανε δύο φορές. Ο μαύρος ήρωας δεν χωρούσε εύκολα σε ένα ισλαμικό κράτος. Ο
Φανόν δεν περιλαμβάνεται στον επίσημο κατάλογο των Αλγερινών ηρώων.

Οι Γάλλοι…

… ασθμαίνουν από το βάρος που τους έχει φορτώσει το παρελθόν τους. Την ώρα
που το «nouvelle vague» πλημμύριζε τις καλλιτεχνικές αίθουσες στο Παρίσι, σε
κάποιες άλλες αίθουσες της γαλλικής πρωτεύουσας γίνονταν φρικτά βασανιστήρια.
Τα είχαν καταγγείλει o διευθυντής του περιοδικού «Nouvel Observateur», ο
εκδότης του Μπέκετ Ζερόμ Λιντόν, ο οποίος είχε δεχθεί πολλές επιδρομές της
αστυνομίας, και δημοσιογράφοι της εφημερίδας «Le Monde». Όμως, ο υπόλοιπος
κόσμος σώπαινε. Οποιαδήποτε τριτοκοσμική χώρα και αν διέπραττε τέτοιες
ωμότητες, θα είχε γίνει διεθνής παρίας, όπως είναι σήμερα το Ιράν, το Ιράκ και
η Λιβύη για πολύ μικρότερα αμαρτήματα. Η «επιβολή της ειρήνης» απαιτεί θυσίες,
πάντα από «της γης τους κολασμένους». Οι άλλοι, το πολύ – πολύ να χάσουν την
«ψυχή» τους.