Άνθησε η… γενετική

Ακόμη ένας αγώνας για τη βιολογική αυτογνωσία του πλανήτη είχε αίσιο
τέλος… Ύστερα από τη μαγιά, τη μύγα, 30 βακτήρια, ένα σκουλήκι και σχεδόν
έναν ολόκληρο άνθρωπο, η αναλυτική χαρτογράφηση από Ευρωπαίους, Αμερικανούς
και Ιάπωνες επιστήμονες του γονιδιώματος του πρώτου φυτού στον κόσμο, του
Arabidopsis thaliana ή, αλλιώς, κάρδαμου είναι από χθες γεγονός.

Πριν από δύο ημέρες ανακοινώθηκε η πλήρης αποκρυπτογράφηση και έγινε η
παρουσίαση των αλληλουχιών των χρωμοσωμάτων του φυτού, με παράλληλες
εκδηλώσεις στο Βέλγιο, στην Αγγλία, στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία, και
παρουσιάζεται αναλυτικά στο καινούργιο τεύχος του επιστημονικού περιοδικού
«Nature» που κυκλοφόρησε χθες. Επιστήμονες απ’ όλον τον κόσμο που συμμετείχαν
στις έρευνες χαρακτηρίζουν την αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος του
Arabidopsis μοναδική πηγή για την κατανόηση της εξέλιξης των φυτών με άνθη,
αλλά και της γενετικής των καλλιεργειών.

Όλα ξεκίνησαν το 1991 με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία
ζήτησαν να συμμετάσχουν το 1996 επιστήμονες από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Το
Arabidopsis επελέγη από τους επιστήμονες ως πρότυπο φυτό λόγω του μικρού
μεγέθους του γονιδιώματός του ­ είναι 30 φορές μικρότερο από το ανθρώπινο ­
αλλά και επειδή οι λειτουργίες και οι μηχανισμοί του εμφανίζουν μεγάλες
ομοιότητες με τις αντίστοιχες όλων των φυτών που βγάζουν ανθούς. Το
εντυπωσιακό είναι όμως ότι πολλά γονίδια του Arabidopsis παρουσιάζουν
εντυπωσιακές ομοιότητες με ζωικά αλλά και ανθρώπινα γονίδια.

Με τα περίπου 26.000 γονίδια και τα πέντε χρωμοσώματα του φυτού που
αποκρυπτογραφήθηκαν οι επιστήμονες πιστεύουν ότι θα γίνει εφικτή η βελτίωση
των γεωργικών καλλιεργειών, η διατήρηση της ισορροπίας της τροφικής αλυσίδας
και η προστασία του περιβάλλοντος. Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι
τα αποκωδικοποιημένα γονίδια του Arabidopsis και ο τρόπος που αντιδρούν στις
διάφορες ασθένειες θα συμβάλουν καταλυτικά στην εξήγηση της συμπεριφοράς άλλων
φυτών και αισιοδοξούν ότι με αυτόν τον τρόπο θα ανακαλυφθούν οι μέθοδοι
ενίσχυσης της αντίστασής τους σε παθογόνους παράγοντες, αλλά και η προσαρμογή
τους σε αντίξοες συνθήκες.

«Είμαστε περήφανοι που πρώτοι ως Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκινήσαμε αυτή την
ερευνητική προσπάθεια για κάτι που δεν φαινόταν στην αρχή σπουδαίο.

Όμως εμείς συνεχίσαμε να δίνουμε μεγάλο βάρος σ’ αυτό το πρόγραμμα και από
εκεί και έπειτα άρχισαν οι πάντες να ασχολούνται, να συνεργάζονται και να
συνεισφέρουν.

Το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν χρηματοδοτεί τη βιομηχανική έρευνα
βοήθησε ώστε εξαρχής όλα τα στοιχεία να δίνονται ελεύθερα και έξω από την
επιχειρηματική αντίληψη, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι οι επιστήμονες είχαν
πρόσβαση σε οποιαδήποτε καινούργια πληροφορία δινόταν», λέει στα «ΝΕΑ» ο
γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ.
Αχιλλέας Μητσός.

Η αποκρυπτογράφηση αυτή, όμως, δεν αφορά μόνο τη γεωργία. Κι αυτό επειδή
ορισμένα γονίδια του φυτού μοιάζουν τόσο πολύ με αυτά των ζώων ­ σε ποσοστό
που φθάνει το 8% ­ που οι επιστήμονες πιστεύουν πως η καινούργια χαρτογράφηση
μπορεί να εξηγήσει επιστημονικά και τις χρωμοσωμικές αλληλουχίες του
ανθρώπινου οργανισμού, επιβεβαιώνοντας την άποψη ότι όλοι οι ζωντανοί
οργανισμοί προήλθαν από έναν κοινό πρόγονο, έναν μονοκυτταρικό οργανισμό που
έζησε πριν από 1,6 δισεκατομμύριο χρόνια.

Όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Γενετικής κ. Σταμάτης Αλαχιώτης, «οι γενετικές
ομοιότητες μεταξύ των διαφόρων οργανισμών που αποκαλύπτονται μετά τη
χαρτογράφηση του γονιδιώματός τους επιβεβαιώνουν υπάρχοντες ήδη απόψεις οι
οποίες βασίζονταν στη μελέτη λίγων γονιδίων αλλά και των βιοχημικών μηχανισμών
του κυττάρου και του οργανισμού.

Επιβεβαιώνεται επίσης η άποψη της μονοφυλετικής καταγωγής της ζωής, ότι δηλαδή
όλα τα είδη πάνω στη Γη προήλθαν από έναν κοινό πρόγονο, γι’ αυτό και ο
γενετικός κώδικας όλων των ζωντανών οργανισμών, συμπεριλαμβανομένου του
ανθρώπου, είναι παγκόσμιος, ο ίδιος σε όλους» και εκτιμά ότι «η πληροφορία από
τη χαρτογράφηση του γονιδιώματος των οργανισμών θα συμβάλει στην καλύτερη
κατανόηση και του εξελικτικού δέντρου της ζωής μέσα από την αποκάλυψη μοριακών
μηχανισμών οι οποίοι κατευθύνουν την εξελικτική διαδικασία».

Καταλήγει μάλιστα τονίζοντας ότι «πέρα δηλαδή της οποιασδήποτε πρακτικής
γνώσης που αποκτάται από αυτή την ερευνητική προσπάθεια, θα μπορέσουμε να
προσεγγίσουμε περισσότερο και τη βιολογική μας αυτογνωσία».