Στην… ελευθερία της φυλακής βρίσκει καταφύγιο η απελπισία

Η πραγματική έκτιση μιας ποινής στερητικής της ελευθερίας, μικρής ή μεγάλης,
στις φυλακές θεωρείται και είναι σήμερα (μετά την κατάργηση της θανατικής
ποινής) το πιο σκληρό μέσο πρόληψης και τιμωρίας που επιβάλλει η Πολιτεία στον
δράστη κάποιας αξιόποινης πράξης.

Για τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων η σκέψη και μόνο της ακούσιας
στέρησης του αγαθού της ελευθερίας προκαλεί φόβο και δέος. Παρά ταύτα υπάρχουν
και ελάχιστες περιπτώσεις φυλακισμένων ­ οι οποίες πρέπει να θεωρούνται
κοινωνικά φαινόμενα χρήζοντα ιδιαίτερης μελέτης στα πλαίσια μιας κοινωνικής
έρευνας ­ που έχουν μια εντελώς διαφορετική άποψη και στάση έναντι της
φυλακής.

Είναι οι περιπτώσεις εκείνες των φυλακισμένων που έχοντας εκτίσει το ελάχιστο
προβλεπόμενο ύψος ποινής εξέρχονται των φυλακών με όρους. Και ενώ τους δίνεται
η δυνατότητα να ενταχθούν στην κοινωνία ως ελεύθεροι πολίτες και να εκτίσουν
το υπόλοιπο της ποινής τους έξω από τις φυλακές, ύστερα από λίγο χρονικό
διάστημα απογοητευμένοι επιδιώκουν να επιστρέψουν στη φυλακή, προκειμένου να
εκτίσουν εκεί κλεισμένοι το υπόλοιπο ποινής που τους απομένει.

Φαίνεται ότι η σκληρή πραγματικότητα της κοινωνίας γίνεται ακόμα σκληρότερη
για τους αποφυλακισμένους, αφού δεν γίνονται αποδεκτοί. Η ανεργία, ο
κοινωνικός αποκλεισμός και η δυσκολία προσαρμογής στην ελεύθερη ζωή που
αντιμετωπίζουν οι φυλακισμένοι τούς οδηγεί πάλι στο κελί τους, όπου βρίσκουν
φαγητό και στέγη. Γνωστή είναι η περίπτωση κάποιου καταδικασθέντος σε κάθειρξη
για ανθρωποκτονία από πρόθεση, που ενώ απολύθηκε με όρους από τις φυλακές,
παρέβη με τη θέλησή του κάποιον από αυτούς τους όρους και μετήχθη πάλι στις
φυλακές για να εκτίσει εκεί το υπόλοιπο της ποινής του. Στους δημοσιογράφους,
όταν ρωτήθηκε σχετικά, δήλωσε ότι προτίμησε να ξαναγυρίσει στη φυλακή γιατί
στην κοινωνία όσο και να προσπάθησε δεν μπόρεσε να ζήσει δίχως δουλειά, δίχως
τροφή και δίχως στέγη. Αν συνέχιζε λοιπόν την προσπάθεια, δήλωσε, μια μέρα
σίγουρα θα τον εύρισκαν νεκρό σε κάποιο παγκάκι πάρκου της Αθήνας.

Οι άνθρωποι αυτοί που σκέπτονται και αντιδρούν έτσι έχουν, κατά τη γνώμη μου,
περιορισμένη πνευματική δυνατότητα και αντίληψη και αδύνατο γενικά χαρακτήρα.
Επιπροσθέτως, είναι και επικίνδυνοι, αφού δεν αποκλείεται στην επιδίωξή τους
να εγκλειστούν ξανά στις φυλακές μετά την ολοσχερή έκτιση της ποινής τους να
τελέσουν και νέες αξιόποινες πράξεις.

Σταθμός Λαρίσης

Ένα πορτοφόλι της εξασφάλισε τη ζωή

Παιδί ακόμη, στα 15 της, η Αντωνία Παπαδοπούλου εγκατέλειψε το πατρικό της
σπίτι και ήρθε στην Αθήνα. Η μητριά της της έδειχνε σε κάθε ευκαιρία πως ήταν
παρείσακτη κι έτσι αποφάσισε μια ημέρα να φύγει χωρίς να αφήσει ίχνη. Ήξερε
πως την περίμεναν δύσκολες ημέρες, αλλά τουλάχιστον δεν θα αντιμετώπιζε
καθημερινά τη σκληρότητα της γυναίκας εκείνης που δεν έκρυβε το μίσος της για
την κόρη του συζύγου της.

Φεύγοντας από το χωριό της, λίγα χιλιόμετρα έξω από την Πάτρα, η μικρή Αντωνία
δεν είχε προορισμό. Ύστερα από αρκετές περιπλανήσεις βρέθηκε στην Αθήνα και
άρχισε να αναζητεί δουλειά. Ήταν γύρω στα 1944-45, εποχή δύσκολη για όλους. Η
πείνα και οι κακουχίες δεν άργησαν να τη λυγίσουν. Βρήκε στέγη σε έναν οίκο
ανοχής. Ο δρόμος που ανοιγόταν πλέον μπροστά της είχε πολλά αγκάθια…

Η Αντωνία Παπαδοπούλου τον ακολούθησε για πολλά χρόνια. Και όταν αποπειράθηκε
να τον εγκαταλείψει, όπως τότε στα 15 της που το έσκασε από το χωριό της, την
περίμενε πάλι η πείνα και η μοναξιά. Την ημέρα τριγύριζε στους δρόμους και τη
νύχτα κοιμόταν όπου έβρισκε. Σε παγκάκια, σε σκαλάκια, σε πεζοδρόμια… Ώσπου
βρήκε καταφύγιο στο Σταθμό Λαρίσης.

Είχε φτάσει πια στην ηλικία των 62 ετών, όταν, την Πρωταπριλιά του 1990,
συνελήφθη για μια ακόμη φορά για κλοπή πορτοφολιού. Δεν έγινε αντιληπτή από
τον κάτοχό του, αλλά από κάποιον άλλο περαστικό, ο οποίος κάλεσε αμέσως την
Αστυνομία. Το πορτοφόλι περιείχε το ποσό των 16.200 δραχμών και η Αντωνία
Παπαδοπούλου κατηγορήθηκε για διακεκριμένη κλοπή κατ’ επάγγελμα και συνήθεια
σε βαθμό κακουργήματος. Ως άτομο «ιδιαίτερα επικίνδυνο για τη δημόσια
ασφάλεια» κρίθηκε προφυλακιστέα και παρέμεινε ένα χρόνο στη φυλακή μέχρι να
γίνει η δίκη της.

Επιτέλους η 62χρονη γυναίκα είχε βρει μια στέγη. Και τροφή, αλλά και παρέα.
Είχε βρει ένα περιβάλλον που δεν άλλαζε κάθε ημέρα. Τα πρόσωπα που
συναναστρεφόταν δεν διεκδικούσαν κάτι από κείνη, της έλεγαν καλημέρα και το
εννοούσαν. Ήταν η πρώτη φορά στη ζωή της που ένιωθε ήρεμη. Ίσως και
ευτυχισμένη…

Όταν κάθησε στο εδώλιο του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων, δεν έδειχνε
καθόλου διατεθειμένη να βοηθήσει τον εαυτό της να απαλλαγεί από την κατηγορία.
Κρατούσε το στόμα της κλειστό, επιζητώντας την καταδίκη. Το μόνο που ήθελε
ήταν να επιστρέψει στο κελί της. Ωστόσο το δικαστήριο την αντιμετώπισε με
επιείκεια. Της μετέτρεψε την κατηγορία από κακούργημα σε πλημμέλημα και της
επέβαλε φυλάκιση 18 μηνών.

Η Αντωνία Παπαδοπούλου επέστρεψε στη φυλακή θριαμβευτικά. Η υποδοχή που της
επεφύλαξαν οι συγκρατούμενές της την έκαναν να πιστέψει πως απέκτησε μια
οικογένεια. Δεν έκρυβε την επιθυμία της να μην αποφυλακιστεί ποτέ. Αφού,
μεταξύ σοβαρού και αστείου, δήλωνε πως όταν θα εξέτιε την ποινή της θα
φρόντιζε να κλέψει κι άλλο πορτοφόλι για να γυρίσει πάλι στο «σπίτι» της. Και
να κλείσει τα μάτια της εκεί. Στη… θαλπωρή της φυλακής!

Ασπρόπυργος

Ο θυμός άργησε να ξεσπάσει…

Πλησίαζαν μεσάνυχτα, 28 Δεκεμβρίου του 1996, όταν στο σπίτι του 68χρονου, στον
Ασπρόπυργο, εμφανίστηκε ο εγγονός του. Ο παππούς δεν ήταν μόνος και ο 22χρονος
νεαρός τού ζήτησε να βγει έξω να τα πουν. Έδειχνε πολύ θυμωμένος και όταν μια
γειτόνισσα που βρισκόταν εκεί τον παρότρυνε να πει ενώπιον των υπολοίπων ό,τι
είχε να πει στον παππού του, ο νέος τον κατηγόρησε ευθέως πως είχε ασελγήσει
σ΄ ένα 14χρονο κορίτσι.

Η πράξη του παππού, που είχε γίνει αντιληπτή από τον άλλο του εγγονό, “έξυσε”
παλιές πληγές του νεαρού, αφού ­ όπως έλεγε ­ είχε και ο ίδιος υπάρξει θύμα
της ιδιαιτερότητάς του όταν ήταν 13 ετών. Άλλωστε, σύμφωνα με τις μαρτυρίες
των μελών της οικογένειας, ο 68χρονος είχε ασελγήσει στο παρελθόν και στις δύο
του κόρες, αλλά και σε έναν ακόμη εγγονό του. Το τελευταίο περιστατικό
μάλιστα, είχε τραγικά αποτελέσματα. Μόλις το έμαθε ο γαμπρός του και πατέρας
του μικρού, πήγε στο σπίτι του πεθερού του οπλισμένος για να πάρει το αίμα του
πίσω. Μπήκε όμως στη μέση η πεθερά του, η οποία δέχθηκε τον πυροβολισμό και
πέθανε. Ο δράστης καταδικάστηκε σε κάθειρξη 18 ετών και 3 μηνών.

Τα καταπιεσμένα παράπονα, που όλη η οικογένεια είχε φροντίσει να καλύψει,
επρόκειτο να εκδηλωθούν εκείνη τη γιορτινή ημερολογιακά νύχτα. Ο θυμός του
22χρονου εγγονού φούντωσε ακόμη περισσότερο όταν ο παππούς του αρνήθηκε τα
πάντα. Τον έσπρωξε με ορμή. Ο θείος του, που ήταν παρών στο περιστατικό,
προσπάθησε να τους χωρίσει. Θείος και ανιψιός πιάστηκαν στα χέρια. Ενώ η
συμπλοκή εξελισσόταν στην αυλή του σπιτιού, εμφανίζεται ο παππούς με μια
καραμπίνα. Φωνάζει στον γαμπρό του ­ σύζυγο της κόρης του ­ να πάει στην άκρη
και ετοιμάζεται να πυροβολήσει τον εγγονό του. Ο νεαρός το αντιλαμβάνεται,
αλλά πριν προλάβει να απομακρυνθεί δέχεται τον πυροβολισμό στο δεξί χέρι. Και
ακρωτηριάζεται…

Στο δικαστήριο λέγονται όλα. Ακόμη και οι… ξεχασμένες αμαρτίες. Ο
κατηγορούμενος τα αρνείται. Ακούει τα παιδιά και τα εγγόνια του να καταθέτουν
εναντίον του και δεν αντιδρά. Αντιθέτως δηλώνει πως θέλει να πάρει τον εγγονό
του μαζί του και να τον συντηρεί, αφού πλέον δεν μπορεί να δουλέψει. “Πήρα την
καραμπίνα για να τον κάνω να φύγει. Σκόνταψα στην τριανταφυλλιά και το όπλο
εκπυρσοκρότησε…”

Το δικαστήριο δεν τον πίστεψε. Θεώρησε πως ο παππούς δεν άντεξε στις
αποκαλύψεις του εγγονού του και θέλησε να του κλείσει το στόμα για πάντα. Του
επέβαλε ποινή κάθειρξης 20 ετών για απόπειρα ανθρωποκτονίας και παράνομη
οπλοχρησία. Οδηγήθηκε στη φυλακή, όπου ήδη είχε εγκλειστεί ως προσωρινά
κρατούμενος. Και περίμενε το Εφετείο…

Η δίκη είχε προσδιοριστεί για τις 17 Ιανουαρίου του 2000. Αναβλήθηκε όμως λόγω
απουσίας του εγγονού του για τον Σεπτέμβριο, οπότε ο νεαρός και πάλι ήταν
απών. Τρεις μήνες αργότερα επρόκειτο, σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις, να
εκδικαστεί η υπόθεση και να μειωθεί ­ ως είθισται ­ η ποινή του
κατηγορουμένου.

Και τότε συνέβη το εξής απρόσμενο: Ο κατηγορούμενος παππούς δεν εμφανίστηκε.
Απέστειλε επιστολή παραίτησης από την έφεση, υποδηλώντας πως δεν επιθυμεί να
ξαναδικαστεί και να τύχει, ενδεχομένως, μιας καλύτερης τύχης. Στον δικηγόρο
του είπε πως αγανάκτησε από τις αλλεπάλληλες αδικαιολόγητες αναβολές. Μήπως ο
λόγος είναι πιο σοβαρός; Μήπως δεν άντεχε να ξανακούσει τα παιδιά και τα
εγγόνια του να του καταμαρτυρούν τις αμαρτίες της πολυτάραχης ζωής του; Και
προτίμησε την ασφάλεια του κελιού του…