Πόλεις της μάθησης

Ο αστικός χώρος στην Ελλάδα αλλάζει. Έργα όπως το αεροδρόμιο, το μετρό, η
Αττική Οδός, ο προαστιακός σιδηρόδρομος, τα ολυμπιακά έργα ­ για να
περιορισθούμε μόνο στην Αττική ­ δεν είναι μόνο οδικοί άξονες διακίνησης και
μεταφοράς. Αποτελούν επίσης καταλύτες νέων επιχειρηματικών και παραγωγικών
δραστηριοτήτων. Επηρεάζουν τη χρήση της γης και το περιβάλλον. Πολλαπλασιάζουν
τη συγκέντρωση του πληθυσμού σε νέα αστικά συγκροτήματα. Αναμορφώνουν το χώρο
και το χρόνο της καθημερινής ζωής.

Τα ερωτήματα που τίθενται είναι: Ποιες στρατηγικές ανάπτυξης μπορούν να
συμβάλουν στη βιωσιμότητα των νέων πόλεων; Ποια θα είναι η ταυτότητα του νέου
αστικού χώρου;

Η αντιμετώπιση των προβλημάτων της νέας αστικοποίησης αποτελεί μια βασική
προτεραιότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Απασχόλησαν τη Σύνοδο Κορυφής του Ρίο
(1992), η οποία κατέληξε στην ψήφιση της πρωτοβουλίας Ατζέντα 21, η οποία
θέτει το στόχο της εφαρμογής προγραμμάτων βιώσιμης ανάπτυξης στον τοπικό χώρο.

Η έμφαση που δίνεται στην αντιμετώπιση των προβλημάτων των νέων μεγαλουπόλεων
εκφράζει την ιδιαίτερη βαρύτητα που αυτές αποκτούν στο νέο παγκόσμιο σύστημα.
Το σύστημα αυτό καθορίζεται από δύο παραμέτρους, την παγκοσμιοποίηση της
οικονομίας και την τηλεματική. Οι δύο αυτές παράμετροι δημιουργούν ένα
παγκόσμιο χώρο ροής πληροφοριών, καινοτομιών και γνώσεων, ο οποίος ευνοεί τη
διασπορά της οικονομικής δραστηριότητας και κατά συνέπεια περιορίζει τη
σημασία του τοπικού, γεωγραφικού, χώρου των πόλεων.

Παράλληλα, όμως, ο πληροφοριακός, εικονικός αυτός χώρος αναδεικνύει ένα νέο
γεωγραφικό, τοπικό, χώρο στρατηγικών οικονομικών δραστηριοτήτων της νέας
τεχνολογίας. Είναι το δίκτυο των παγκόσμιων πόλεων που ενισχύεται στη νέα
τοπογραφία της οικονομίας. Οι παγκόσμιες πόλεις αποτελούνται από μεγάλα
πληθυσμικά συγκροτήματα, τα οποία επιτρέπουν την ένταξή τους στο παγκόσμιο
δίκτυο της πληροφοριακής οικονομίας μέσω δύο συντελεστών: τη συγκέντρωση
τεχνολογικών υποδομών και το υψηλά εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Η διασφάλιση των δύο αυτών προϋποθέσεων αποτελεί τον καταλύτη ώστε οι νέες
παγκόσμιες πόλεις να γίνουν οι κόμβοι στα δίκτυα της οικονομίας της γνώσης.

Αν η ανάλυση αυτή είναι ορθή, τότε ο γεωγραφικός χώρος της Αττικής που
περιλαμβάνει τους νέους οδικούς άξονες και ιδιαίτερα το αεροδρόμιο είναι ένας
προνομιακός χώρος για την ανάπτυξη της νέας οικονομίας της γνώσης.
Συγκεκριμένα ο γεωγραφικός χώρος προσφέρεται για την ανάδειξη των υπηρεσιών
διαχείρισης της πληροφορίας με δραστηριότητες όπως στρατηγικά επιτελεία
επιχειρήσεων, υπηρεσίες, τράπεζες, επικοινωνίες, τομείς παιδείας, υγείας,
πολιτισμού, τουρισμού, ψυχαγωγίας, ηλεκτρονικό εμπόριο, ψηφιακές βιομηχανίες
κ.ά.

Οι μεγάλοι πόροι που διατίθενται για την περιοχή πρέπει να αποβλέπουν στην
ανάπτυξη της τεχνολογίας διαχείρισης της πληροφορίας, στην επένδυση στις
υποδομές, στην οικολογική ισορροπία, στον έλεγχο της άναρχης οικοδόμησης, των
σχεδίων των πόλεων, στην επίλυση των προβλημάτων της αποχέτευσης και της
διαχείρισης των απορριμμάτων.

Η ένταξη της περιοχής στην οικονομία της γνώσης προϋποθέτει την αναμόρφωση της
ταυτότητας των πόλεων σε αυτό που ονομάζεται «πόλεις της μάθησης». Ο όρος αυτό
υποδηλώνει τις πόλεις εκείνες που δεν διαθέτουν μόνο επαρκείς θεσμούς της
τυπικής εκπαίδευσης (σχολεία, ΑΕΙ, ΤΕΙ, Κέντρα Κατάρτισης), αλλά επιτυγχάνουν
να διαμορφώσουν το μορφωτικό κλίμα που αξιοποιεί και αναπτύσσει τις προσωπικές
δεξιότητες και κλίσεις του ανθρώπινου δυναμικού. Με άλλα λόγια «πόλεις της
μάθησης» είναι εκείνες οι οποίες έχουν ως επίκεντρο τη διά βίου μάθηση η οποία
ευνοεί:

­ Τη σύνδεση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μεταξύ τους, με την απασχόληση και με
τους χώρους εργασίας.

­ Τη διαμόρφωση προγραμμάτων και δεικτών για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

­ Την ανάπτυξη δικτύων επικοινωνίας και συνεργασίας με άλλες πόλεις και την
αναμόρφωση της πόλης σε σύγχρονο πολυλειτουργικό κέντρο μάθησης με τη χρήση
της νέας τεχνολογίας.

­ Τον προσδιορισμό των δεξιοτήτων και των κλίσεων του ανθρώπινου δυναμικού,
την αξιοποίησή τους, τη συνεχή βελτίωσή τους μέσω της ενθάρρυνσης προσωπικών
σχεδίων μάθησης, την προώθηση της μάθησης στην οικογένεια και την κοινότητα.

Το μέλλον θα διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες στους νέους αστικούς
χώρους. Η ποιότητα της ζωής στα επόμενα χρόνια θα κριθεί κυρίως από την
ικανότητα των κρατικών και τοπικών αρχών να αξιοποιήσουν τη μάθηση, ώστε να
αντιμετωπισθούν τα προβλήματα της επιταχυνόμενης αστικοποίησης στους τομείς
της οικονομίας, της κοινωνίας, του περιβάλλοντος και των καθημερινών αναγκών.

Οι νέες πόλεις αποτελούν την κοινή μοίρα μας στον νέο αιώνα.

Ο Χρίστος Δούκας είναι γενικός γραμματέας Εκπαίδευσης Ενηλίκων του
υπουργείου Παιδείας.