Αλλάζει ο βιομηχανικός χάρτης της Ευρώπης

Ο πραγματικός κόσμος ενοχλεί τους οικονομολόγους. Και δεν είναι τυχαίο αφού
αυτά που λειτουργούν άψογα στη θεωρία μπορεί να μην ισχύουν στην πράξη. Μία
από τις θεωρίες της οικονομικής επιστήμης αφορά στη θέση της βιομηχανικής
δραστηριότητας. Στα εγχειρίδια οικονομικής επιστήμης, όπου το εμπόριο είναι
πλήρως ελεύθερο και τα εθνικά σύνορα ανύπαρκτα, το πλαίσιο πραγματοποίησης του
εμπορίου εξαρτάται από βασικές παραμέτρους όπως η διαθεσιμότητα φυσικών πόρων
ή οι ικανότητες και επιδεξιότητες του εργατικού δυναμικού. Προσθέστε σε αυτά
τα μοντέλα εθνικά σύνορα και άλλες παραμέτρους, όπως το κόστος μεταφορών των
προϊόντων, και γίνεται δυσκολότερη η πρόβλεψη για το ποια περιοχή θα επιλέξουν
οι επιχειρήσεις για να εγκαταστήσουν τα εργοστάσιά τους.

Τα οικονομικά στοιχεία δείχνουν ότι τα εθνικά σύνορα παίζουν μεγαλύτερο ρόλο
από ό,τι τα απλά οικονομικά μοντέλα. Ο όγκος του εμπορίου είναι πολύ
μεγαλύτερος μεταξύ δύο διαφορετικών και μακρινών περιοχών της ίδιας χώρας από
ό,τι μεταξύ δύο γειτονικών περιοχών δύο διαφορετικών χωρών. Αυτό δείχνει ότι
οι δασμοί μπορεί να έχουν μεγάλη σημασία και ότι οι διαφορετικές οικονομικές
πολιτικές από χώρα σε χώρα μπορούν να ενισχύσουν ή να βλάψουν συγκεκριμένους
κλάδους της οικονομίας.

Αυτό το συμπέρασμα ταιριάζει παρά πολύ στην Ευρώπη, όπου δεν υπάρχουν πλέον
δασμοί στο εμπόριο εντός των ορίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο αριθμός των άλλων
εμποδίων στο εμπόριο (όπως η διαφορετική εμπορική νομοθεσία) μειώνεται
συνεχώς, και οι κυβερνητικές πολιτικές σταδιακά μεταβιβάζονται σε
υπερευρωπαϊκό επίπεδο. Πάνω από όλες αυτές τις εξελίξεις υπάρχει και η έλευση
ενός κοινού νομίσματος που υιοθετήθηκε από τις περισσότερες χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μήπως η νέα Ευρώπη, στην οποία δεν θα υπάρχουν σύνορα, θα έχει έναν τελείως
διαφορετικό χάρτη βιομηχανικής παραγωγής σε σχέση με τον σημερινό;

Η απάντηση

Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία είναι συγκεντρωμένη στις ισχυρότερες ευρωπαϊκές οικονομίες. Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως με άλλους κλάδους, όπως η κλωστοϋφαντουργία και η αγροτική παραγωγή

Η απάντηση στο ερώτημα, σύμφωνα με μια νέα μελέτη του Κέντρου Ερευνών
Οικονομικής Πολιτικής της Βρετανίας, είναι καταφατική. Παλιότερη έρευνα από
τους ίδιους μελετητές είχε δείξει ότι η θέση της παραγωγής στις βασικές
ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζει τάσεις συγκεντρώσεως σε συγκεκριμένες τοποθεσίες.
Και οι τάσεις αυτές δεν ανετράπησαν μετά τη δημιουργία της Κοινής Αγοράς. Και
υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος που θα διανυθεί μέχρι να συγκεντρωθεί πλήρως η
ευρωπαϊκή βιομηχανική παραγωγή. Ακόμη και τώρα η Ευρώπη διαθέτει πολύ
περισσότερα κέντρα παραγωγής διαφόρων κλάδων της οικονομίας σε σχέση με τις
Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Αμερική υπάρχει ένας πολύ υψηλός βαθμός γεωγραφικής
συγκέντρωσης. Τα αεροπλάνα σχεδιάζονται και κατασκευάζονται κυρίως στο Σιάτλ.
Ο εξοπλισμός αγροτικής παραγωγής κατασκευάζεται στη Γουίτσιτα ή το Ουισκόνσιν.
Τα έπιπλα γραφείου κατασκευάζονται στο δυτικό Μίσιγκαν, η ναυπηγική βιομηχανία
βρίσκεται κυρίως στο Πρόβιντενς, τα αυτοκίνητα και τα εξαρτήματα αυτοκινήτων
κατασκευάζονται στο Ντιτρόιτ και φυσικά τα προϊόντα μικροηλεκτρονικής
κατασκευάζονται στη Σίλικον Βάλεϊ.

Αυτή η κατά τόπους εξειδίκευση επιτρέπει στους Αμερικανούς βιομηχάνους να
πετυχαίνουν μεγάλες οικονομίες κλίμακας. Διάφορες οικονομικές μελέτες δείχνουν
ότι οι οικονομίες κλίμακας βοηθούν και στην αύξηση της παραγωγικότητας, όπως
ακριβώς συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρ’ όλα αυτά οι μελετητές του Κέντρου Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής της
Βρετανίας διαπιστώνουν ότι η βιομηχανική διάρθρωση των οικονομιών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αρχίσει να διαφοροποιείται όλο και περισσότερο καθώς η
τοπική εξειδίκευση έχει ακολουθήσει με πολύ αργούς ρυθμούς την πορεία
οικονομικής ολοκλήρωσης. Πρόκειται για μία πολύ αργή διαδικασία: κατά τη
διάρκεια των τελευταίων δεκατεσσάρων ετών οι περισσότερες χώρες είδαν ένα
μικρό ποσοστό της συνολικής βιομηχανικής παραγωγής τους να μετακομίζει σε
κάποια άλλη περιοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρ’ όλα αυτά, τα στοιχεία δείχνουν
ότι αυτή η διαδικασία εντείνεται και πλέον υπάρχει μεγαλύτερη εξειδίκευση.

Αυτό πάντως δεν ισχύει για όλους τους κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Συγκεκριμένα η παρουσία εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού επηρεάζει σημαντικά
τις επενδυτικές επιλογές στους κλάδους της οικονομίας που απαιτούν
εξειδίκευση.

Αυτό εξηγεί γιατί στους κλάδους υψηλής τεχνολογίας οι περιφερειακές χώρες όπως
η Ιρλανδία και η Φινλανδία κατάφεραν να δραστηριοποιηθούν έντονα και εις βάρος
άλλων βασικών οικονομιών όπως της Γαλλίας και της Γερμανίας. Άλλες
βιομηχανίες, όπως της παραγωγή αυτοκινήτων και αεροσκαφών παρουσιάζουν
παραδοσιακά μεγάλη συγκέντρωση σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης – κάτι το
οποίο δεν είναι τυχαίο με δεδομένο τον όγκο φυσικού κεφαλαίου που απαιτούν και
την εξειδίκευση των προμηθευτών τους με εξαρτήματα. Επιπλέον, άλλες
βιομηχανίες, όπως η κλωστοϋφαντουργία, η επιπλοποιία και ο εξοπλισμός
μεταφορών, σταδιακά συγκεντρώνονται.

Συνέχεια

Δεν υπάρχει κανένας λόγος για να διακοπεί αυτή η τάση. Το αντίθετο, μάλιστα.
Δύο παράγοντες, όπως το κοινό νόμισμα και το Ίντερνετ, αναμένεται να
επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία.

Το ευρώ αναμένεται να ενισχύσει τη διαφάνεια των τιμών για τους καταναλωτές
που αγοράζουν προϊόντα και τις επιχειρήσεις που επιλέγουν προμηθευτές. Η
συνεχώς αυξανόμενη χρήση του Ίντερνετ μπορεί μόνο να ενισχύσει τον όγκο του
εμπορίου και να διασπάσει τα παραδοσιακά πλαίσια πραγματοποίησής του.

Ανακατανομή των βιομηχανιών και οικονομίες κλίμακας θα επιτευχθούν με την
πλήρη ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη είναι απίθανο να εξειδικευτεί τόσο πολύ όσο οι
Ηνωμένες Πολιτείες. Αν περισσότεροι κλάδοι της ευρωπαϊκής οικονομίας
συγκεντρωθούν, ποιο μέρος της Ευρώπης θα διαλέξουν για να εγκατασταθούν; Αν η
παρουσία του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος πράγματι επιταχύνει αυτή τη
διαδικασία, τότε οι εξελίξεις δεν θα λειτουργήσουν προς όφελος της Βρετανίας.
Ορισμένοι επιχειρηματίες -οι οποίοι δεν ανήκουν στο στρατόπεδο αυτών που έχουν
σαν σύνθημα τη διατήρηση της στερλίνας ως εθνικού νομίσματος της Βρετανίας-
έχουν ήδη αρχίσει να ανησυχούν ότι η ισχυρή στερλίνα και η καθυστέρηση ένταξης
της χώρας στη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος θα οδηγήσει πολλούς
επενδυτές στα κέντρα βιομηχανικής παραγωγής της ευρωζώνης.

Δεν γνωρίζουμε αν αυτές οι ανησυχίες θα καταφέρουν να ευαισθητοποιήσουν τους
ιθύνοντες της βρετανικής οικονομικής πολιτικής πριν είναι πολύ αργά. Αν
υποτεθεί ότι αυτές οι ανησυχίες είναι σωστές, και πράγματι ο ανταγωνισμός
μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομιών για την προσέλκυση επενδύσεων οξυνθεί,
υπάρχει η ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι η Βρετανία θα διατηρήσει την προσφορά
πόρων που θα συνεχίσει να προσελκύει επενδύσεις. Ο σημαντικότερος από αυτούς
τους πόρους είναι το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Περισσότερο από
οτιδήποτε άλλο, οι εξειδικευμένοι εργαζόμενοι είναι η καλύτερη άμυνα ενάντια
στις προκλήσεις της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας οικονομίας.