ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η απώλεια του μέλλοντος

Δύο βαρβαρότητες μας απειλούν. Η μία έρχεται από τα βάθη των αιώνων και
φέρνει πολέμους, σφαγές, φανατισμούς. Η άλλη είναι παιδί της τεχνολογίας:
ψυχές και συναισθήματα δεν την αφορούν.

Mare Nostrum. Η λύση των προβλημάτων μας βρίσκεται στη «βέβηλη ουσία» της Μεσογείου

Εντγκάρ Μορέν, εσείς που προέρχεστε από εβραϊκή οικογένεια, αν σας έχριζαν
αύριο Βασιλιά των Βασιλιάδων, τι θα κάνατε για να φέρετε την ειρήνη στη Μέση
Ανατολή; «Πρώτον, θα ζητούσα από τις μεγάλες δυνάμεις να ασκήσουν πίεση στον
Μπαράκ και τους άλλους Ισραηλινούς πολιτικούς για να δεχθούν τη διαίρεση της
Ιερουσαλήμ. Η συμβολική αυτή πράξη θα είχε ως αποτέλεσμα να ηρεμήσουν αμέσως
τα πνεύματα. Δεύτερον, θα εγκαθιστούσα κυανόκρανους του ΟΗΕ τόσο στις επίμαχες
ζώνες όσο και σ’ εκείνες που έχει ήδη αποφασιστεί να διαιρεθούν. Θα διέτασσα
την αποχώρηση των εποίκων από τις περιοχές που είναι προορισμένες για τους
Παλαιστινίους. Και την επιστροφή όλων όσοι θέλουν να επιστρέψουν, αφού η
λογική επιτάσσει να ισχύσει για τους Παλαιστίνιους αυτό που το Ισραήλ είχε
ζητήσει για τους Εβραίους: το δικαίωμα της επιστροφής. Θα επέτρεπα επίσης την
ελεύθερη κυκλοφορία όλων. Κι ύστερα, αν ήμουν σούπερ βασιλιάς, θα οργάνωνα
αμέσως μια παγκόσμια σύνοδο για τη Μέση Ανατολή και το νερό, που είναι το
πρόβλημα των προβλημάτων».

Ο Μορέν κοντεύει τα ογδόντα. Κι όπως γράφει η Ρεπούμπλικα, τώρα δίνει
το καλύτερο κομμάτι του εαυτού του. Πριν από λίγες μέρες έλαβε μέρος σ’ ένα
συνέδριο για τη Μεσόγειο που έγινε στη Βαρκελώνη. Η θάλασσα αυτή ενδιαφέρει
ιδιαίτερα τον Γάλλο κοινωνιολόγο και συγγραφέα, αφού δέχεται συμπυκνωμένες
όλες τις απειλές που βαραίνουν στη Γη. Τα πυρηνικά όπλα, που προς το παρόν
έχει δοκιμάσει μόνο το Ισραήλ, αλλά σύντομα θα διαθέτουν και άλλοι γείτονές
του. Την οικολογική απειλή, που δεν μεταφράζεται μόνο στη μόλυνση του
περιβάλλοντος, αλλά και στην άναρχη αστικοποίηση. Τις ισορροπίες που
ανατρέπονται, την έρημο που προελαύνει, τις πλημμύρες που γίνονται όλο και πιο
καταστροφικές. Και, πάνω απ’ όλα, την Απώλεια του Μέλλοντος.

Το Μέλλον, λέει ο Μορέν, ονομάζεται πλέον Ανασφάλεια. Η αλληλεγγύη, που
αποτελούσε κάποτε μέρος της ζωής μας, εξαφανίστηκε. Η τριάδα Επιστήμη –
Τεχνολογία – Βιομηχανία δείχνει το άλλο της πρόσωπο. Ο ατομισμός σημαίνει
ασφαλώς μεγαλύτερη αυτονομία, αλλά οδηγεί και στην απομόνωση, την ανωνυμία. Η
εκκοσμίκευση μάς απελευθερώνει από τα θρησκευτικά δόγματα, αλλά ταυτόχρονα μας
γεμίζει άγχος, αμφιβολία και νοσταλγία των παλιών βεβαιοτήτων. Το παρελθόν
αναγεννάται μέσα από τα ερείπια του μέλλοντος και παίρνει την εκδίκησή του. Εξ
ου και η επιστροφή στις εθνικές, εθνοτικές, θρησκευτικές ρίζες, χαμένες ή
ξεχασμένες, απ’ όπου γεννιούνται όλοι οι φανατισμοί.

Αλλά η διέξοδος υπάρχει: αρκεί να ψάξουμε στη «βέβηλη ουσία» της Μεσογείου. Η
λύση λέγεται άνοιγμα, επικοινωνία, ανοχή, λογική. Η μόνη θρησκεία που πρέπει
να κουβαλάμε είναι εκείνη που μας ενώνει με τους άλλους. Η μόνη σκέψη που
αξίζει είναι αυτή που ενσωματώνει την ποίηση και την τέχνη της ζωής.