Το μεγάλο παζάρι της Νίκαιας

Μεγάλοι με μικρούς. Πλούσιοι με φτωχούς. Ευρωπαϊστές με ευρωσκεπτικιστές. Όλοι
οι εσωτερικοί διχασμοί μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ξεδιπλωθεί
εν όψει της μεγάλης… μάχης της Νίκαιας που ξεκινά την Πέμπτη και για δύο ή
και τρία 24ωρα, εάν χρειασθεί, οι 15 ηγέτες θα… σηκώσουν τα μανίκια και θα
σφίξουν τις γροθιές προσπαθώντας να εξασφαλίσουν, ο καθείς για τη δική του
χώρα, τα μέγιστα.

Πρόκειται για την κατάληξη μιας διαδικασίας που ξεκίνησε τον Ιανουάριο – και
ονομάσθηκε Διακυβερνητική Διάσκεψη για τα «υπολείμματα του Άμστερνταμ», όσα
δηλαδή οι 15 δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στην προηγούμενη αναθεώρηση της
Συνθήκης: τον αριθμό των επιτρόπων, τον αριθμό των ψήφων κάθε χώρας στο
Συμβούλιο και τον περιορισμό των αποφάσεων στις οποίες μπορεί μια χώρα να
ασκήσει βέτο. Στην πορεία προσετέθη ακόμη ένα ζήτημα, αυτό της ενισχυμένης
συνεργασίας – της δυνατότητας κάποιας ομάδας χωρών να προχωρούν μόνες τους
στην εφαρμογή κάποιας πολιτικής – που γρήγορα πήρε τον χαρακτηρισμό «δύο
ταχύτητες».

Τα γερμανικά σχέδια

Στη διάρκεια του έτους που πέρασε άνοιξε και η συζήτηση για το μέλλον της
Ευρώπης – εάν θα προχωρήσει σε ένα ομοσπονδιακό σχήμα, εάν θα έχει Σύνταγμα
κ.λπ. – με πρωταγωνιστές, κυρίως, τον Γιόσκα Φίσερ και τον Ζακ Σιράκ. Όλος
αυτός ο προβληματισμός δεν θα βρεθεί στο τραπέζι της Νίκαιας – τα υπολείμματα
του Άμστερνταμ δημιουργούν ήδη τόσα προβλήματα που κανείς δεν θέλει να βάλει
ένα πρόσθετο εμπόδιο. Ωστόσο, η Γερμανία επιθυμεί να ορισθεί μια νέα
Διακυβερνητική για το 2004, που θα εξετάσει τα θέματα της μελλοντικής Ένωσης,
ενώ άλλες χώρες υποστηρίζουν ότι αυτή η συζήτηση – και οι σχετικές αποφάσεις –
δεν μπορούν να γίνουν ερήμην των υπό ένταξη χωρών καθώς επίσης κι ότι η
διεύρυνση δεν πρέπει να περιμένει για να ολοκληρωθεί ακόμη μια Διακυβερνητική
που αφορά και τις νέες χώρες.

Στο θέμα του περιορισμού του αριθμού των επιτρόπων, ύστερα από μάλλον ατυχείς
χειρισμούς της γαλλικής προεδρίας, οι δέκα μικρές χώρες υιοθέτησαν κοινή
στάση: ένας επίτροπος ανά χώρα επί του παρόντος κι αν αυξηθούν οι χώρες μέλη
να εκπροσωπούνται όλες οι χώρες στην Κομισιόν με εναλλαγή. Οι μεγάλες χώρες
ήθελαν να έχουν μονίμως εκπροσώπηση – κάτι σαν Συμβούλιο Ασφαλείας – και η
εναλλαγή να αφορά τις μικρές μόνο.

Ανταλλαγή με ψήφους

Ύστερα από πυρετώδεις διαβουλεύσεις – κοινοτικά παζάρια, δηλαδή – αναζητείται
μια φόρμουλα που θα στηρίζεται σε μια… ανταλλαγή. Οι μεγάλοι να δεχθούν την
ισότητα στην Κομισιόν και να πάρουν ως αντάλλαγμα κάποιες περισσότερες ψήφους
στο Συμβούλιο.

Το θέμα αυτό – η αναστάθμιση των ψήφων, όπως είναι η «ξύλινη» ορολογία των
Βρυξελλών – είναι το δεύτερο κεφάλαιο που πρέπει να ολοκληρωθεί στη Νίκαια. Οι
μεγάλοι θέλουν να διατηρήσουν ή να αυξήσουν τις ψήφους τους, οι μικροί το
ίδιο. Η Ελλάδα – και η Κομισιόν – σε μια προσπάθεια άρσης του αδιεξόδου έχει
προτείνει, στα θέματα που κρίνονται με πλειοψηφία, να λαμβάνεται απόφαση με
μια «διπλή πλειοψηφία»: των χωρών (τουλάχιστον οκτώ) και των πληθυσμών
(τουλάχιστον το 60% του πληθυσμού της Ένωσης).

Η κατάργηση του βέτο

Η μερική κατάργηση του βέτο είναι το τρίτο θέμα στην ατζέντα. Οι
ευρωσκεπτικιστές – Βρετανοί, Δανοί, Σουηδοί – θέλουν να κρατήσουν το βέτο σε
όσους τομείς πολιτικής μπορούν – φορολογία, άμυνα, κοινωνική πολιτική κ.ά. Η
Ελλάδα πέτυχε να κρατηθεί η ομοφωνία για την ποντοπόρο ναυτιλία και διεκδικεί
επίσης τη διατήρηση της ομοφωνίας σε θέματα χρηματοδότησης υποψηφίων χωρών
(π.χ. Τουρκία). Ελλάδα, Ισπανία και Πορτογαλία – οι πιο φτωχές χώρες των 15 –
θέλουν επίσης τη διατήρηση της ομοφωνίας σε θέματα διαρθρωτικής πολιτικής –
δηλαδή τα περίφημα «πακέτα» για τη σύγκλιση.

Από τους 75 τομείς όπου ισχύει σήμερα η ομοφωνία, για τους 25 δεν τίθεται θέμα
κατάργησης (εισδοχή νέων μελών, συμφωνίες σύνδεσης, γλωσσικό κ.ά.). Οι άλλοι
50 όμως βρίσκονται στο τραπέζι. Η Αθήνα συμφωνεί με την κατάργηση στους 43 κι
είναι έτσι από τους πιο «ευρωπαϊστές» Στον αντίποδα βρίσκονται και πάλι
Σουηδοί, Βρετανοί και Δανοί.

Η ενισχυμένη συνεργασία

Για την ενισχυμένη συνεργασία – δυνατότητα ολίγων χωρών να προχωρούν εκεί που
άλλες δεν θέλουν – η διαπραγμάτευση μέχρι στιγμής φαίνεται να οδηγείται στο
ότι οι χώρες που θα προχωρούν πρέπει να είναι τουλάχιστον οκτώ, οι άλλες να
έχουν τη δυνατότητα να μετάσχουν σε μετέπειτα στάδιο και το αντικείμενο να
πρέπει να είναι υλοποίηση πολιτικής και όχι επεξεργασία πολιτικής.

Επ’ αυτού διατυπώνονται μια σειρά από προτάσεις – η γαλλική προεδρία, για
παράδειγμα, θέλει οι χώρες με την ενισχυμένη συνεργασία να είναι και 3 – 7,
αλλά μια τρίτη να μπορεί να την μπλοκάρει, η Βρετανία δεν θέλει να αφορά τον
τομέα της άμυνας και πάει λέγοντας.

Τώρα, υπάρχουν και μια σειρά από άλλα θέματα, από τις έδρες του
Ευρωκοινοβουλίου μέχρι το καθεστώς – δεσμευτικό ή μη – της Χάρτας των
Δικαιωμάτων – για να μην αναφερθούμε στις «τρελές αγελάδες», που επίσης θα
συζητηθούν στα «τρέχοντα».

Το χειρότερο – για την Ένωση και κάθε χώρα – είναι να μην υπάρξει συμφωνία ή
να υπάρξει μερική συμφωνία – «σούπα». Και να οδηγηθεί έτσι σε μια νέα
Διακυβερνητική, που θα έχει αντικείμενο τα… υπολείμματα των υπολειμμάτων του
Άμστερνταμ. Ο πρώτος που θα εκτεθεί είναι βεβαίως η γαλλική προεδρία που θα
έχει στο ενεργητικό της μια αποτυχία – και σχεδόν τίποτε άλλο…