Τα μεταπτυχιακά, αγκάθι στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Τρία σοβαρά «αγκάθια», που έχουν τη δυναμική να εξελιχθούν σε συνολικό
πρόβλημα ικανό να προκαλέσει νέες «εκρήξεις» στην Παιδεία, με αιχμή αυτήν τη
φορά τον ευαίσθητο χώρο της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, αν δεν προσεχτούν,
αντιμετωπίζει το υπουργείο Παιδείας.

Το πρώτο αφορά τα νομοσχέδια για τις μεταπτυχιακές σπουδές ­ έρευνα και για
τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΑΕΙ, που βρίσκονται αυτήν την
περίοδο υπό διαμόρφωση, με σκοπό να προωθηθούν στη Βουλή στις αρχές του 2001.
Στο προσχέδιο του πρώτου νομοσχεδίου (μεταπτυχιακά – έρευνα) αντιδρούν ­ για
διαφορετικούς λόγους καθεμία ­ όλες οι φοιτητικές παρατάξεις, θεωρώντας άλλες
ότι υποβαθμίζεται το πτυχίο τους, άλλες ότι η επιβολή διδάκτρων στα
μεταπτυχιακά είναι ανεπίτρεπτη και άλλες ότι ορισμένες ρυθμίσεις αντιβαίνουν
στην αυτοτελή λειτουργία των ιδρυμάτων.

Το δεύτερο «αγκάθι» έχει να κάνει με την περίφημη «ανωτατοποίηση» των ΤΕΙ.
Στο θέμα αυτό, το υπουργείο βρίσκεται ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά. Από τη
μία πλευρά, οι καθηγητές και οι σπουδαστές των ΤΕΙ απαιτούν άμεση προώθηση του
σχετικού νομοσχεδίου και έμφαση στη χρηματοδότηση, ώστε να αντεπεξέλθουν στις
νέες, αυξημένες απαιτήσεις, ενώ έχουν ήδη προβεί σε προειδοποιητικές
κινητοποιήσεις διαρκείας. Από την άλλη πλευρά, όμως, βρίσκονται οι
πολυτεχνικές σχολές των Πανεπιστημίων αλλά και το ΤΕΕ, που επίσης απειλούν με
κινητοποιήσεις, αν η «ανωτατοποίηση» γίνει χωρίς να προηγηθούν διαδικασίες
αυστηρής αξιολόγησης των ΤΕΙ. Επίσης, στο θέμα ενδέχεται να παρουσιαστεί και
συνταγματική εμπλοκή, καθώς, ως γνωστόν, το Σύνταγμα διακρίνει την Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση σε ανώτερη και ανώτατη.

Το τρίτο «αγκάθι» είναι η διένεξη ανάμεσα στους φοιτητές των ιατρικών
σχολών και στο υπουργείο Υγείας, για το επίσης υπό σύνταξη νομοσχέδιο για την
υγεία. Εδώ, η σχέση του υπουργείου Παιδείας με το θέμα είναι έμμεση, ωστόσο 4
από τις μεγαλύτερες ιατρικές σχολές της χώρας (Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Πάτρας
και Κρήτης) βρίσκονται υπό κατάληψη εδώ και περίπου 5 εβδομάδες, ενώ στις
άλλες 3 (Αλεξανδρούπολη, Ιωάννινα και Λάρισα) οι καταλήψεις εκτονώθηκαν,
ωστόσο θα ξαναγίνουν συνελεύσεις σύντομα. Αποτέλεσμα, να έχουν αρχίσει
διενέξεις ανάμεσα στις φοιτητικές παρατάξεις, αλλά και μεταξύ φοιτητών και
καθηγητών, ενώ υπάρχει κίνδυνος να χαθεί το εξάμηνο και έχει δημιουργηθεί
δυσλειτουργία σε πανεπιστημιακά εργαστήρια που εξυπηρετούν νοσοκομειακές
ανάγκες.

Η συγκυρία της ταυτόχρονης εξέλιξης των προβλημάτων τείνει να δημιουργήσει
«κλίμα» σε Πανεπιστήμια και ΤΕΙ, καθώς και οι φοιτητικές παρατάξεις και πολλοί
καθηγητές αντιδρούν στις προωθούμενες ρυθμίσεις. Επιπλέον ­ όπως συνήθως
συμβαίνει ­ οι παρατάξεις της ευρύτερης Αριστεράς και οι ανεξάρτητες, αλλά και
η παράταξη της ΠΑΣΠ σε αρκετές περιπτώσεις συνδυάζουν αυτά με την αντίδρασή
τους στην προοπτική ενοποίησης των πανεπιστημιακών σπουδών που έχει συμφωνηθεί
σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και επιχειρούν να οργανώσουν μία κατάσταση
γενικευμένης αντίδρασης. Ταυτόχρονα, τα αριστερά κόμματα προσπαθούν να βάλουν
στο παιχνίδι ξανά τους μαθητές, τους καθηγητές και τα ΤΕΕ, υπενθυμίζοντας ­
και, ενίοτε, υπερτονίζοντας ­ τα διάφορα προβλήματα. Η ικανότητα «ισορροπιστή»
από την πλευρά του υπουργείου, είναι, συνεπώς, το ζητούμενο.

«ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν σήμερα το πρόβλημα με τις μεταπτυχιακές σπουδές, ενώ
θα ακολουθήσει η υπόθεση των ΤΕΙ και των ιατρικών σχολών.

Τα πέντε βασικά σημεία στα οποία εντοπίζεται η διαμάχη

Αύριο το μεσημέρι φοιτητές από 19 συλλόγους της Αθήνας ­ Παντείου,
Φιλοσοφικής, πολλών Σχολών του ΕΜΠ, Ιατρικής, Γεωπονικής, Οδοντιατρικής,
Οικονομικού Πανεπιστημίου (πρώην ΑΣΟΕΕ) κ.ά. ­ θα κάνουν συλλαλητήριο στο
κέντρο της πόλης, διαμαρτυρόμενοι για το υπό κατάρτιση νομοσχέδιο για τα
μεταπτυχιακά και την έρευνα. Δεν είναι όμως μόνο οι φοιτητές που αντιδρούν.

Οι ίδιοι οι πρυτάνεις των ΑΕΙ ανακοίνωσαν στο υπουργείο Παιδείας ότι αν το
νομοσχέδιο δεν αλλάξει σε αρκετά σημεία, τότε θα βρει τα ΑΕΙ αντιμέτωπα. Τα 5
βασικά σημεία στα οποία εντοπίζεται η διαμάχη είναι τα ακόλουθα:

­ Το Ινστιτούτο Πανεπιστημιακής Έρευνας και Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΙΠΕΜΕΣ).
Πρόκειται για ένα νέο Ινστιτούτο, το οποίο σύμφωνα με το προσχέδιο του νόμου
θα συσταθεί με σκοπό τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την αξιολόγηση
μεταπτυχιακών και ερευνητικών προγραμμάτων και θα λειτουργεί ως αποκεντρωμένη
διοικητική υπηρεσία του υπουργείου Παιδείας. Στη σύστασή του όμως αντιδρούν
όλες οι φοιτητικές παρατάξεις και όλα τα Πανεπιστήμια, καθώς θεωρούν ότι θα
εξελιχθεί σε ένα «υπερόργανο», που θα ελέγχεται από τον εκάστοτε υπουργό, ο
οποίος θα ορίζει και τα μέλη του. Αυτό ­ λένε ­ θα οδηγήσει σε παρεμβάσεις και
περιστολή της ακαδημαϊκής ελευθερίας των ΑΕΙ και αντιβαίνει με την
αυτοδιοίκησή τους. «Θίγει το αυτοδιοίκητο των ΑΕΙ και κατευθύνει τα πάντα.
Επιπλέον θα έχει και την ευθύνη αξιολόγησης. Με ποια κριτήρια όμως;»,
διερωτάται ο πρύτανης του Πανεπιστημίου της Αθήνας κ. Γ. Μπαμπινιώτης. Τόσο οι
φοιτητές όσο και οι καθηγητές τους ζητούν οι λειτουργίες, τα μέλη και οι
αρμοδιότητες του Ινστιτούτου να ορίζονται από τα Πανεπιστήμια. Οι πρυτάνεις
μάλιστα αναφέρουν ότι το νομοσχέδιο διαπνέεται από «συγκεντρωτικό πνεύμα» και
«εξαιρετικά παρεμβατικό ρόλο του υπουργείου».

­ Τα δίδακτρα. Σήμερα, 55 από τα 250 μεταπτυχιακά προγράμματα προβλέπουν
δίδακτρα που κυμαίνονται από 400.000 δρχ. έως και 2,5-3 εκατομμύρια. Οι
φοιτητές αντιδρούν έντονα στα δίδακτρα, αλλά και αρκετά Πανεπιστήμια θεωρούν
ότι δεν πρέπει να υπάρχουν. «Εμείς είμαστε κατ’ αρχήν αρνητικοί στα δίδακτρα
και μόνο 1-2 από τα προγράμματά μας έχουν δίδακτρα», λέει ο κ. Μπαμπινιώτης.
Άλλα ΑΕΙ όμως τα δέχονται θεωρώντας, όπως σημειώνει ο πρύτανης του Οικονομικού
Πανεπιστημίου κ. Αν. Κιντής, ότι «οι μεταπτυχιακές σπουδές αποτελούν ένα είδος
“τεταρτοβάθμιας” εκπαίδευσης, που παρέχει πρόσθετα προσόντα και δεν εμπίπτει
στη δωρεάν Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Δεν είναι σωστό λοιπόν να την πληρώνει ο
φορολογούμενος».

­ Η δυνατότητα των αποφοίτων ΤΕΙ να εισάγονται σε μεταπτυχιακά των ΑΕΙ. Αυτή η
πρόβλεψη του προσχεδίου, όπως και η φήμη που κυκλοφορεί ότι με το άλλο
νομοσχέδιο για την «ανωτατοποίηση» των ΤΕΙ θα δοθεί η δυνατότητα να οργανώνουν
και τα ΤΕΙ δικά τους μεταπτυχιακά προγράμματα, έχει ξεσηκώσει αντιδράσεις τόσο
στους φοιτητές όσο και στους καθηγητές. Θεωρούν ότι οι σπουδαστές των ΤΕΙ αλλά
και τα Ιδρύματα αυτά δεν έχουν το ίδιο επίπεδο σπουδών με τα ΑΕΙ ώστε να
μπορούν να συμμετέχουν σε μεταπτυχιακά. «Είμαστε αντίθετοι. Τα ΤΕΙ δεν μπορούν
να οργανώσουν μεταπτυχιακά όταν πολλοί από τους καθηγητές τους δεν είναι οι
ίδιοι διδάκτορες. Αν γίνει αυτό, θα είναι σαν να αναγνωριστούν εμμέσως ως ΑΕΙ
και μάλιστα πανεπιστημιακού χαρακτήρα», τονίζει ο κ. Μπαμπινιώτης. Από την
πλευρά τους όμως τα ΤΕΙ θέλουν να μπουν στο παιχνίδι. «Δεν μπορεί να μας έχουν
απ’ έξω. Υπάρχουν Τμήματα ΤΕΙ που διαθέτουν υποδομή και θα μπορούσαν είτε
αυτόνομα είτε και σε συνεργασία με τα ΑΕΙ να αναπτύξουν μεταπτυχιακά. Το
μεταπτυχιακό είναι πλέον όπως ήταν παλιά το πτυχίο», αναφέρει ο πρόεδρος του
ΤΕΙ Πειραιά κ. Λαζ. Βρυζίδης.

­ Η χρηματοδότηση. Η σύνοδος των πρυτάνεων των ΑΕΙ θεωρεί ότι με το νομοσχέδιο
δεν εξασφαλίζεται η χρηματοδότηση των ερευνητικών επιλογών κάθε Πανεπιστημίου
ούτε η ενίσχυση της βασικής έρευνας και της έρευνας στις ανθρωπιστικές
επιστήμες. «Σήμερα, οι επιχειρήσεις είναι ο βασικός φορέας της έρευνας και
καλούνται να συνεργαστούν και τα ΑΕΙ, καθώς όλα τα κονδύλια κατευθύνονται στην
εφαρμοσμένη έρευνα, τη “χρήσιμη” δηλαδή, ενώ η βασική έρευνα παραμελείται ως
μη “χρήσιμη”. Το υπουργείο πρέπει εδώ να αναλάβει ρόλο. Γιατί αν ζούσε σήμερα
ο Αϊνστάιν, δεν θα έβρισκε χρηματοδότη!», λέει χαρακτηριστικά ο καθηγητής και
πρώην αντιπρύτανης του Πολυτεχνείου κ. Ελ. Παπαγιαννάκης.

­ Οι ανάγκες της αγοράς. Οι φοιτητές των αριστερών παρατάξεων αλλά και της
ΠΑΣΠ, καθώς και ορισμένοι καθηγητές, αντιδρούν στη μεγάλη εξάπλωση των
μεταπτυχιακών που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά κονδύλια (ΕΠΕΑΕΚ) και για
έναν ακόμα λόγο. Μέσα στο νομοσχέδιο αναφέρεται ότι οι μεταπτυχιακές σπουδές
αφ’ ενός «δεν είναι δυνατόν να ακολουθήσουν τις τάσεις ανοικτής πρόσβασης που
χαρακτηρίζουν τις προπτυχιακές» και αφ’ ετέρου ότι «πρέπει να ανταποκρίνονται
σε πραγματικές ανάγκες της επιστήμης, της κοινωνίας και της αγοράς εργασίας».
Θεωρούν λοιπόν ότι κατά συνέπεια τα πτυχία τους υποβαθμίζονται και
απαξιώνονται, καθώς δεν θα έχουν πλέον στην αγορά εργασίας μεγαλύτερο
αντίκρυσμα απ’ όσο είχε το απολυτήριο Λυκείου του 1950. Για να βρει κάποιος
μια καλή εργασία, θα είναι πια απαραίτητο να έχει και καλό μεταπτυχιακό, για
το οποίο μάλιστα θα πληρώνει. Επίσης υποστηρίζουν ότι με τον τρόπο αυτό τα ΑΕΙ
οδηγούνται σε υποτέλεια στις επιχειρήσεις, καθώς θα είναι ουσιαστικά αυτές που
θα αποφασίζουν ποια έρευνα και ποιο μεταπτυχιακό ανταποκρίνεται στην «αγορά»
ώστε να χρηματοδοτηθεί επαρκώς.

Όμως το Πανεπιστήμιο, λένε, δεν μπορεί να απεμπολήσει τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα
του. «Τα κριτήρια επιλεξιμότητας ενός μεταπτυχιακού που χρηματοδοτείται από το
ΕΠΕΑΕΚ είναι κυρίως αγοραία. Κρίνεται η “ωφελιμότητα” και η
“απασχολησιμότητα”. Και είναι ενοχλητικό μέσα στα ΑΕΙ να κυριαρχούν τα
κριτήρια της αγοράς. Συχνά εξάλλου τέτοια μεταπτυχιακά τείνουν να εξελιχθούν
σε μικρές βαρονίες», συμπληρώνει ο κ. Παπαγιαννάκης.

Τι απαντά σε όλα αυτά το υπουργείο; Ο γραμματέας Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης κ.
Διον. Κλάδης αναφέρει ότι το προσχέδιο δεν θα κατατεθεί ως έχει, αλλά
ορισμένες από τις παρατηρήσεις των πανεπιστημιακών θα ληφθούν σοβαρά υπόψη.
Επίσης τονίζει ότι «το πτυχίο δεν υποβαθμίζεται, όπως σε καμία χώρα του κόσμου
η επέκταση των μεταπτυχιακών δεν οδήγησε τα πτυχία σε υποβάθμιση. Η βασική
έρευνα αποτελεί προτεραιότητα στο νομοσχέδιο, που επίμονα προβλέπει
χρηματοδότηση ειδικά τέτοιων ερευνών, ενώ το ΙΠΕΜΕΣ δεν αποσκοπεί σε
διαβαθμίσεις, ποινές και επιβραβεύσεις, αλλά σε βελτίωση του επιπέδου των
μεταπτυχιακών και της έρευνας. Όσο για τα δίδακτρα, το θέμα είναι ακόμα υπό
συζήτηση». Ίδωμεν λοιπόν…

Τι λένε οι φοιτητές

ΜΑΡΙΟΣ ΜΑΡΙΝΑΚΟΣ

(4ο έτος Νομικής Αθηνών)

Δούλεψαν αρκετά σκληρά για να μπουν στο Πανεπιστήμιο. Συνεχίζουν να διαβάζουν
πολύ για να περάσουν τα μαθήματα.

Είναι φοιτητές στη Νομική Αθηνών. Κι όμως, όπως οι ίδιοι λένε, το πτυχίο δεν
μπορεί πια να τους εξασφαλίσει επαγγελματικά. «Έχουμε φύγει πλέον από το
στερεότυπο των τριών βαθμίδων εκπαίδευσης.

Έχουμε περάσει σε τέταρτη, ακόμα και πέμπτη» και, όπως διαπιστώνει ο Μάριος
Μαρινάκος, «εμείς μόνο με το πτυχίο μας θα είμαστε κάπου στη μέση από πλευράς προσόντων»

ΕΙΡΗΝΗ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

(2ο έτος Νομικής Αθηνών)

Θέλουν γενικές γνώσεις πριν από το πτυχίο και εξειδίκευση στα μεταπτυχιακά, τα
οποία όμως θα είναι δωρεάν και προσιτά σε όλους. «Σε καμία περίπτωση δεν θέλω
να χρηματοδοτούνται μεταπτυχιακά και ερευνητικά προγράμματα από ιδιώτες. Αν
γίνει κάτι τέτοιο δεν ξέρω πώς θα διασφαλιστεί το όριο παρέμβασης των
επιχειρήσεων ακόμα και στο πρόγραμμα σπουδών», αναρωτιέται η Ειρήνη.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΙΚΟΠΟΥΛΟΣ

[μεταπτυχιακό στη Στατιστική, Οικονομικό Πανεπιστήμιο (πρώην ΑΣΟΕΕ)]

Ο Βασίλης Δικόπουλος ολοκληρώνει φέτος το μεταπτυχιακό του στο Οικονομικό
Πανεπιστήμιο Αθηνών (πρώην ΑΣΟΕΕ) στον τομέα της Στατιστικής. «Το πτυχίο δεν
φθάνει για να μπεις στην αγορά εργασίας. Άλλωστε με το μεταπτυχιακό φθάνεις
και στις πηγές, όπου παράγεται η επιστημονική γνώση».

Το μεταπτυχιακό που κάνει ο Βασίλης κοστίζει 750.000 δρχ. Ο ίδιος πάντως θα
προτιμούσε να είναι δωρεάν. «Όπως έχουν γίνει τα πράγματα το μεταπτυχιακό δεν
είναι μία επιπλέον επένδυση, αλλά μέρος της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης». Και σαν
τέτοιο θα πρέπει να διατηρήσει την αυτοτέλειά του. «Δεν θέλω όμως τις
επιχειρήσεις μέσα στις Σχολές, αν είναι να ζητήσουν ανταλλάγματα».

ΜΑΙΡΗ ΔΙΣΕΡΗ

[μεταπτυχιακό στην Επικοινωνία (Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ)]

«Όταν η αγορά σού επιβάλλει ουσιαστικά να κάνεις μεταπτυχιακό, είναι κοροϊδία
να σου ζητούν να το πληρώσεις και από την άλλη να μιλούν για δωρεάν δημόσια
εκπαίδευση». Η Μαίρη Δισερή ξεκίνησε φέτος μεταπτυχιακό στην
επικοινωνία.«Σήμερα όλοι είναι πτυχιούχοι. Με το μεταπτυχιακό έχεις ένα
πλεονέκτημα», σημειώνει.

Θα της κοστίσει συνολικά 600.000 χωρίς τα έξοδα για τα συγγράμματα. Η ίδια θα
πάρει φοιτητικό δάνειο. «Και δεν είμαι μόνο εγώ, πολλά παιδιά δεν μπορούν να
τα βγάλουν πέρα». Κι αν εκείνη πιστεύει ότι θα έπρεπε να είναι δωρεάν, κάποιοι
άλλοι συμφοιτητές της «δεν ενδιαφέρονται για τίποτα, δίνουν όσα όσα για ένα
μεταπτυχιακό. Φαίνεται ότι το μόνο που μετράει πια είναι η καριέρα».

Αντιδρούν οι φοιτητικές παρατάξεις

Έντονες αντιδράσεις στους κόλπους της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης αναμένεται να
προκαλέσει το νομοσχέδιο για τα μεταπτυχιακά και την έρευνα, που πρόκειται να
κατατεθεί στη Βουλή. Όλες οι φοιτητικές παρατάξεις έχουν ήδη εκφράσει τις
αντιρρήσεις τους, αν τελικά το νομοσχέδιο κατατεθεί χωρίς να υπάρξουν αλλαγές
στο περιεχόμενο του προσχεδίου, όπως είχε εμφανιστεί αρχικά τον Ιούνιο. Τόσο η
κομμουνιστική νεολαία (ΠΚΣ) όσο και οι συσπειρώσεις της εξωκοινοβουλευτικής
Αριστεράς απορρίπτουν το προσχέδιο στο σύνολό του. Από την πλευρά τους, η ΠΑΣΠ
και η ΔΑΠ αντιτίθενται σε συγκεκριμένα μόνο άρθρα τονίζοντας, όμως, ότι αν δεν
αλλάξουν, η κυβέρνηση θα βρει και εκείνους απέναντί της.

«Δεν θέλουμε δίδακτρα στα μεταπτυχιακά. Στη διαμόρφωση των κριτηρίων
αξιολόγησης για την επιλογή των μεταπτυχιακών σπουδαστών θα πρέπει να
συμμετέχουν και οι φοιτητές και όχι να τα αποφασίζει η γενική συνέλευση με
ειδική σύνθεση», λέει ο Γιάννης Κράλλης, από την ΠΑΣΠ. Και συμπληρώνει: «Το
κομβικό σημείο για εμάς είναι η οικονομική και η διοικητική αυτοτέλεια των
σχολών. Αν δεν δημιουργηθούν μηχανισμοί ελέγχου των διοικήσεων, τότε θα
είμαστε κάθετα αντίθετοι». Αν και συμφωνεί με την αυτοτέλεια των
πανεπιστημιακών τμημάτων, η ΔΑΠ δεν δέχεται τη δημιουργία Ινστιτούτου
Πανεπιστημιακής Έρευνας και Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΙΠΕΜΕΣ), όπως προτείνεται
στο νομοσχέδιο. «Είναι ένα όργανο, όπου όλα τα μέλη θα διορίζονται με
υπουργική απόφαση. Επιχειρείται, έτσι, μία ισχυρή παρέμβαση στην εσωτερική
λειτουργία των σχολών από την κυβέρνηση», εξηγεί ο Βασίλης Τοκάκης. Η
αποδυνάμωση των πτυχίων, οι συνέπειες από τη σύνδεση των Πανεπιστημίων με τις
επιχειρήσεις και η δημιουργία μίας «ελίτ» σπουδαστών, όπως την αποκαλούν
χαρακτηριστικα, αποτελούν την αιχμή του δόρατος για όλες τις αριστερές
παρατάξεις. «Αυτό το νομοσχέδιο μετατρέπει το πτυχίο σε ένα απλό πιστοποιητικό
παρακολούθησης μαθημάτων», λέει ο Δημήτρης Μανιάτης, φοιτητής στο Πάντειο. «Η
οικονομική αυτοτέλεια θα αναγκάσει τις σχολές να στραφούν στην εξεύρεση πόρων
από τον ιδιωτικό τομέα», συμπληρώνει ο Κώστας Ηλίας από το Οικονομικό Τμήμα
της Νομικής.