Σε νέα περιπέτεια η ιαπωνική οικονομία

Οι αρχικές υποψίες αποδείχθηκαν τελικά ορθές. Η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία
του πλανήτη, η ιαπωνική, βυθίζεται και πάλι στην ύφεση. Την περασμένη εβδομάδα
η κυβέρνηση της Ιαπωνίας ανακοίνωσε ότι η ανεργία σημείωσε αύξηση, ενώ η
κατανάλωση μειώθηκε, καθώς οι Ιάπωνες εξακολουθούν να μη βάζουν βαθιά το χέρι
στην τσέπη ­ προτιμούν την αποταμίευση ­ ανησυχώντας για το μέλλον τους.

Το πιο ανησυχητικό από τα στοιχεία ήταν ακριβώς η μείωση της ιδιωτικής
κατανάλωσης, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 60% της ιαπωνικής οικονομικής
δραστηριότητας. Ανεξάρτητος οίκος οικονομικών μελετών στην Ιαπωνία ανακοίνωσε
την περασμένη εβδομάδα ότι η ιδιωτική κατανάλωση ­ έχοντας υπολογιστεί ο
πληθωρισμός ­ μειώθηκε τον Νοέμβριο κατά 2,3% σε σχέση με την αντίστοιχη
περυσινή περίοδο, παρά το γεγονός ότι οι τιμές των προϊόντων συνεχίζουν την
πτωτική τους πορεία. Η μείωση στην κατανάλωση αντανακλά την αύξηση της
ανεργίας στο 4,8% του εργατικού δυναμικού τον Νοέμβριο από 4,7% που ήταν τον
Οκτώβριο. Το συγκεκριμένο επίπεδο αποτελεί ρεκόρ οκταμήνου καθώς τον περασμένο
Μάρτιο η ανεργία στην Ιαπωνία ανέβηκε στο 4,9%, στο υψηλότερο επίπεδο της
μεταπολεμικής οικονομικής ιστορίας της Ιαπωνίας.

Οι αναλυτές της ιαπωνικής οικονομίας προεξοφλούν ότι η κυβέρνηση αργά η
γρήγορα θα ανακοινώσει την αναθεώρηση προς τα κάτω της πρόβλεψής της για
μεγέθυνση του ιαπωνικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος κατά 0,2% το τρίτο
τρίμηνο του 2000. Τα στοιχεία που συνέλεξε το ιαπωνικό υπουργείο Οικονομικών
και ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα έδειξαν μια απότομη πτώση των επενδύσεων
των επιχειρήσεων, ενώ οι αρχικές προβλέψεις της κυβέρνησης μιλούσαν για άλμα.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αναλυτών της ιαπωνικής οικονομίας, η ιαπωνική
οικονομική δραστηριότητα συρρικνώθηκε το τρίτο τρίμηνο του 2000 κατά 0,6%.

Ύφεση

Η ανεργία στην Ιαπωνία αυξήθηκε τον Νοέμβριο. Στη φωτογραφία, Ιάπωνες ψάχνουν για δουλειά μέσω του Ίντερνετ σε ένα γραφείο αναζήτησης εργασίας

Δύο διαδοχικά τρίμηνα αρνητικών ρυθμών ανάπτυξης θεωρούνται ύφεση από τους
οικονομολόγους, ωστόσο ορισμένοι στην Ιαπωνία θεωρούν ότι οι μεγάλες
διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου
απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση. Συγκεκριμένα, υποστηρίζουν ότι στην
περίπτωση της Ιαπωνίας ύφεση θα πρέπει να χαρακτηριστεί η συρρίκνωση του
οικονομικού προϊόντος για τρία διαδοχικά τρίμηνα. Ο Τακεχίρο Σάτο,
οικονομολόγος στον διεθνή επενδυτικό οίκο Μόργκαν Στάνλεϊ Ντιν Γουίτερ,
υποστηρίζει ότι υπάρχει πιθανότητα η ανεργία να φτάσει ή να σπάσει ανοδικά το
σημαντικό ψυχολογικό φράγμα του 5% το τρέχον οικονομικό έτος που ολοκληρώνεται
στα τέλη Μαρτίου. Στην περίπτωση που οι φόβοι επαληθευτούν, η εξέλιξη αυτή θα
αποτελέσει σημαντική πολιτική πρόκληση για την ήδη εξασθενημένη κυβέρνηση του
πρωθυπουργού Γιοσίρο Μόρι. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Σάτο, η άνοδος της
ανεργίας τον Νοέμβριο οφείλεται κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι πολλοί από
αυτούς που είχαν αποχωρήσει από την αγορά εργασίας αποφάσισαν να επανέλθουν
αναζητώντας δουλειά. Αυτό σημαίνει ουσιαστικά ότι η αγορά εργασίας
αναπτύσσεται. “Η οικονομία φαίνεται να ανακάμπτει οριακά, με αποτέλεσμα πολλοί
να αποφασίζουν να επανέλθουν στην αγορά εργασίας”, λέει ο ίδιος. “Πρόκειται
πραγματικά για έναν καθαρά τεχνικό παράγοντα” αύξησης της ανεργίας.

Η βιομηχανική παραγωγή αναμένεται να κορυφωθεί το τρέχον τρίμηνο, εξέλιξη η
οποία είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει πολλούς εργοδότες στην απόφαση να
μειώσουν το προσωπικό τους. “Πράγματι, στατιστικώς φαίνεται ότι περισσότεροι
Ιάπωνες αναζητούν δουλειά, αλλά δεν νομίζω ότι ο αριθμός των εργαζομένων
αυξάνεται”, λέει ο Χιρομίτσι Σιρακάουα, επικεφαλής οικονομολόγος του διεθνούς
οίκου Γιου Μπι Ες Βάρμπουργκ. “Έτσι, είναι πολύ πιθανό η ανεργία να συνεχίσει
να αυξάνεται και οι τιμές να πέφτουν”.

Η υψηλότερη ανεργία σε συνδυασμό με την πτώση των τιμών των μετοχών στο
ιαπωνικό χρηματιστήριο και την επιτάχυνση του αποπληθωρισμού, αποτελεί ένα
εκρηκτικό μείγμα που θα κρατήσει την ιαπωνική οικονομία γονατισμένη.

Η πτώση του χρηματιστηρίου

Το 2000 είναι μια χρονιά που οι Ιάπωνες επενδυτές θα θέλουν να ξεχαστεί
γρήγορα. Ο βασικός δείκτης του χρηματιστηρίου του Τόκιο, ο Νίκεϊ 225 έχασε
φέτος 27%, παρουσιάζοντας τη χειρότερη απόδοση από το 1992. Την προηγούμενη
Πέμπτη ο δείκτης “χτύπησε” το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο χρόνων
στις 13.423 μονάδες. Το 2000 ωστόσο ξεκίνησε με τις καλύτερες των προσδοκιών.
Μάλιστα, την περασμένη άνοιξη ο βασικός δείκτης του χρηματιστηρίου ξεπέρασε το
επίπεδο των 20.000 μονάδων για πρώτη φορά τα τελευταία τρία χρόνια

Ξαφνικά, ενώ η βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας δεν μπορεί πλέον να δώσει ώθηση
στην ιαπωνική οικονομία, “οι παραδοσιακές βιομηχανίες, όπως οι λιανικές
πωλήσεις, οι κατασκευές και οι τράπεζες δείχνουν πλέον περισσότερο
προβληματικές από ποτέ”, σημειώνει ο Καζουχίρο Μιγιάκι, αναλυτής της ιαπωνικής
χρηματιστηριακής εταιρείας Μιζούχο. “Καθώς οι τιμές των μετοχών συνεχίζουν την
πτωτική τους πορεία, ήρθαν και πάλι στο προσκήνιο τα προβλήματα των
παραδοσιακών βιομηχανιών της χώρας”.

Οι ιαπωνικές τράπεζες έχουν συσσωρεύσει τεράστια προβληματικά δάνεια από
αυτούς του κλάδους. Και η συνεχής πτώση του χρηματιστηρίου βυθίζει τις
τράπεζες, οι οποίες υπολόγιζαν στις μετοχικές τους τοποθετήσεις προκειμένου να
διαγράψουν μέρος των προβληματικών χρεών, σε ακόμη βαθύτερη κρίση προκαλώντας
έναν φαύλο κύκλο ξεπουλήματος.

Ενώ ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι τρέχουσες συνθήκες μπορούν να
δημιουργήσουν μια οικονομική κρίση παρόμοια με αυτή που έπληξε τη χώρα το 1997
και το 1998, κάποιοι αναλυτές βλέπουν τα πράγματα με μεγαλύτερη αισιοδοξία. Τα
δημοσιεύματα εφημερίδων που έφεραν τα ιαπωνικά ταχυδρομεία να ετοιμάζονται για
την τοποθέτηση ετησίως 2 τρισεκατομμυρίων γιεν στο χρηματιστήριο, έκαναν την
προηγούμενη Δευτέρα τον δείκτη Νίκεϊ 225 να κερδίσει περισσότερες από 500
μονάδες.

Ο Ναόγια Ορίμε, επικεφαλής του τμήματος επενδύσεων μεγάλου επενδυτικού οίκου
της Ιαπωνίας, υποστηρίζει ότι η κερδοφορία των επιχειρήσεων αναμένεται να
αυξηθεί το επόμενο οικονομικό έτος κατά 10% έως 15%.

Η πτώση του γιεν

Η πτώση του γιεν στις αγορές συναλλάγματος είναι ένα ακόμη καλό νέο για την
ιαπωνική οικονομία και το χρηματιστήριο. “Οι επενδυτές δεν έχουν ακόμη
συνειδητοποιήσει πόσο καλό είναι το τρέχον επίπεδο της ισοτιμίας του γιεν για
τους Ιάπωνες εξαγωγείς”, σημειώνει ο αναλυτής Τατσουχίκο Τακούρα. “Οι τιμές
των μετοχών θα αρχίσουν να αντανακλούν τα οφέλη από την πτώση του γιεν και τα
πράγματα θα βελτιωθούν ακόμη περισσότερο όταν η κεντρική τράπεζα των Ηνωμένων
Πολιτειών προχωρήσει, όπως αναμένεται, στη μείωση των επιτοκίων της στις αρχές
του νέου έτους.

Βασική αιτία για την πτώση του χρηματιστηρίου είναι σύμφωνα με τους αναλυτές
και η απόφαση της ιαπωνικής κεντρική τράπεζας να εγκαταλείψει τον περασμένο
Αύγουστο την πολιτική των μηδενικών επιτοκίων και να τα αυξήσει στο επίπεδο
του 0,25%.