ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μαρία Κάλλας σε αντιπαροχή

Τι είναι λοιπόν εκείνο που θα παρακινήσει στις 2 Δεκεμβρίου τους υποψήφιους
αγοραστές στη δημοπρασία του οίκου Calmels – Chambre – Cohen να ξοδέψουν μια
περιουσία προκειμένου να αποκτήσουν ένα από τα προσωπικά αντικείμενα της
μυθικής υψιφώνου;

Τι είναι εκείνο που θα παροτρύνει κάποιον να δώσει ένα εκατομμύριο για τις
εφαρμοστές της μπότες από καφέ σουέτ, ή για τη ρόμπα της από σιφόν στο μπλε
της λεβάντας με δαντέλα και σατέν, και πέντε εκατομμύρια για τα γυαλιά της
Vienna Line με σκελετό ταρταρούγας;

Δεν θα πάψει ποτέ η ανθρώπινη συμπεριφορά να εκπλήσσει, να σαστίζει, να γεννά
απορίες κι ερωτηματικά. Σκοτεινές πτυχές ξεφεύγουν ακόμη και από τους πλέον
φιλότιμους μελετητές του ασυνειδήτου. Πώς να ερμηνευθεί η αγοραστική υστερία
που έχει πρόσφατα προκαλέσει η δημοπρασία της Κάλλας;

Εν αρχή ην ο μύθος. Ζούμε σε μια απομαγικοποιημένη εποχή. Τα ιερά τέρατα
λιγοστεύουν. Ξεφτίζουν οι μύθοι. Οι ήρωες πεθαίνουν, όμως μένει η νοσταλγία
τους. Αυτή δεν πεθαίνει ποτέ. Κι ίσως τώρα στην παρούσα συγκυρία με το
κυρίαρχο φάντασμα ενός αβέβαιου και ρευστού αύριο, ίσως τώρα η νοσταλγία αυτή
να γίνεται ακόμα πιο έντονη.

Να κάνουμε σαν να είναι εδώ οι ήρωες. Το χαμένο μυθικό πρόσωπο ας κάνουμε σαν
να είναι εδώ. Η Κάλλας σαν να μην έχει πεθάνει ποτέ. Και μάλιστα να είναι μέσα
στο σπίτι μας. Δικιά μας. Μέσα από τα αντικείμενά της. Τα πλέον προσωπικά. Μια
τούφα μαλλιά, ένα κομπινεζόν, ένα ζευγάρι γυαλιά. Ιδιοκτήτες του μύθου της.
Κλέβοντας τη μαγεία. Ασυνείδητα διεκδικώντας ένα κάποιο μερτικό.

Εκείνη, σημάδεψε τον αιώνα μας.

Εγώ, αγοράζω αυτό το σημάδι.

Το οικειοποιούμαι.

Δικό μου.

Το σημάδι με διαπερνά.

Γίνομαι το σημάδι.

Άρα κι εγώ, έμμεσα και διαμεσολαβημένα, σημαδεύω τον αιώνα που πέρασε. Αφήνω
τη σφραγίδα μου. Εγώ, ο ανώνυμος, ο χλωμός, ο μη-υπαρκτός, αποκτώ όνομα,
χρώμα, ουσία.

Να είναι αυτή η μυστική ευχή των αγοραστών; Μήπως εν τέλει και του κάθε εν
γένει αγοραστή; Μια στάλα ύπαρξης, στη θέση της ανυπαρξίας.

Και εν προκειμένω, ιδού η ανομολόγητη επιθυμία: Αθάνατος στη θέση της
αθάνατης. Ανεπανάληπτος στη θέση της ανεπανάληπτης. Εσαεί ζωντανός στη θέση
της εσαεί ζωντανής. Προσκυνούν στη δόξα της ντίβας οι αγοραστές της. Κι όμως
κάτι με εμποδίζει να κατανοήσω και να αποδεχτώ την αθέατη πλευρά της
δημοπρασίας. Μια απροσδιόριστη δυσφορία με κατακλύζει. Ίσως έχει να κάνει με
το γεγονός ότι η ίδια η Κάλλας είχε επιλέξει ένα άλλο τόσο διαφορετικό, τόσο
σιωπηλό τρόπο για το τέλος της. Να μην υπάρχει τάφος, μνήμα, προσκύνημα.
Τίποτα. Να μην υπάρχει ίχνος. Η στάχτη της μόνον να σκορπίσει στο Αιγαίο. Έτσι
όπως κι έγινε.

Να μην έρχονται άνθρωποι να προσκυνούν στο μνήμα της. Αυτό θέλησε. Ίσως γιατί
το προσκύνημα είναι πιο γνήσιο, αλλιώς αληθινό όταν δεν έχει να κάνει με
μνημεία, με μάρμαρα, με βωμούς, με ίχνη δηλαδή ορατά, αλλά με το αόρατο ίχνος.
Το ίχνος μιας εσωτερικευμένης αναπαράστασης. Αυτό και μόνον αυτό ζήτησε η
Κάλλας.

Πώς να ένιωθε τώρα; Πώς να ένιωθε απέναντι στους ένθερμους νέους
μικροϊδιοκτήτες της; Απέναντι σε αυτόν λ.χ. που θα αγοράσει την τούφα από τα
μαλλιά της; Συλλογίζομαι τον άγνωστο ιδιοκτήτη. Εκείνον λόγου χάρη που θα
αγοράσει την τούφα των μαλλιών της. Τον φαντάζομαι να στέκεται μπροστά στον
καθρέφτη. Να φορά τα μαλλιά της. Στο δωμάτιο να ακούγεται η θεία φωνή εκείνης.
Σπαραχτική φωνή της Φλόρια Τόσκα στο τέλος της τρίτης σκηνής λίγο προτού
διαπιστώσει ότι ο Μάριο Cavaradossi είναι αληθινά και όχι ψεύτικα νεκρός.

Ε una commedia, lo so…

Ma questa angoscia eterna pare!

(Είναι μόνον μια φάρσα, το γνωρίζω. Αλλά αυτή η αγωνία μοιάζει ατέλειωτη).

Η φάρσα μπερδεύεται με την αβυσσαλέα αγωνία του θανάτου. Διπλή αγωνία. Μία του
θανάτου. Και μία της εκποίησής του. Οι διπλοί αβάσταχτοι θάνατοι. Και η απορία
της ανθρώπινης συμπεριφοράς που εις πείσμα των αναλυτών παραμένει άθικτη μέσα
από το ανοιχτό ερώτημα. Η περούκα του αγοραστή τι εν τέλει αγοράζει; Ma questa
eterna pare…

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.