Τα… αυτονόητα και το σαβουάρ βιβρ των υπουργών

«Ένας υπουργός κρατάει το στόμα του κλειστό… Αν θέλει να το ανοίξει,
υποβάλλει την παραίτησή του». Αυτή είναι η πιο διάσημη φράση του Ζαν Πιέρ
Σεβενεμάν και ο Γάλλος πολιτικός λέει αυτό που πιστεύει. Έχει παραιτηθεί ήδη
τρεις φορές από το υπουργικό αξίωμα, επειδή διαφωνούσε με την πολιτική των
κυβερνήσεων στις οποίες ανήκε.

Στη λογική Σεβενεμάν βρισκόταν και η δήλωση του κ. Σημίτη για την αποπομπή του
Θεόδωρου Πάγκαλου: «Ένας υπουργός δεν μπορεί να αντιδικεί δημοσίως με την
κυβέρνηση ούτε να χρησιμοποιεί απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς για τους
συναδέλφους του ούτε να διαφωνεί και, ταυτοχρόνως, να μην παραιτείται. Ο κ.
Πάγκαλος παρέβλεψε τα αυτονόητα».

Αυτή είναι η λογική, όχι όμως το πνεύμα του Σεβενεμάν. Ο Γάλλος
αυτοδεσμεύεται, ως υπουργός, σε έναν υποκειμενικό κώδικα συμπεριφοράς. Ο
Έλληνας Πρωθυπουργός δηλώνει πως αν οι υπουργοί διαφωνούν οφείλουν να
παραιτηθούν και αν δεν το πράξουν, αυτό είναι λόγος για να τους αποπέμψει.
Οριοθετεί έτσι ένα αντικειμενικό κριτήριο αποπομπής από την κυβέρνηση, στο
πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του. Ο Πρωθυπουργός άλλωστε έχει κατοχυρωμένο
συνταγματικά το δικαίωμα να αποφασίζει ο ίδιος ποιος θα ανήκει στην κυβέρνησή
του και ποιος όχι.

Αργά το βράδυ της Κυριακής, ο Αλέκος Παπαδόπουλος σχολίασε πως με βάση «τις
αρχές που οδήγησαν σε αυτήν την απόφαση του Πρωθυπουργού, αυτό θα πρέπει
εφεξής να ισχύει για όλους». Μήπως αυτό σημαίνει πως το αυτονόητο δεν είναι
αυτονόητο; Μήπως ότι ο χειρισμός εξαρτάται από την περίπτωση; Μήπως τελικά και
το αυτονόητο είναι σχετικό;

Μπορεί να είναι η πρώτη φορά που ο κ. Πάγκαλος επικρίνει το νομοσχέδιο για την
αγορά εργασίας, έχει όμως παρέμβει και στο παρελθόν, π.χ. στην υπόθεση της
Ολυμπιακής ζητώντας να «κλείσει η εταιρεία και να απολυθούν οι υπάλληλοι», μια
εντελώς διαφορετική πολιτική από εκείνη που πρόκρινε τότε η κυβέρνηση. Τότε
δεν είχε ενοχλήσει. Ενστάσεις για την κυβερνητική διαχείριση διατύπωσε
πρόσφατα και ο υπουργός Άμυνας Άκης Τσοχατζόπουλος, ενώ στο διάστημα των
τελευταίων χρόνων ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Γιάννος Παπαντωνίου αλλά και ο
πρώην υπουργός Παιδείας Γεράσιμος Αρσένης είχαν βρεθεί στο επίκεντρο της
κριτικής συναδέλφων τους για πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης, χωρίς όμως να
δοθεί συνέχεια. Ο ίδιος ο κ. Σημίτης είχε απαντήσει σε μια ανάλογη τοποθέτηση
του Ανδρέα Παπανδρέου στη Συνδιάσκεψη του ΠΑΣΟΚ το 1995 με τη φράση, «οι
υπουργοί δεν είναι υπάλληλοι». Τι είχε πει τότε ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ; Το
αυτονόητο: «Δημόσιες αντιπαραθέσεις, δημόσια διαφωνία μέλους της κυβέρνησης με
την κυβερνητική πολιτική δεν είναι νοητή».

Το ότι το αυτονόητο είναι σχετικό δείχνουν οι χειρισμοί δύο περιστατικών από
την θητεία της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Ο τότε Πρωθυπουργός απέπεμψε αμέσως από
την κυβέρνηση τον τότε υπουργό προεδρίας Μιλτιάδη Έβερτ, όταν εκείνος έκανε
δημοσίως συστάσεις για την κυβερνητική πολιτική. «Οι υπουργοί δεν μπορούν να
επικοινωνούν διά δημοσίων δηλώσεων με την κυβέρνηση», είχε πει τότε
χαρακτηριστικά και ο κ. Μητσοτάκης. Επέδειξε όμως μεγάλη ανοχή απέναντι στον
τότε υπουργό Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος είχε διαφωνήσει ανοικτά με τις
επιλογές της κυβέρνησης στα εθνικά θέματα. Χρειάστηκε να περάσουν αρκετοί
μήνες, προτού ο κ. Μητσοτάκης αποφασίσει να αποπέμψει τον κ. Σαμαρά,
ενδεχομένως επειδή εκτιμούσε ότι οι συσχετισμοί των δυνάμεων την εποχή που
ξέσπασε η διαφωνία με τον ΥΠΕΞ έθεταν σε κίνδυνο την επιβίωση της κυβέρνησής
του.

Η ιστορική αναδρομή σε αποπομπές ή «υποχρεωτικές» παραιτήσεις των υπουργών
δείχνει ότι οι χειρισμοί είναι σε κάθε περίπτωση διαφορετικοί. Ο υφυπουργός
Εξωτερικών Ασημάκης Φωτήλας πληροφορήθηκε πως ο Ανδρέας Παπανδρέου τον
απέπεμψε στο αεροπλάνο που τον έφερνε από τη Ρώμη. Ο κ. Φωτήλας είχε χειριστεί
τα θέματα στο Συμβούλιο Υπουργών ερήμην του κ. Παπανδρέου ­ επειδή δεν τον
εύρισκε ­ και αντίθετα με το πνεύμα της πολιτικής του. Η αποπομπή του
ανακοινώθηκε από τα ΜΜΕ, πριν ενημερωθεί ο πολιτικός του προϊστάμενος κ.
Χαραλαμπόπουλος.

Ο κ. Μανόλης Δρεττάκης υποχρεώθηκε να παραιτηθεί, όταν έμαθε ­ επίσης από το
ραδιόφωνο ­ ότι καταργείται ο Φόρος Ακίνητης Περιουσίας. Ο κ. Πάγκαλος δεν
είναι λοιπόν ο μόνος που πληροφορήθηκε την παραίτησή του από τα ΜΜΕ. Ο ίδιος ο
κ. Σημίτης θεώρησε υποχρέωσή του να παραιτηθεί το 1995, όταν ο Ανδρέας
Παπανδρέου επέκρινε τους χειρισμούς του στην υπόθεση των Ναυπηγείων. Όσο ήταν
υπουργός όμως είχε επικρίνει επανειλημμένως ορισμένους τομείς της κυβερνητικής
πολιτικής.

Σε τελευταία ανάλυση, οι εξελίξεις καθορίζονται από τη συγκυρία. Το 1999 ο
Όσκαρ Λαφοντέν ήλεγχε τον μηχανισμό του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος,
αναγκάστηκε όμως να παραιτηθεί όταν διαφώνησε με τον καγκελάριο Σρέντερ. Όχι
επειδή συμμεριζόταν τη γιακωβίνικη ηθική του Σεβενεμάν, αλλά επειδή ήξερε πως
οι «σύντροφοι» δεν θα ακολουθούσαν σε μια σύγκρουση με τον πρώτο, ύστερα από
18 χρόνια, σοσιαλδημοκράτη καγκελάριο.