ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Πόθεν έσχες»

Διαβάζοντας προσεκτικά τις δηλώσεις των βουλευτών για το πόθεν έσχες,
θυμήθηκα δυστυχώς το μηδενιστικό μοιρολόι του Μάκβεθ (Σαίξπηρ): «Τι είναι η
ζωή; ένα παραμυθάκι ιστορημένο από χαζό με θόρυβο και πάθος, κι ωστόσο δίχως
νόημα».

Έτσι, για κάποιους η ζωή φαίνεται να μην έχει νόημα, αφού μόνιμα θα ζουν στη
δυστυχία και τη μιζέρια, ενώ για κάποιους άλλους ο κόσμος είναι όμορφα κι
αγγελικά πλασμένος, με τα πλούτη τους, τις μετοχές τους, τα πολυτελή
αυτοκίνητα κ.λπ. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Ή μήπως αυτές είναι επικίνδυνες
προσεγγίσεις, αφού «θρυμματίζουν» σε τελευταία ανάλυση τα οργανωμένα σχήματα
της πολιτικής, όπως είναι τα κόμματα; Θα ήθελα, λοιπόν, να ασχοληθώ σύντομα μ’
αυτά τα ζητήματα.

Πρώτο ζήτημα (η αντιπροσώπευση). Όλοι ανεξαίρετα συμφωνούν ότι οι
κοινοβουλευτικοί μας εκπρόσωποι πρέπει να έχουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα, ώστε
να μη εξαρτώνται από τα επιχειρηματικά συμφέροντα. Έτσι, διαφυλάσσεται η
αυτονομία της πολιτικής και ακυρώνεται, εν μέρει τουλάχιστον, το φαινόμενο της
«διαπλοκής». Από την άλλη μεριά, όμως, όταν τα υλικά δεδομένα των βουλευτών
βρίσκονται πολύ μακριά από τα αντίστοιχα δεδομένα των κοινωνικών ομάδων τις
οποίες πολιτικά εκπροσωπούν, δεν τίθεται ενδεχόμενα σε κίνδυνο η
αντιπροσωπευτική λειτουργία; Μήπως, δηλαδή, αμβλύνονται οι ευαισθησίες, όταν ο
πολιτικός ζει λ.χ. με τρία εκατομμύρια δραχμές τον μήνα και δεν μπορεί να
αντιληφθεί τις αγωνίες και το δράμα του εργαζόμενου που παίρνει εκατόν πενήντα
χιλιάδες δραχμές μηνιαίως; Είναι αναγκαίο, λοιπόν, ο πολιτικός που εκπροσωπεί
τα φτωχά στρώματα να κάνει καθημερινά ανατροπές στο μοντέλο της ζωής και στην
κουλτούρα του, ώστε να συντηρεί στη ζωή αυτή την αντιπροσωπευτική σχέση.
Διαφορετικά η «political class», η τάξη των πολιτικών, μετατρέπεται σ’ ένα
αποϊδεολογικοποιημένο σύνολο που ενδιαφέρεται αποκλειστικά για την επανεκλογή
του.

Η εικόνα όμως που διαμορφώνει κανείς από την ανάγνωση των σχετικών δηλώσεων
του πόθεν έσχες είναι μάλλον απογοητευτική. Πολυτελή αυτοκίνητα, εκποιήσεις
μετοχών της τάξεως των 200.000.000 δραχμών (!) από βουλευτή του ΠΑΣΟΚ,
αδιευκρίνιστη συμμετοχή του Κ. Καραμανλή σε τεχνική εταιρεία κ.λπ. Στην
αντιπέρα όχθη, γιατί όλοι δεν είναι το ίδιο, βρίσκονται πολιτικοί σαν τον Απ.
Κακλαμάνη που τιμούν και ενισχύουν την αξιοπιστία του πολιτικού γίγνεσθαι.
Πρέπει, λοιπόν, να απομονώσουμε τους αριβίστες της πολιτικής που ξεχνούν
ποιους αντιπροσωπεύουν!

Δεύτερο ζήτημα (η χρηματιστηριακή εμπλοκή). Όλοι γνωρίζουμε, ότι το
χρηματιστήριο αποτελεί μια μη αναστρέψιμη πραγματικότητα των οικονομιών της
αγοράς. Επομένως, η συμμετοχή των πολιτικών σ’ αυτό δεν μπορεί να είναι κατ’
αρχήν επιλήψιμη. Μήπως όμως ο πολιτικός από τη θέση του αποκτά καλύτερη
πληροφόρηση (ιδίως για τα χαρτοφυλάκια των ΔΕΚΟ), σε σχέση με το κρίσιμο
χρονικό διάστημα στο οποίο πρέπει να αγοράσει ή να πουλήσει τις μετοχές του;
Δεν θίγει αυτό, άραγε, τη σύγχρονη έκφανση της δημοκρατίας που εκφράζεται ­
στις κοινωνίες της πληροφορίας ­ με την ισότητα που πρέπει να έχουν όλοι οι
πολίτες στις ευκαιρίες και την πληροφόρηση (Chomski); Κανείς δεν γνωρίζει,
ούτε θα μάθει ποτέ, αν τα πολλά κέρδη που αποκόμισαν κάποιοι βουλευτές από το
χρηματιστήριο οφείλονται σ’ αυτές τις «πληροφοριακές διεισδύσεις». Πως
εξηγείται όμως η χρηματιστηριακή υστερία των βουλευτών, όταν μάλιστα η
οικονομική κατάσταση ορισμένων είναι ιδιαίτερη ανθηρή; Όπως λέει
χαρακτηριστικά ο L. Thurow «the answer is found in greed», δηλαδή η απάντηση
βρίσκεται στην απληστία.

Τρίτο ζήτημα (η θεσμική αποτυχία). Όλοι συμφωνούν ότι οι δηλώσεις του πόθεν
έσχες απαξιώνουν ακόμη περισσότερο την πολιτική ζωή. Το «Θέατρο σκιών» και η
εικονικότητα αρχίζουν να θριαμβεύουν στο πολιτικό σκηνικό. Ας καταργήσουμε,
λοιπόν, αυτήν την θεσμική κοροϊδία που δεν συμβάλλει σε τίποτε.

Τέταρτο ζήτημα (η «ηθική»). Έξω από τα θεσμικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν για
τη διαφάνεια του πολιτικού γίγνεσθαι, εξακολουθώ να πιστεύω ότι χρειάζεται πια
ένα νέο πρότυπο πολιτικού ανθρώπου που δεν θα υπακούει ολοκληρωτικά στην
ιδεολογία της αγοράς (ή των ΜΜΕ) και δεν θα εξαρτάται από τη λατρεία του
χρήματος, «αυτόν τον κίτρινο δούλο που κάνει το μαύρο άσπρο, το άσχημο
ωραίο… κ.λπ.» (Σαίξπηρ). Μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο;

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.