Η οικονομική και κοινωνική πρόοδος και το ευρώ

Το πρόσφατο ρεπορτάζ «Ουραγός στην ανταγωνιστικότητα» αξίζει τώρα ίσως μια
δεύτερη ανάγνωση. Το βασικό εύρημα πάντως είναι ότι με κριτήριο τις επιδόσεις
των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε 27 τομείς οικονομικής και κοινωνικής
πολιτικής η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατατάσσει τη χώρα μας στην τελευταία θέση. Από
το ίδιο πάντοτε ρεπορτάζ προκύπτει ότι, με κριτήρια την απασχόληση, την
καινοτομία και την έρευνα, τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις και την κοινωνική
και περιφερειακή συνοχή η χώρα μας καθυστερεί ως προς τους στόχους του
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβώνας. Για ιστορικούς κυρίως λόγους θα ήταν
χρήσιμο να μπορούσαμε να συγκρίνουμε τις επιδόσεις αυτές με τις αντίστοιχες
πριν από δέκα και πριν από είκοσι χρόνια. Θα μπορούσαμε κατ’ αυτόν τον τρόπο
να αξιολογήσουμε τις επιπτώσεις της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής των
αντίστοιχων περιόδων στην ανταγωνιστικότητα της χώρας μας (γιατί περί αυτής
τελικά πρόκειται). Θα μπορούσαμε ­ πολύ περισσότερο ­ να έχουμε μια πολύ
ασφαλέστερη βάση για τη χάραξη της πολιτικής μας από δω και πέρα.

Το βέβαιον είναι ότι κατά τη δεκαετία του ’90, ενώ το ΑΕΠ αυξήθηκε, εκ
παραλλήλου αυξήθηκαν η ανεργία και η φτώχεια. Το αποτέλεσμα αυτό ­ ασφαλώς όχι
χαρμόσυνο ­ προέκυψε από την προσπάθεια συμμετοχής της χώρας μας στην ΟΝΕ, η
οποία μορφοποιήθηκε με τα σχετικά προγράμματα ονομαστικής σύγκλισης. Η, κατά
τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, ΟΝΕ είχε μια συγκεκριμένη λογική συνέπεια,
ανεξάρτητα από την πολιτική αξιολόγησή της. Για ένα τακτό χρονικό διάστημα οι
χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίες το επιθυμούσαν θα ακολουθούσαν μια
συγκεκριμένη οικονομική και κοινωνική πολιτική ούτως ώστε να συγκροτήσουν έναν
ενιαίο οικονομικό χώρο με επιστέγασμα το κοινό νόμισμα. Το κοινό αυτό νόμισμα
θα αποτελούσε έναν ισχυρό ανταγωνιστή του δολαρίου εξασφαλίζοντας στις χώρες
της ΟΝΕ νομισματική σταθερότητα και ανταγωνιστικότητα. Επιπλέον των
οικονομικών αυτών ωφελημάτων, οι χώρες-μέλη της ΟΝΕ εκ των πραγμάτων θα
αποτελούσαν τον πολιτικό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεδομένου ότι θα
συναποφάσιζαν, προνομιακά έναντι των υπολοίπων, για μεγάλες πολιτικές στο
πλαίσιο της Ένωσης.

Τα πράγματα όμως εξελίχθηκαν κάπως διαφορετικά. Ο προϋπολογισμός της
Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο δεν αυξήθηκε, με
αποτέλεσμα το κοινό νόμισμα, το περιώνυμο ευρώ, να αναφέρεται μόνο στο 2,7%
περίπου του ΑΕΠ της ευρωζώνης. Η κοινή οικονομική πολιτική δεν προχώρησε, με
κορυφαίο παράδειγμα τις άνισες φορολογικές πολιτικές των κρατών-μελών οι
οποίες μετέτρεψαν τη ζώνη του ευρώ σε χώρο σκληρού φορολογικού ανταγωνισμού.
Γι’ αυτούς τους λόγους κυρίως ­ για να περιοριστούμε στις οικονομικές αστοχίες
­ το ευρώ κάθε άλλο παρά ισχυρό διεθνές νόμισμα απεδείχθη εξαφανίζοντας έτσι
τον ένα βασικό λόγο συμμετοχής σε αυτό. Αλλά οι πρόσφατες προτάσεις για την
περαιτέρω εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (η «μεταβλητή γεωμετρία» του κυρίου
Βεντρίν και το «κέντρο βάρους» του κυρίου Φίσερ) αποστερούν από το ευρώ και το
δεύτερο πλεονέκτημά του: τη συμμετοχή όσων το υιοθετήσουν σε ένα πολιτικό
«διευθυντήριο» με αυξημένο δικαίωμα λόγου στα ευρωπαϊκά δρώμενα. Οι δυο
προτάσεις τις οποίες προαναφέραμε είτε καταργούν το «διευθυντήριο» είτε το
προδιαγράφουν με κριτήρια άλλα ­ απροσδιόριστα μέχρι στιγμής ­ από τη
συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ.

Το απολύτως ακατανόητο όμως είναι ότι ενώ τα οφέλη από τη συμμετοχή στο κοινό
νόμισμα εξαφανίζονται οι υποχρεώσεις των κρατών-μελών τα οποία το υιοθετούν
παραμένουν και επαυξάνονται. Η άσκηση της νομισματικής πολιτικής απεμπολείται
οριστικά από τις εθνικές κυβερνήσεις και εκχωρείται σε μια ευρωπαϊκή κεντρική
τράπεζα, η οποία είναι αποδεδειγμένα πλέον αδύναμη να προασπίσει τη
σταθερότητα στην ευρωζώνη. Η αδυναμία του ευρώ προκειμένου να αντιμετωπιστεί
προϋποθέτει τη συνδρομή του υποτιθέμενου ανταγωνιστή του, του δολαρίου. Παρ’
όλα αυτά, η εμμονή στην άσκηση της ίδιας οικονομικής πολιτικής του παραλόγου,
της επονομαζόμενης «διατηρησιμότητας», ευδοκιμεί παρ’ ημίν. Μόνον που τα
αδιέξοδά της είναι πλέον πραγματικότητα. Σήμερα και όχι αύριο. Ας δούμε το πιο
κραυγαλέο από αυτά. Καθ’ όσον μας αφορά, είμαστε υποχρεωμένοι μέχρι το τέλος
της χρονιάς να μειώσουμε τα επιτόκιά μας στο 4,75%, κάτι το αδιανόητο με τα
σημερινά επίπεδα πληθωρισμού. Εκτός πλέον εάν εφευρίσκαμε μια κυβέρνηση η
οποία θα ήταν διατεθειμένη και θα είχε την ισχύ να μειώσει τις ονομαστικές
αμοιβές από την εργασία και τις συντάξεις. Τέτοια όμως κυβέρνηση προφανώς δεν
υπάρχει.

Εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, προκύπτει η ανάγκη αναθεώρησης των στόχων της
οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Μέχρις ότου ο θησαυρός του ευρώ παύσει
να είναι άνθρακες, το δικαίωμα συμμετοχής μας σε αυτό δεν πρέπει να ασκηθεί. Η
προτεραιότητά μας θα πρέπει να είναι η απασχόληση και η εκμετάλλευση των
συγκριτικών μας πλεονεκτημάτων και όχι η «διατηρησιμότητα». Έμφαση πρέπει να
δοθεί στις μειώσεις των έμμεσων φόρων. Απαραίτητη είναι η εμπέδωση της
δημοσιονομικής πειθαρχίας με την εισαγωγή και παρακολούθηση ενός δείκτη
αποδοτικότητας των δημόσιων δαπανών. Οι πόροι του κοινοτικού πλαισίου στήριξης
είναι σκόπιμο να αναπροσανατολιστούν προς το ανθρώπινο δυναμικό, δηλαδή στο
εκπαιδευτικό σύστημα, στη διά βίου εκπαίδευση, στην έρευνα και την καινοτομία.
Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις κατάλληλες συμμαχίες, θα πρέπει να
επιδιώξουμε να εξαιρεθούν από τον υπολογισμό του ελλείμματος οι δημόσιες
επενδύσεις. Και, βέβαια, έμφαση να δοθεί στις περιώνυμες διαρθρωτικές αλλαγές.
Αλλαγές χρήσιμες γα την οικονομική και κοινωνική πρόοδο της χώρας μας. Η
αναμόρφωση της Δημόσιας Διοίκησης είναι προφανώς η πιο αναγκαία απ’ όλες.
Πιστεύω ότι με τις αλλαγές αυτές η μετά δέκα έτη αποτίμηση της πορείας μας θα
είναι θετικότερη από τη σημερινή.

Ο Παντελής Οικονόμου είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ.