Γιορτές έξω από τα καθιερωμένα

Για να μπορέσεις να απολαύσεις τις γιορτινές ημέρες διακοπών πρέπει πρώτα
απ’ όλα να ξέρεις τι θέλεις. Εάν η ξεκούραση είναι το μόνο ζητούμενο, τότε η
θαλπωρή του σπιτιού δεν μπορεί να συγκριθεί με κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας ή
του κόσμου ολόκληρου. Εάν η φυγή από την καθημερινότητα και η αλλαγή
παραστάσεων είναι επιβεβλημένη, τότε θα πρέπει να ετοιμάζετε τις βαλίτσες σας
από τώρα! Τα σημεία της Ελλάδας που προσφέρονται για χειμερινό τουρισμό θα
πρέπει να ξέρετε ότι θα είναι ασφυκτικά γεμάτα με κόσμο, ενώ δεν είναι διόλου
απίθανο να συναντήσετε «φαινόμενα πόλης», όπως μποτιλιάρισμα, έλλειψη χώρων
στάθμευσης, ουρές για φαγητό στις ταβέρνες και πάει λέγοντας! Στην περίπτωση
εκείνη που θέλετε να αποφύγετε όλα τα παραπάνω και να γνωρίσετε γωνιές της
Ελλάδας που η τουριστική ανάπτυξη δεν έχει ακόμα επηρεάσει καταλυτικά, τότε θα
πρέπει να ακολουθήσετε κάποια από τις διαδρομές που προτείνουμε. Δεν είναι
σίγουρα οι μοναδικές που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «έξω από τα
καθιερωμένα», αλλά είναι προσεκτικά επιλεγμένες έτσι ώστε να μπορέσετε να
νιώσετε τη διαφορά, να απολαύσετε την επαφή με τη φύση, να γνωρίσετε ανθρώπους
που δεν θα περίμεναν να σας δουν να φτάνετε μέχρι το χωριό τους, να
μοιραστείτε αγάπη και να γυρίσετε πίσω με πρωτόγνωρες εικόνες και εμπειρίες.

Εκτός από το σκι υπάρχει και το ράφτινγκ

Μόλις 64 χιλιόμετρα απέχει η Κόνιτσα από τα Γιάννενα και έχει χάρες που τις
κρύβει επιμελώς. Σκαρφαλωμένη αμφιθεατρικά στο βουνό Γυμνάδι, αγναντεύει την
εύφορη κοιλάδα που στολίζουν και ποτίζουν τρία ονομαστά ποτάμια. Ο Αώος, ο
Βοϊδομάτης και ο Σαραντάπορος. Το όνομά της σημαίνει στα σλαβικά «αλογότοπος»,
αλλά το σύμβολό της είναι ένα μοναδικό δημιούργημα του πρωτομάστορα της πέτρας
Ζιώγα Φρόντζου. Είναι το παραδοσιακό ηπειρώτικο γεφύρι της που προβάλλει στα
δεξιά σου λίγο πριν μπεις στην κωμόπολη. Είναι από τα μεγαλύτερο σε ύψος και
πλάτος μονότοξα γεφύρια των Βαλκανίων και είναι καύχημα τεχνικής για την εποχή
που χτίστηκε (ξεκίνησε το 1823 και ολοκληρώθηκε το 1871). Από κάτω του
ξεχύνεται αλαφρωμένος ο Αώος, ύστερα από τόσο «στρίμωγμα» και στριφογυριστά
τερτίπια. Ο καθένας έχει τους λόγους του για να θεωρεί την Κόνιτσα μοναδική.
Ίσως γιατί βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από τα Ζαγοροχώρια χωρίς να είναι
«δήθεν». Άλλος ένας καλός λόγος είναι το ότι αποτελεί «βάση» για κάθε είδους
δραστηριότητες όπως περπάτημα, ράφτινγκ, ποδηλασία, καγιάκ ή αλεξίπτωτο
πλαγιάς. Ένας ακόμα λόγος είναι ότι οι περιοχές που θα μπορούσες να
επισκεφθείς με κέντρο την Κόνιτσα είναι πολλές, διαφορετικές ως προς τα
χαρακτηριστικά τους και όλες τους σημαντικές. Για όσους δεν γνωρίζουν, ακόμα
και στο χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας η πρόσβαση είναι πανεύκολη
και…ασφάλτινη πλέον!

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι από μόνος του ο δρόμος αυτός που οδηγεί στην Κοζάνη
σε εμπνέει. Δεκάξι χιλιόμετρα παρακάτω ο Σαραντάπορος προσφέρει την απλωσιά
και τη φρεσκάδα του στο τοπίο και δεν αργείς να φτάσεις στη διασταύρωση για
Μόλιστα, Γαναδιό και Μοναστήρι.. Τρία θαυμάσια, αυθεντικά ηπειρώτικα χωριά με
αρχιτεκτονική και αρχοντικά που θα ζήλευαν τα Ζαγόρια. Τρία χωριά ξεχασμένα
στον χρόνο, που περιμένουν να δείξουν τα μισοερειπωμένα κάλλη τους.

Κέντρο για όλα τα Μαστοροχώρια είναι φυσικά η Πυρσόγιαννη. Από τον 16ο αιώνα
το άγονο της γης και οι συνεχείς μετακινήσεις πληθυσμού ώθησαν τους κατοίκους
της περιοχής (δεξιά και αριστερά του Σαραντάπορου και έως το βουνό Γράμμος) να
ασχοληθούν με το πελέκημα της πέτρας, του ξύλου, αλλά και το χτίσιμο.
Καλλιτέχνες μοναδικοί, με σπάνιες αρχιτεκτονικές αρετές, στόλισαν την Ελλάδα
ολόκληρη, αλλά και την ιδιαίτερη πατρίδα τους.

Πέρα όμως από τα Μαστοροχώρια θα μπορούσε να επισκεφθεί κάποιος το μοναστήρι
του Μολυβδοσκέπαστου, να κάνει βόλτα στον περίφημο Βοϊδομάτη από το γεφύρι της
Κλειδωνιάβιστας, να πάει σε συνοριακά χωριά όπως ο Αμάραντος και η
Αετομηλίτσα, να περάσει στον εθνικό δρυμό της Πίνδου (Δίστρατο – Σαμαρίνα), να
επισκεφθεί το Πωγώνι και ο κατάλογος διαδρομών μοιάζει ατέλειωτος.

Από τις γυμνές κορυφές των Τζουμέρκων

Ταξίδι στη νότια πλευρά των Τζουμέρκων και σε μικρή απόσταση από την Άρτα.
Βάση το χωριό Βουργαρέλι ή το Αθαμάνιο ή τα Θεοδώριανα και δυνατότητα για
πολλές ευχάριστες περιηγητικές εκπλήξεις στην γύρω περιοχή.

Πρώτο αξιοθέατο η Κόκκινη εκκλησιά στο Παλιοχώρι. Πρόκειται για ένα μοναδικό
μεσαιωνικό μνημείο του 13ου αιώνα, εξαιρετικά διατηρημένο τουλάχιστον
εξωτερικά που βρίσκεται δίπλα στον ασφάλτινο δρόμο και συναρπάζει με την πρώτη
ματιά. Η Κόκκινη εκκλησιά είναι αφιερωμένη στη γέννηση της Θεοτόκου και
ονομάζεται επίσης Παναγία Βελλάς ή Βασιλομονάστηρο, αφού εικάζεται ότι
παλιότερα υπήρχε τριγύρω ολόκληρο μοναστικό συγκρότημα.

Κάτω από την εντυπωσιακή οροσειρά των Τζουμέρκων και στη νότια πλευρά τους
φωλιάζει το Βουργαρέλι. Πολλοί είναι εκείνοι που επισκέπτονται το χωριό, είτε
τον χειμώνα με τα χιόνια είτε το καλοκαίρι που έχει απίθανη δροσιά και
μαγεύονται από την ομορφιά του τοπίου. Δύο μακρουλές ελατοσκέπαστες λοφοσειρές
κατηφορίζουν από τις γυμνές επιβλητικές κορυφές των Τζουμέρκων και σαν θεϊκή
διχάλα αγκαλιάζουν το χωριό.

Αντίθετα από το Βουργαρέλι, το χωριό Αθαμάνιο (σε μικρή απόσταση) δεν κράτησε
το παλιό του όνομα Λουψίστα ή Λειψό και δέχθηκε το αρχαίο… του βασιλιά
Αθάμαντα της Θήβας που έφτασε έως εδώ (άλλωστε, τα Τζουμέρκα επισήμως
ονομάζονται όρη Αθαμανών). Από το Αθαμάνιο στα Θεοδώριανα η απόσταση είναι 16
χιλιόμετρα και ο δρόμος είναι πλέον ασφαλτοστρωμένος σε όλο του το μήκος.
Ανηφορίζοντας στις πλαγιές των Τζουμέρκων και περνώντας από τα έλατα σε καθαρά
βραχώδες αλπικό τοπίο φτάνουμε στη θέση Σταυρός στα 1.450 μέτρα. Από εδώ η θέα
είναι εκπληκτική, ο Αχελώος ή Ασπροπόταμος γυαλίζει στον ήλιο και σε καλή
ημέρα το μάτι φτάνει μέχρι τη Θεσπρωτία!

Από τον Σταυρό ο δρόμος κατηφορίζει αποκαλύπτοντας τα περίφημα βοσκοτόπια της
Κωστελάτας (ύψωμα των Τζουμέρκων) και τα Θεοδώριανα κάνουν την εμφάνισή τους.
Χάρη στην ομοιότητα του ονόματός των πολλοί τοποθετούν στη θέση του σημερινού
χωριού την αρχαία πόλη των Αθαμανών, Θεοδωρία, αλλά δεν υπάρχουν ευρήματα που
να πιστοποιούν κάτι τέτοιο. Τον αχό του νερού που κατεβαίνει με ορμή από τις
κορυφές των Τζουμέρκων τον ακούς και τον αισθάνεσαι. Πάνω από 500 πηγές
αναγνωρίζουν οι κάτοικοι της περιοχής αυτής και πραγματικά είναι αξιοθαύμαστος
ο όγκος των τρεχούμενων νερών. Πλησιάζοντας στο χωριό βλέπεις σε αναβαθμίδες
τα χωραφάκια που καλλιεργούσαν κάποτε, έρημα και χορταριασμένα, άχρηστα πια!
Είναι ζήτημα εάν στα Θεοδώριανα μένουν 20 άνθρωποι τον χειμώνα και στην
πλειονότητά τους είναι ηλικιωμένοι και ανήμποροι.

Επιβάλλεται η επίσκεψη στο χωριό Κυψέλη με το εξαιρετικό λαογραφικό μουσείο,
αλλά και στο Μυρόφυλλο, περνώντας τον Αχελώο, για να δείτε το φημισμένο
μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου.

58 χιλιόμετρα μονοπάτια

To ψηλότερο βουνό του Μοριά όπως το αντικρύζεις από τη λακωνική του μεριά,
περιτριγυρισμένο από μπαξέδες με πορτοκαλιές και ατέλειωτες εκτάσεις με ελιές,
μοιάζει δυσπρόσιτο και μονάχο. Μικροί οικισμοί, σχεδόν κολλημένοι μεταξύ τους,
σκαρφαλώνουν δειλά στους πρόποδες, αντλώντας δύναμη από τα «πόδια» του βουνού
και ελάχιστοι είναι εκείνοι ­ οι οικισμοί ­ που αναρριχώνται πλησιάζοντας τα
1.000 μέτρα, αφήνοντας τα υπόλοιπα 1.400 επιβλητικά απροσπέλαστα. Ακόμα και η
φοβερή καστροπολιτεία του Μυστρά μοιάζει να «λουφάζει» εμπρός στη λευκή
χειμωνιάτικη κορυφογραμμή του.

Δρόμοι στον Ταΰγετο δεν είναι χαραγμένοι πολλοί, μονάχα μια σειρά από
μονοπάτια δοκιμάζουν να σκαρφαλώσουν στη γοητευτική κορυφή του Προφήτη Ηλία,
αλλά και να συνδέσουν ξεχασμένες συστάδες από πέτρινα σπίτια, που κάποτε ήταν
ζωντανά, μοναστήρια και πηγές. Όσο και αν ακούγεται παράξενο, παρά τη μεγάλη
επισκεψιμότητα που έχει η περιοχή, το βουνό έχει κυριολεκτικά «σωθεί» από την
οργανωμένη τουριστική «λαίλαπα» και χάρη στην προσπάθεια μερικών ανθρώπων,
κυρίως του ορειβατικού συλλόγου της Σπάρτης, ο Ταΰγετος είναι έτοιμος να
ξαναζήσει τις παλιές καλές ημέρες, όπου σαν μελίσσι οι άνθρωποι χώνονταν στην
αγκαλιά του, γυρεύοντας την ψυχική ανάταση. Ούτε ένα ούτε δύο, αλλά 58
ολόκληρα χιλιόμετρα μονοπατιών και ανάμεσά τους 4 καλντερίμια στηρίχτηκαν,
ανοίχτηκαν, ξεχορταριάστηκαν και φτιάχτηκαν τα τελευταία χρόνια. Ένα τεράστιο
δίκτυο επικοινωνίας αποκαταστάθηκε με τον απλό παραδοσιακό τρόπο, ενώ την ίδια
στιγμή όλες οι διαδρομές σηματοδοτήθηκαν σωστά και χαρτογραφήθηκαν επιμελώς.
Μοιάζει σαν να έγινε ένα όνειρο πραγματικότητα. Ο ορεινός όγκος του Ταϋγέτου
μπορεί εύκολα πια να σας μυήσει στον φυσικό και πολιτισμικό του πλούτο και δεν
χρειάζεστε τίποτε παραπάνω από έναν χάρτη και… τα πόδια σας!

Για όσους αποφασίσουν να μείνουν στη Σπάρτη το πιο κοντινό «κομβικό» σημείο
μονοπατιών είναι το χωριό Αναβρυτή. Το ομορφότερο από τα μονοπάτια που περνούν
από εκεί είναι το λιθόχτιστο που ξεκινάει από τον Άη Γιάννη και καταλήγει στο
χωριό. Χαρακτηρίζεται σαν ένα από τα πιο εντυπωσιακά του Ταϋγέτου και για να
το περπατήσεις χρειάζεσαι μόλις 1 ώρα. Ένα άλλο φεύγει για τα Λακκώματα και
αποτελεί κομμάτι του διεθνούς Ε4, ενώ η μικρή απόσταση της Αναβρυτής από το
φημισμένο μοναστήρι της Παναγιάς της Φανερωμένης μπορεί εύκολα να σε οδηγήσει
στον Μυστρά (πέφτοντας μέσα στο ρέμα της Λαγκάδας, όπου συναντάμε άλλο ένα
μονοπάτι προς την Παναγία Λαγκαδιώτισσα και Παρόρι) ή στα Περγανταίικα και στη
συνέχεια την Ταϋγέτη.

Αξέχαστη επίσης θα μείνει σε όσους την ακολουθήσουν η διαδρομή από το
Ξηροκάμπι (μεγάλος οικισμός στους πρόποδες του Ταϋγέτου) προς την Κουμουστά.

Αν μιλάμε για αυθεντικό ορεινό παραδοσιακό οικισμό του Ταϋγέτου, ο ορισμός του
βρίσκεται στην Κουμουστά ή ό,τι έχει απομείνει από αυτό το υπέροχο χωριό που
στήθηκε την εποχή της Ενετοκρατίας.

45 χωριά σε μια άγνωστη γωνιά

Όλοι όσοι ακούνε τη λέξη Κράββαρα (την έχουν ακουστά την περιοχή σαν Γκράβαρα
­ λανθασμένα φυσικά) αναρωτιούνται πού άραγε να βρίσκεται αυτή η περιοχή της
Ελλάδας. Κανείς τους δεν ξέρει ούτε ένα από τα τουλάχιστον 45 χωριά που
σώζονται σ’ αυτή την «άγνωστη» γωνιά του Νομού Αιτωλοακαρνανίας, ενώ κάποιοι
έχουν περάσει από εκεί χωρίς να το καταλάβουν!

To ταξίδι ξεκινάει από την Άνω Χώρα Ναυπακτίας (ή αλλιώς Μεγάλη Λομποτινά), το
χωριό που μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους λεγόταν ότι ήταν πρωτεύουσα
της επαρχίας των Κραββάρων. Όσον αφορά δε την ονομασία Κράββαρα, υπάρχουν
πολλές εκδοχές. Η μία λέει ότι βγήκε από τους σωρούς των βράχων που στοίβαξε ο
Θεός στην περιοχή αυτή, αλλά οι τοπικοί ισχυρίζονται ότι βγαίνει από τη φράση
«Στην Κάρα βαρείτε», δηλαδή «χτυπάτε στο κεφάλι», που φώναζαν μεταξύ τους στις
μάχες με τους τούρκους. Η Μεγάλη Λομποτινά από την άλλη είναι ένα όμορφο χωριό
στημένο στα 1.000 μέτρα ύψος και από το ξενοδοχείο «Κριστάλ», που αποτελεί
πόλο έλξης στην περιοχή, ανακαλύπτεις ένα υπέροχο κομμάτι της «ελληνικής
Ελβετίας» πνιγμένο στα έλατα.

Ο πιο εύκολος και σύντομος προορισμός από την Άνω Χώρα Ναυπακτίας είναι το
χωριό με το περιώνυμο μοναστήρι της Παναγίας της Αμπελακιώτισσας. Δεν είναι
αστείο ότι τούτο το μοναστήρι στήθηκε στα 1455 και οι πρώτοι μοναχοί έμειναν
εκεί από τα 1470.

Η διαδρομή προς το χωριό Πόδος χώνεται σε ένα υπέροχο δάσος από έλατα και από
την πρώτη στιγμή καταλαβαίνεις πως βρίσκεσαι στο φοβερό «βασίλειο» με τις
πεζούλες. Αυτές οι σκαλισμένες με κόπο αναβαθμίδες που έθρεψαν πολλές γενιές,
όταν τα χωριά αυτά έσφυζαν από ζωή, τώρα διαλύονται σιγά σιγά.

Εάν κάποιος θα ήθελε να δει ένα αυθεντικό κραββαροχώρι της περασμένης
χιλιετίας θα πρέπει να ακολουθήσει τον δρόμο από τον Πόδο στην Ελευθέριανη, να
συνεχίσει 600 μέτρα ίσια μετά τη διασταύρωση (όπου δεξιά πάει για Χόμορη) και
να αντικρύσει τον εγκαταλελειμμένο οικισμό του Πλατανιά.

Οι διαδρομές γύρω από τον Κότσαλο (ή Πλατανίτη) μπορεί να είναι δύσκολες
(χωμάτινες οι περισσότερες), όμως η θεά είναι πάντα εξαιρετική. Η Χόμορη είναι
περιποιημένο και μεγάλο χωριό με πέτρινα σπίτια και πολλά τρεχούμενα νερά.
Τώρα στέκεται σιωπηλή με τα χιονισμένα αμπέλια της δίπλα στον δρόμο, την
άνοιξη και το καλοκαίρι όμως θα είναι ένας πολύβουος παράδεισος.

Με ασφάλτινα, αλλά και χωμάτινα κομμάτια ο δρόμος από τη Χόμορη οδηγεί στον
κεντρικό που ενώνει τον Πλάτανο με τον Άγιο Δημήτριο και τα τεχνικά εργα
εκτροπής του Εύηνου. Ακολουθώντας τη διαδρομή προς Άγιο Δημήτριο φτάνεις στο
φημισμένο Χάνι του Λιόλιου που λειτουργεί από το 1820 μέχρι σήμερα. Πλάτανος,
Ποκίστα και Δορβιτσιά είναι τα επόμενα χωριά που μπορείτε να επισκεφθείτε.

Στο χωριό των βλάχων με θέα το παλάτι του Δία

Συνήθως εκείνοι που θέλουν να βρεθούν στην αγκαλιά του βουνού των θεών, του
Ολύμπου, προτιμούν την κωμόπολη του Λιτόχωρου, η οποία φωλιάζει στους πρόποδές
του. Είναι πραγματικά γοητευτικό όσο και πολύβουο το Λιτόχωρο τις ημέρες των
γιορτών και πολλοί είναι εκείνοι που δοκιμάζουν να ανηφορίσουν το μονοπάτι στο
φαράγγι του Ενιπέα. Λιγότεροι φυσικά είναι αυτοί που ξέρουν και σκαρφαλώνουν
στο επιβλητικό βουνό τώρα με τα χιόνια και τον άσχημο καιρό. Για εκείνους όμως
που θα ήθελαν να βλέπουν και να θαυμάζουν τον Όλυμπο ή να κάνουν βόλτες στο
κομμάτι του εθνικού δρυμού, δεν υπάρχει καλύτερη πρόταση από το χωριό Λιβάδι.
Το ονομαστό χωριό των βλάχων γαντζώνεται στις πλαγιές του βουνού Τίταρου,
απέναντι ακριβώς από τις ψηλότερες κορυφές του Ολύμπου… με θέα κατ’ ευθείαν
στον θρόνο του Δία.

Λένε πως στη σημερινή θέση του Λιβαδιού υπήρχε η αρχαία Περραιβική Δωδώνη που
την αναφέρει και ο Στράβων. Πάντως η πρώτη εκκλησία χτίστηκε στο Λιβάδι το
1760 και είναι αυτή των Αγίων Αναργύρων. Οι κάτοικοι του Λιβαδιού ήταν και
είναι ακόμη στην πλειονότητά τους βλάχοι κτηνοτρόφοι. Χαρακτηριστικά αξίζει να
αναφέρουμε ότι στα 1805 υπήρχαν στο Λιβάδι 180.000 γιδοπρόβατα! Παράλληλα τότε
αναπτύχθηκε σημαντική βιοτεχνία παραγωγής κτηνοτροφικών προϊόντων και κυρίως
μαλλιού. Τα κιλίμια και οι βελέντζες (από τραγόμαλλο) εξάγονταν ακόμα και στο
εξωτερικό με τη βοήθεια Λιβαδιωτών εμπόρων. Από το Λιβάδι επίσης καταγόταν και
ο μεγάλος πρωταγωνιστής της Επανάστασης του 1821 Γεωργάκης Ολύμπιος.

Σήμερα στο Λιβάδι ο επισκέπτης θα συναντήσει μια ζωντανή, εξελιγμένη και
όμορφα τακτοποιημένη κωμόπολη 2.800 κατοίκων, με ξενοδοχείο και ενοικιαζόμενα
δωμάτια, ενώ σύμφωνα με τους δραστήριους τοπικούς παράγοντες θα μπορεί να
συμμετέχει σε οργανωμένες δραστηριότητες (περπάτημα, αναρρίχηση, ποδήλατο,
ακόμα και ιππασία). Τα 45.000 αιγοπρόβατα των τσοπάνων του Λιβαδιού εγγυώνται
για τα άριστα τυροκομικά προϊόντα που μπορεί να αγοράσει κανείς, χωρίς να
παραλείπονται τα τσίπουρα, οι τραχανάδες και τα υφαντά. Όσοι μάλιστα
δοκιμάσουν να βρεθούν εκεί την Πρωτοχρονιά θα έχουν την ευκαιρία να
παρακολουθήσουν τα «Μπαμπαλιούρια». Πρόκειται για ένα διονυσιακό έθιμο της
Πρωτοχρονιάς με πολύπλοκες πρωτότυπες μεταμφιέσεις, δυνατά και θορυβώδη
κουδούνια που δημιουργούν ατμόσφαιρα με πολλή κίνηση και αποκριάτικο
χαρακτήρα.

Η εκδρομή στον εθνικό δρυμό Ολύμπου θα περάσει σίγουρα από το χωριό
Κοκκινοπλός, που αναπνέει στα 1.250 μέτρα και συνήθως είναι τυλιγμένο στο
πέπλο της ομίχλης. Τα παλιά τα χρόνια το χωριό ήταν ονομαστό για τα 50
νεροπρίονα και τα 50 μαντάνια (νερόμυλους) που είχε. Τώρα οι περισσότεροι το
γνωρίζουν για τα ασβεστοκάμινά του και οι λιγοστοί του κάτοικοι είναι
περήφανοι που ζουν στο ψηλότερο χωριό του Ολύμπου.

Από το Ζουπάνι στον Βυθό

Μπορεί να είναι γνωστό και δύσκολο χειμερινό πέρασμα ανάμεσα στα Γιάννινα και
την Κοζάνη, αλλά ο Πεντάλοφος ή Ζουπάνι χρειάζεται μεγάλη στάση! Το ορεινό
χωριό της Πίνδου με υψόμετρο που ξεπερνά τα 1.000 είναι χτισμένο σε δύο
γειτονιές εκατέρωθεν του κεντρικού ασφάλτινου δρόμου, έχει πανέμορφα κτίσματα,
ξεχωριστή ατμόσφαιρα και είναι η ιδιαίτερη πατρίδα των περίφημων
μαστόρων-κτιστάδων, των Ζουπανιωτών. Ο Πεντάλοφος ή Ζουπάνι (στα σλαβικά
σημαίνει αρχηγείο ­ έτσι μου είπαν) θα πρέπει να κατοικήθηκε μετά το 1600 και
μάλιστα από πολύ φτωχούς ανθρώπους. «Πέτρα είχαμι, πέτρα δούλιψάμι», έλεγε
ένας γέρος μάστορας και ετούτη τη φράση τη βάζουν επικεφαλίδα στην τοπική
εφημερίδα που εκδίδουν στις ημέρες μας. Οι Ζουπανιώτες μάστοροι ξεπέρασαν
εύκολα τα στενά όρια της πατρίδας τους και με τα χέρια τους έφτιαξαν
αριστουργήματα (πολλά ονόματα και φυσικά αξεπέραστα δημιουργήματα Ζουπανιωτών
μαστόρων βρίσκουμε στο Πήλιο, για παράδειγμα). Το σμίλεμα της πέτρας από
Ζουπανιώτη μάστορα δεν έχει ψεγάδια και στις πλείστες των περιπτώσεων είναι
έτσι πελεκημένες οι πέτρες, ώστε νομίζεις ότι έχουν περάσει από σύγχρονο
κοπτικό μηχάνημα!

Αν θα μιλήσουμε για το Ζουπάνι θα πρέπει να αναφερθούμε και στον Ντόλο, το
σημερινό χωριό Βυθός που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από τον Πεντάλοφο. Τα
ίδια θα πούμε για τους μάστορες-καλφάδες του Ντόλου. Ίδιος είναι ο τόπος τους,
φτωχός και άγονος, εκεί στα ριζά των βράχων του Καρουλιού. Πέτρα είχαν άφθονη
και ετούτοι που κρυφτήκανε μέσα στις νεροσυρμές και τις χαράδρες. Ταξίδεψαν κι
αυτοί πολύ, γεύτηκαν το πικρό φαγητό της ξενιτιάς, αλλά άφησαν περίφημα έργα
πίσω τους. Έντιμοι και συνεπείς μαστόροι και ετούτοι οι Βυθινοί. Σήμερα το
χωριό αντέχει ακόμα, αν και το Ζντρουγκογέφυρο το έκαναν τσιμεντένιο!

Δύο εκκλησιές μπορείς να θαυμάσεις στην περιοχή. Η μία είναι στον κάτω μαχαλά
του Πεντάλοφου και είναι ο Άγιος Αχίλλιος (τον γράφει με γιώτα και δύο λ η
τοιχογραφία στην είσοδο της εκκλησιάς) που χτίστηκε το 1742 και ιστορήθηκε
(αγιογραφήθηκε δηλαδή) δύο χρόνια μετά. Μεγάλη αξία, αλλά και σημασία για την
περιοχή όμως έχει το μεταβυζαντινό μοναστήρι της Αγίας Τριάδος που απέχει 6
χλμ. από τον Βυθό. Δεσπόζει σε μια ορεινή κατάφυτη περιοχή, εκεί ψηλά στα
1.010 μέτρα και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της μοναστηριακής
αρχιτεκτονικής του τέλους του 18ου αιώνα.

Αντίστοιχα πολλά είναι τα μακεδονίτικα γεφύρια που μπορείτε να ανακαλύψετε
στην γύρω περιοχή (Σβόλιανης, Χρυσαυγής, Μόρφης), ενώ δεν θα πρέπει να
παραλείψετε το υπέροχο Τσοτύλι, αλλά και τον Δίλοφο στην περιοχή του όρους
Βόιο, που μοιράζεται ανάμεσα στους νομούς Γρεβενών και Κοζάνης.

«… να κατεβώ στον Ομαλό»

Υπάρχουν πολλές χειμερινές-ορεινές διαδρομές στην Κρήτη, σχεδόν αμέτρητες θα
μπορούσα να πω, αλλά για εκείνους που δεν είναι ακόμα συνηθισμένοι στα δύσκολα
και προσπαθούν ως όψιμοι επισκέπτες να «προσανατολιστούν» ανακαλύπτοντας σιγά
σιγά τις απίθανες γωνιές της Μεγαλονήσου, τότε προτείνεται για βάση η πόλη των
Χανίων και ως πρώτη διαδρομή αυτή που οδηγεί στο Θέρισο, αλλά και το οροπέδιο
του Ομαλού.

Βγαίνοντας από τα Χανιά προς τη μεριά του Κισσάμου, υπάρχει ευδιάκριτη ταμπέλα
που δείχνει για Θέρισο και ο πρώτος οικισμός επάνω στον στενό ασφάλτινο δρόμο
είναι τα Περιβόλια. Ακολουθώντας την κοίτη χειμάρρου ο δρόμος μπαίνει στο
περίφημο Θερισιανό (ή Θεριανό) φαράγγι και τα έξι χιλιόμετρα της φιδίσιας
διαδρομής του χρειάζονται αργό ρυθμό, γιατί περισσότερο θαυμάζεις και λιγότερο
οδηγείς. Εδώ στα 1821 ο Λατίφ Πασάς με 5.000 Τούρκους δοκίμασε να περάσει,
αλλά οι Βασίλης Χάλης και Ανδρέας Φασούλης μαζί με 300 επαναστάτες τον έτρεψαν
σε φυγή. Το φαράγγι, αλλά και το χωριό Θέρισο είναι περισσότερο συνδεδεμένα με
το κίνημα του Ελ. Βενιζέλου στα 1905. Η επανάσταση του Θέρισου ανάγκασε τον
τότε πρίγκιπα Γεώργιο να παραιτηθεί, να φύγει ταπεινωμένος από την Κρήτη,
άνοιξε τον δρόμο για την ένωση της Κρήτης με την υπόλοιπη Ελλάδα. Το σημερινό
χωριό στο τέλος του φαραγγιού μεταμορφώνεται σιγά σιγά σε τουριστικό προορισμό
(πολλές ταβέρνες-καφενεία κ.λπ.), αλλά διατηρεί ακόμα σημαντικό κομμάτι της
μαγείας του.

Για να περάσει κανείς από το Θέρισο στον ασφάλτινο δρόμο που οδηγεί στο
οροπέδιο του Ομαλού θα πρέπει να ανηφορίσει τον σύντομο βατό χωματόδρομο προς
το χωριό Ζούρβα. Για τη μικρή ταλαιπωρία θα αποζημιώσει η υπέροχη θέα προς τη
θάλασσα, αλλά και ο ορεινός όγκος με τα έλατα πάνω από τον οικισμό της
Ζούρβας. Ένας στενός δρόμος με πολλές στροφές ενώνει τη Ζούρβα με τα Μεσκλά
και δίπλα στους δύο ναούς της Κοίμησης της Θεοτόκου αξίζει κανείς να
σταματήσει. Ο νεώτερος είναι ένα τερατούργημα αμφιβόλου αισθητικής αξίας, αλλά
η διπλανή ταπεινή εκκλησιά είναι χτισμένη με τα υλικά ναού των ελληνορωμαϊκών
χρόνων, πιθανότατα της πανδήμου Αφροδίτης.

Από τα Μεσκλά ο δρόμος συνεχίζει για τις Φουρνές και διακλαδώνεται. Αριστερά
οδηγεί στο γραφικό χωριό Λάκκοι και καταλήγει στο ονομαστό οροπέδιο του Ομαλού
(στο οποίο αυτήν τη στιγμή θα έχει σχηματιστεί μια μικρή λίμνη από τις
βροχές). Ο απόηχος από το ριζίτικο τραγούδι «Η στράτα των Μουσούρω» (σ.σ.:
“Πότε θα κά… Πότε θα κάνει ξαστεριά…») είναι σίγουρο πως θα φτάσει στ’
αυτιά σας, ενώ εάν θα συνεχίσετε από τον οικισμό του Ομαλού προς τη θέση
Ξυλόσκαλο θα αντικρύσετε την αρχή του φαραγγιού της Σαμαριάς (κλειστό και
επικίνδυνο από Οκτώβριο έως Μάιο) και τον βραχώδη επιβλητικό όγκο του
Γκίγκιλου.

Ανόθευτα και αληθινά

Τα είπαν Άγραφα, γιατί δεν τα κατέγραψαν ποτέ, γιατί ηθελημένα τα άφησαν έξω
από τον χάρτη, γιατί ποτέ τους δεν κατάλαβαν τι γυρεύουν οι άνθρωποι σε αυτό
το απομονωμένο ορεινό σύμπλεγμα. Άλλοι λένε πως την περίοδο της Εικονομαχίας ο
Βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Κοπρώνυμος διέταξε να διαγράψουν την
ανυπότακτη περιοχή και άλλοι λένε πως οι Τούρκοι έδωσαν το όνομα «Άγραφα»,
αφού από τη Θεσσαλία ήταν το μοναδικό κομμάτι που δεν κατέλαβαν και δεν
έγραψαν στα φορολογικά τους κιτάπια…

Τα Άγραφα εξακολουθούν να είναι μια δυσπρόσιτη περιοχή της Ελλάδας για τούτο
και έχει παραμείνει ανόθευτη και αληθινή. Η περιοχή των Αγράφων σήμερα
καταλαμβάνει το δυτικό τμήμα του Νομού Καρδίτσας και το βόρειο του Νομού
Ευρυτανίας. Η ομώνυμη οροσειρά ανήκει στη νότια Πίνδο και διαρρέεται από
ονομαστά ποτάμια όπως ο Αχελώος, ο Αγραφιώτης, ο Μέγδοβας (Ταυρωπός), ο
Πάμισος, ενώ εκατοντάδες ρεματιές κάνουν το τοπίο ανάμεσα στις ψηλές κορυφές
των βουνών ομορφότερο, αλλά και δυσκολότερο στην πρόσβαση. Δεν υπάρχει εύκολος
δρόμος να διαβείς, υπάρχουν όμως εκατοντάδες μονοπάτια. Δεν υπάρχουν
αριστουργηματικά χωριά που να γυρεύουν την τουριστική ανάπτυξη, υπάρχουν όμως
μια χούφτα ξωμάχοι που αντιστέκονται στον χρόνο, άνθρωποι διαφορετικοί,
φιλόξενοι, ταπεινοί, καταπονημένοι, αλλά περήφανοι για την καταγωγή τους.

Στο πιο πρόσφατο ταξίδι μου εκεί ξεκίνησα από το Βλάσι ­ ανατολικά, επάνω από
τη λίμνη Πλαστήρα ­ και συνέχισα για τη συστάδα των οικισμών που οι τοπικοί
ονομάζουν Πετρίλια. Από εκεί το έκοψα για τη θέση Τρία σύνορα (πέρασμα στα
1.550 μέτρα) και κατηφόρισα για Τροβάτο. Πέρασα δίπλα από το περίφημο γεφύρι
των Βραγγιανών, είδα το διορθωμένο γεφύρι του Μπλό επάνω στον Αγραφιώτη και τη
νύχτα την πέρασα στο χωριό Άγραφα. Την επόμενη ημέρα σκαρφάλωσα τον δύσκολο
δρόμο που ενώνει το χωριό Άγραφα με τον Μάραθο. Από εκεί βγήκα και πάλι στον
κεντρικό δρόμο που κυλάει μαζί με τον Αγραφιώτη και έκανα μια μικρή παράκαμψη
για το Μοναστηράκι. Στη συνέχεια πήρα την κατηφόρα για τη λίμνη των Κρεμαστών,
πέρασα δίπλα από τις παράγκες και τα καφενεία της Βαρβαριάδας, μίλησα στον
μπαρμπα-Λάμπρο και απόλαυσα την πορεία στο ποτάμι ανάμεσα στα πλατάνια. Λίγο
πριν από τη λίμνη των Κρεμαστών βρήκα την άσφαλτο και προσπάθησα να δω από
κοντά το περίφημο γεφύρι του Μανώλη.

Για να απολαύσετε την περιήγησή σας εκεί θα πρέπει να διαθέτετε «ψηλό»
αυτοκίνητο, ενώ θα πρέπει οπωσδήποτε να λάβετε υπόψη σας ότι δεν θα είναι όλα
τα «περάσματα» ανοιχτά (λόγω χιονιού). Ακόμα καλύτερο θα ήταν να είστε με
παρέα (δύο αυτοκίνητα μαζί), ενώ ως βάση θα χρησιμοποιήσετε το χωριό Άγραφα
που διαθέτει και τη σχετική τουριστική υποδομή.