Δεν πείθουν πάντα οι αποδείξεις για τα ειλικρινή αισθήματα μετανοίας

Το άρθρο 84 του Ποινικού Κώδικα προβλέπει ότι σε περίπτωση ενοχής ενός
κατηγορουμένου, είναι δυνατόν να του αναγνωρισθούν κάποια ελαφρυντικά και κατά
την επιμέτρηση της ποινής να του επιβληθεί αυτή μειωμένη στο μέτρο που ορίζει
το άρθρο 83 του Π.Κ. Τα ελαφρυντικά μπορούν να ανάγονται είτε στην
προσωπικότητα του δράστη είτε στα αίτια που ώθησαν στην τέλεση της πράξης είτε
σε περιστάσεις που εμφανίσθηκαν μετά την τέλεση αυτής (όπως είναι το
ελαφρυντικό της ειλικρινούς μεταμέλειας). Οι ελαφρυντικές περιστάσεις
απαριθμούνται ενδεικτικά στο άρθρο 84 Π.Κ. και ο νομοθέτης επιτρέπει στον
δικαστή να διαπλάσει και νέες. Τα δικαστήρια όμως σχεδόν ποτέ μέχρι σήμερα δεν
έκαναν χρήση της ευχέρειας που τους παρέχεται, με αποτέλεσμα, αν δεν έχει
εφαρμογή κάποια από τις αναφερόμενες στο άρθρο 84 ελαφρυντικές περιστάσεις, να
μην επιβάλλεται ποινή μειωμένη, έστω και αν η επιεικής μεταχείριση του δράστη
είναι επιβεβλημένη από τα στοιχεία της δικογραφίας και την προσωπικότητά του.
Ως τέτοιες ελαφρυντικές περιστάσεις θα μπορούσαν να ληφθούν: α) η διάπραξη του
εγκλήματος για λόγους ιδιαίτερης ηθικής ή κοινωνικής σημασίας, β) η τοπική
συνήθεια, γ) οι σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες από εμπορικά ατυχήματα ή από
καταστροφή περιουσιακών στοιχείων.

Για να αναγνωρίσει το δικαστήριο το ελαφρυντικό της ειλικρινούς μεταμέλειας,
πρέπει η μετάνοια του δράστη παράνομης πράξης να είναι ειλικρινής και
έμπρακτη, δηλαδή να συνδυάζεται με περιστατικά που να αποδεικνύουν ότι ο
υπαίτιος της πράξης επεζήτησε να άρει ή να μειώσει τις συνέπειες της πράξης
του. Όπως π.χ. όταν σε οικονομικά εγκλήματα ο υπαίτιος έχει επιστρέψει όλο ή
το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων που αποκόμισε από αυτά.

Αντίθετα, σε μη οικονομικής φύσεως εγκλήματα, η καταβολή χρηματικού ποσού υπέρ
του παθόντος ή η μεταφορά του παθόντος από τον δράστη στο νοσοκομείο δεν
συνεπάγεται ειλικρινή μετάνοια. Όπως άλλωστε και η καλή συμπεριφορά μετά την
πράξη, που ισοδυναμεί με ένα ακόμη ελαφρυντικό, για να έχει αξία πρέπει να
επιδειχθεί υπό καθεστώς ελεύθερης διαβίωσης στην κοινωνία και όχι κατά τη
διάρκεια του εγκλεισμού του δράστη στις φυλακές, υπό τον φόβο τυχόν
πειθαρχικών κυρώσεων.

Τα ποινικά δικαστήρια κατά κανόνα, όταν διαγνώσουν ότι έχουν να αντιμετωπίσουν
έναν κατηγορούμενο η πράξη του οποίου δεν έχει ιδιαίτερη ηθική απαξία, η
απειλούμενη όμως για την πράξη ποινή είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με τα
αποτελέσματα αυτής, αναγνωρίζουν στον κατηγορούμενο, συνήθως, το ελαφρυντικό
του προτέρου εντίμου βίου που αποδεικνύεται πιο εύκολα σε σχέση με εκείνο της
ειλικρινούς μεταμέλειας.

Γιώργος Κοσκωτάς

Η καλή του πρόθεση, εισιτήριο για την πρόσκαιρη κάθειρξη

Στιγμιότυπο από το Ειδικό Δικαστήριο. Σκίτσο από το βιβλίο του Σπύρου Ορνεράκη: «Το χρονικό της Μεγάλης Δίκης»

Το σκάνδαλο Κοσκωτά σημάδεψε τα τέλη της δεκαετίας του ’80 και την αρχή της
επομένης. Ο πρωταγωνιστής της υπόθεσης, Γιώργος Κοσκωτάς, τραπεζίτης και
εκδότης τότε, έσπευσε ­ αμέσως μετά την αποκάλυψη ­ να εξαφανιστεί, χωρίς να
το επιτύχει. Συνελήφθη στην Αμερική και από τότε, δώδεκα χρόνια τώρα,
βρίσκεται στη φυλακή.

Στο πρωτόδικο δικαστήριο, αρκετά χρόνια μετά, οι προβλέψεις ήταν δυσοίωνες για
τον Κοσκωτά. Η ισόβια κάθειρξη, για πολλούς, ήταν δεδομένη. Η φύση των
αδικημάτων, αλλά και η κοινωνική κατακραυγή που είθισται να λαμβάνεται υπόψη,
λειτουργούσαν εις βάρος του. Κι όμως… Ένα ελαφρυντικό, αυτό της ειλικρινούς
μεταμελείας, τον έσωσε. Το δικαστήριο τού αναγνώρισε την έμπρακτη μετάνοια
μόνο και μόνο επειδή το δήλωσε. Επειδή υποσχέθηκε πως θα αποζημιώσει την
Τράπεζα Κρήτης, εις βάρος της οποίας είχε διαπράξει την υπεξαίρεση των 32 δισ.
δραχμών. Η πρόθεσή του, όπως τη διατύπωσε στην απολογία του, έπεισε τους
δικαστές, που, πραγματικά, εξάντλησαν την επιείκειά τους.

Η πρωτόδικη ποινή της 25ετούς καθείρξεως επικυρώθηκε και από το Εφετείο, όπου
επίσης του αναγνωρίστηκε το ελαφρυντικό της ειλικρινούς μεταμελείας, παρά το
γεγονός ότι η Εισαγγελία Εφετών Αθηνών είχε ασκήσει έφεση υπέρ του νόμου
ακριβώς για το σημείο της απόφασης του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου που αφορούσε
την αναγνώριση του ελαφρυντικού.

Όπως στην πρώτη δίκη, έτσι και στο Εφετείο, ο Γ. Κοσκωτάς εκδήλωσε την πρόθεσή
του να αποζημιώσει την τράπεζα, προσθέτοντας μάλιστα πως είχαν ήδη
δρομολογηθεί οι διαδικασίες μεταβίβασης των περιουσιακών του στοιχείων. Αρκετό
καιρό αργότερα, όμως, ο εκκαθαριστής της Τράπεζας Κρήτης δήλωνε στα “ΝΕΑ” πως,
ακόμη και αν ο κρατούμενος επιθυμούσε να αποκαταστήσει τη ζημιά, δεν ήταν
δυνατόν να μεταβιβαστούν τα περιουσιακά του στοιχεία εφόσον ήταν δεσμευμένα.

Ωστόσο ο κ. Τάκης Μιχαλόλιας, συνήγορος του Γ. Κοσκωτά, μας διαβεβαιώνει πως
την παραμονή της έκδοσης της απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου (τον Μάιο του
1997) υπεγράφη προσύμφωνο για τη μεταβίβαση έκτασης 9,5 στρεμμάτων στην Εκάλη,
αξίας 1,5 δισ. δραχμών, καθώς και για τη μεταβίβαση ενός οικοπέδου στην
περιοχή της Σταμάτας και για 14 μεζονέτες. Όσον αφορά την εκδοτική εταιρεία
“Γραμμή” ­ σύμφωνα πάντα με τον δικηγόρο του ­ ο Γ. Κοσκωτάς είχε πρόθεση να
την μεταβιβάσει στην Τράπεζα Κρήτης, αλλά το καθεστώς στο οποίο είχε περιέλθει
η επιχείρηση δεν του το επέτρεπε.

Η επιεικής μεταχείριση εκ μέρους των δικαστών ­ που ήταν ομολογουμένως
επιεικέστερη για τους συγκατηγορουμένους του ­ δεν είχε ευχαριστήσει τότε τον
Γ. Κοσκωτά. Εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του, αλλά, μην μπορώντας να κάνει αλλιώς,
επέστρεψε στη φυλακή, όπου εργάστηκε σκληρά, ακόμη και ως καθαριστής των
γυναικείων φυλακών. Τώρα, έχοντας εκτίσει τα 3/5 της ποινής του, διεκδικεί την
αποφυλάκισή του, όπως ορίζει ο νόμος. Το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών του Πειραιά
απέρριψε την αίτησή του, η οποία εκκρεμεί αυτή τη στιγμή ενώπιον του
Συμβουλίου Εφετών.

Αθανάσιος Κούκουρας

Το δικαστήριο δεν είδε την έμπρακτη μετάνοια

Διήγε βίο έντιμο έως την ηλικία των 66 ετών ο επί 27 χρόνια πρόεδρος της
Ένωσης Ιδιοκτητών Επαρχιακού Τύπου Αθανάσιος Κούκουρας, όταν, το 1991, άρχισε
να “δανείζεται” χρήματα από το ταμείο της Ένωσης προκειμένου να αντιμετωπίσει
τα σοβαρότατα προβλήματα υγείας που ανέκυψαν. Λόγω της οικονομικής δυσχέρειας
που τον ανάγκασε άλλωστε να καταφύγει στην κατάχρηση, όχι μόνο δεν κατόρθωσε
να επιστρέψει τα… χρέη, αλλά αυτά αυξάνονταν χρόνο με τον χρόνο.

Περί τα τέλη Αυγούστου του 1995 διαπιστώθηκε το έλλειμμα. Στο μεταξύ ο
πρόεδρος είχε υποστεί τρία εγκεφαλικά επεισόδια και είχε νοσηλευθεί μεγάλα
χρονικά διαστήματα. Ωστόσο δεν δίστασε να παραδεχτεί την πράξη του. Ομολόγησε
πως είχε υπεξαιρέσει το ποσόν των 30 εκατομμυρίων δραχμών, τα μισά δηλαδή από
τα χρήματα που, σύμφωνα με την εις βάρος του δικογραφία, έλειπαν εξαιτίας του
από το ταμείο.

Η διοίκηση της Ένωσης Ιδιοκτητών Επαρχιακού Τύπου κατήγγειλε τον πρόεδρο κι
εκείνος δεσμεύτηκε εξωδίκως να καταβάλλει κάθε χρόνο το ποσόν των 5.000.000
δραχμών, προκειμένου να καλύψει το έλλειμμα. Παράλληλα υποθήκευσε ακίνητο
ιδιοκτησίας της συζύγου του, η οποία υπέγραψε ως εγγυήτρια και, εξαντλώντας
όλα τα περιθώρια, δέχθηκε να δεσμευθεί και ο τίτλος της εφημερίδας που εκδίδει
στη Χαλκίδα, αφού πρόκειται για το μοναδικό περιουσιακό του στοιχείο.

Η μήνυση βεβαίως ακολούθησε την πορεία της, αν και στο μεταξύ υπεγράφη μεταξύ
του κ. Κούκουρα και των αντιδίκων του ιδιωτικό συμφωνητικό που εξασφάλιζε τις
απαιτήσεις τους. Γι’ αυτό και όταν, πεντέμισι χρόνια αργότερα, την 1η
Δεκεμβρίου 2000, ο κατηγορούμενος κάθησε στο εδώλιο του Τριμελούς Εφετείου
Κακουργημάτων της Αθήνας, δεν δήλωσαν παράσταση πολιτικής αγωγής.

Η έμπρακτη και αυταπόδεικτη πλέον μετάνοια του Αθ. Κούκουρα, καθώς και η
απουσία πολιτικής αγωγής, οδηγούσαν στην πρόβλεψη της ανάλογης μεταχείρισης.
Της αναγνώρισης τουλάχιστον του ελαφρυντικού της ειλικρινούς μεταμέλειας και
του προτέρου εντίμου βίου. Οι προβλέψεις συνέπεσαν μόνο με την άποψη του
προέδρου του δικαστηρίου, του κ. Μπρίλη ­ και εν μέρει με του εισαγγελέα ­ ο
οποίος όμως αποτέλεσε τη μειοψηφία. Οι εφέτες κ.κ. Κυρ. Γεωργίου και Ευφημία
Λαμπροπούλου έκριναν πως ο κατηγορούμενος δεν αξίζει της αναγνώρισης
ελαφρυντικού.

Η άποψη των δικαστών της πλειοψηφίας επικράτησε και στο στάδιο της επιμέτρησης
της ποινής. Ο Αθ. Κούκουρας καταδικάστηκε σε ποινή κάθειρξης 8 ετών, παρά το
γεγονός ότι ο πρόεδρος διαφοροποιήθηκε έχοντας τη γνώμη πως έπρεπε να
τιμωρηθεί με ποινή κατά τρία χρόνια χαμηλότερη. Το σημείο της διαφωνίας μεταξύ
του προέδρου και των δύο εφετών που αποδείχθηκε μοιραίο για την τύχη του
75χρονου κατηγορουμένου ήταν η απόφαση επί του αιτήματος αναστολής εκτέλεσης
της ποινής του. Με ψήφους δύο έναντι μιας το δικαστήριο έστειλε στη φυλακή
έναν άνθρωπο με βαρύτατο ιστορικό υγείας, που, αν μη τι άλλο, είχε κάνει τα
πάντα για να επανορθώσει.