Τηλεκάρτες και κινητά η… ισχύς των κρατουμένων

Το «μέσον» για όλα, είναι η… τηλεκάρτα. Είναι δεκαχίλιαρο, δολάριο,
στερλίνα, λιρέτα. Είναι «επικοινωνία», αλλά και παράνομη ουσία,
«πορνοπεριοδικό», οδοντόπαστα, χαρτί υγείας, καινούργια φόρμα ή παπούτσια,
δικαίωμα τηλεθέασης. Είναι μαγικό νόμισμα, στη θέση του χρήματος που δεν…
κυκλοφορεί, η τηλεκάρτα, ένα νόμισμα με ισχυρή και αναγνωρισμένη από όλους
αγοραστική αξία, που μπορεί να «εξαγοράζει» τα πάντα μέσα στη φυλακή!

Όλο το σύστημα προσφοράς, διαπραγμάτευσης και ζήτησης μέσα στις ελληνικές
φυλακές στηρίζεται σε μια τηλεκάρτα αξίας 1.000 δραχμών. Κάθε κρατούμενος
δικαιούται επτά τέτοιες τηλεκάρτες την εβδομάδα ­ μία για κάθε μέρα. Αν έχει
χρήματα στον χρεοπιστωτικό του λογαριασμό μπορεί να αγοράσει και τηλεκάρτες ­
από την καντίνα. Αλλά οι περισσότεροι λογαριασμοί είναι «κενοί» (το 10% των
κρατουμένων είναι άποροι και δεν έχουν καν λογαριασμό), νόμιμες αγορές δεν
μπορούν να γίνουν και τα χρειώδη εξασφαλίζονται με προσωπικές συμφωνίες,
εκδουλεύσεις, παροχή υπηρεσιών ­ κάθε είδους ­ στους ισχυρούς…

Όσες περισσότερες τηλεκάρτες, πάντως, εξασφαλίζει κανείς τόσο ισχυρότερη
διαπραγματευτική αξία αποκτά και ο ίδιος. Σε σποραδικούς ελέγχους που γίνονται
σε κρατουμένους εντοπίζονται και κατάσχονται τριάντα, σαράντα ή πενήντα
τηλεκάρτες! Το χρήμα, είναι ένα από τα πολλά «απαγορευμένα» στη φυλακή αλλά
βρίσκεις και χρήμα όπως βρίσκεις και όλα τα υπόλοιπα απαγορευμένα! Το μόνο που
δεν υπάρχει σε μια ελληνική φυλακή είναι… τανκ ­ «κι αυτό γιατί δεν χωρά να
περάσει από την πόρτα», ομολογεί ο Αντώνης Αραβαντινός, πρόεδρος της
Ομοσπονδίας Σωφρονιστικών Υπαλλήλων Ελλάδας.

Καθρέφτης του πολιτισμού μιας χώρας, είναι οι… φυλακές της. Πίσω από τα
σίδερα, αντανακλάται πάντα το είδωλο της «έξω» κοινωνίας. Οι τριάντα ελληνικές
φυλακές δεν αποτελούν παρά τη μικρογραφία της πραγματικής ελληνικής κοινωνίας,
έτσι όπως έχει διαμορφωθεί την τελευταία δεκαετία. Μιας κοινωνίας που
συνωμοτεί, παραβατεί, υπερβατεί, εγκληματεί, σηκώνει σταυρούς άλλων αλλά
σηκώνει και παράστημα και κάποιες φορές μεγαλουργεί…

Ακόμη και στατιστικά η σημερινή εικόνα των φυλακών μας δεν είναι συγκρίσιμη με
την εικόνα της περασμένης δεκαετίας. Με την εξασφάλιση 125 επιπλέον θέσεων
(από 1/7/2000) οι φυλακές μας έχουν μετά βίας χωρητικότητα 4.825 ανθρώπων.
Παραδόξως, σ΄αυτές τις θέσεις στοιβάζονται σήμερα 8.150 υπόδικοι και κατάδικοι
(στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Σωφρονιστικής Πολιτικής του υπουργείου
Δικαιοσύνης ­ καταμέτρηση της 1ης Οκτωβρίου 2000). Σε κελιά ενός ή δύο
ανθρώπων, συνωστίζονται τρεις και τέσσερις ­ «με τον τέταρτο να κοιμάται
κάποιες φορές αναγκαστικά στο πάτωμα», αναγνωρίζει ο Νίκος Κουλούρης, ο πρώτος
εγκληματολόγος που επισήμως διορίστηκε στις φυλακές Κορυδαλλού.

Από τους 8.150 κρατούμενους, οι 3.832 είναι αλλοδαποί ­ το ποσοστό των
αλλοδαπών στο σύνολο των κρατουμένων κυμαίνεται από 45% έως 47%. Οι γυναίκες
κρατούμενες είναι 382 και αποτελούν μόλις το 3,5-4%, ενώ οι ανήλικοι
κρατούμενοι αριθμούν 580 ­ το 6% του συνόλου.

Άνδρες στην πλειονότητά τους, αλλοδαποί κατά το ήμισυ, Αλβανοί κατά το 1/4.
Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα των ελληνικών φυλακών. Σηκώνουν περισσότερο
βάρος από όσο αντέχουν ­ σε κάθε κρατούμενο και ένας παραπάνω. Εμφανίζουν μια
τραγική έλλειψη υποδομής κι αγκομαχούν από την έλλειψη βοηθητικού, διοικητικού
αλλά και επιστημονικού προσωπικού…

Παρεμβολή στα κινητά!

Στην ουσία οι φυλακές μας δεν είναι παρά αποθηκευτικοί χώροι ανθρώπων ­
ανεξάρτητα από τη βαρύτητα των αδικημάτων ή εγκλημάτων τους, τη μορφή του
εγκλεισμού τους και τις ποινές που τους επιβλήθηκαν. Δεν υπάρχουν σαφείς
διαχωρισμοί, σύνορα ή όρια ανάμεσα στα αδικήματα και τα εγκλήματα. Στα 470
κελιά του Κορυδαλλού π.χ. κρατούνται σωρηδόν οι πάντες.

Μια φυλακή που δεν δημιουργήθηκε για βαρυποινίτες, «φιλοξενεί» ταυτόχρονα τον
απλό χρεοφειλέτη και τον δολοφόνο ισοβίτη, τον μικροαπατεωνίσκο και τον
καταχραστή, το βαποράκι αλλά και τον λαθρομετανάστη που και θα εκτίσει ποινή
και θα απελαθεί… Ένας μονάχα χώρος είναι διαχωρισμένος από τους υπόλοιπους
στον Κορυδαλλό. Πρόκειται για την 5η πτέρυγα, όπου κρατούνται, σε θαλάμους των
12 ατόμων, οι εργαζόμενοι κατάδικοι ­ 220 συνολικά. Είναι οι κρατούμενοι που
απολαμβάνουν το ευεργέτημα της εργασίας, λόγω επίδειξης καλύτερης συμπεριφοράς
­ με ό,τι εμπεριέχει ο όρος…

Στις φυλακές Κορυδαλλού, κυρίαρχος νόμος είναι η παρανομία! Και καθεστώς η
παραβίαση κάθε δικαιώματος, η εκμετάλλευση και οι βιαιότητες κατά των
αδυνάμων, οι ρήξεις, οι εντάσεις και οι συγκρούσεις ανάμεσα στις φατρίες, οι
ξυλοδαρμοί για ασήμαντον αφορμήν… Έτσι επιβάλλεται η σιωπή ­ με κάθε δυνατό
τρόπο. Κι όσο για τις παρτίδες των «ισχυρότερων» με τον έξω κόσμο, εδώ δεν
υπάρχει ανάπαυλα.

Αντώνης Αραβαντινός: «Αγοράσαμε με χρήματα της Ομοσπονδίας μηχανήματα για να μπλοκάρουμε τα κινητά»

Οι «δουλειές» κλείνονται και οι λεπτομέρειες ρυθμίζονται κάθε στιγμή ­ με
προτίμηση τις ώρες που τα φώτα σβήνουν ­ από τα κινητά τους… Που είναι
παράνομα ­ έχουν κατασχεθεί τουλάχιστον εξήντα αλλά κυκλοφορούν…
πολλαπλάσια: «Εντοπίζουμε και κατάσχουμε συνέχεια κινητά», επιμένει ο Αντώνης
Αραβαντινός. «Το πρόβλημα δείχνει να μην έχει λύση, πολλά περνούσαν στα χέρια
των κρατουμένων στα επισκεπτήρια από τους ίδιους τους δικηγόρους τους, βάλαμε
διαχωριστικά και τηλέφωνα για την επικοινωνία δικηγόρων – κρατουμένων αλλά στη
θέση κάθε τρόπου που καταργείς ξεφυτρώνουν σαν τη Λερναία Ύδρα δεκάδες
άλλοι… Έτσι πήραμε απόφαση σαν Ομοσπονδία και με δικά μας χρήματα αγοράσαμε
μηχανήματα… παρεμβολής που θα τοποθετηθούν στις ταράτσες της κάθε ακτίνας
και θα μπλοκάρουν τα κινητά!

Σε καμιά εικοσαριά μέρες που θα βάλουμε μπροστά τα μηχανήματα, οι κρατούμενοι
που έχουν κινητά θα παίζουν μόνο… φιδάκια! Θα αδυνατούν πια, χρησιμοποιώντας
τα κινητά τους, να πιέζουν και να εκβιάζουν μάρτυρες μέσα στην άγρια νύχτα, να
τρομοκρατούν δικηγόρους αλλά και τις γυναίκες τους όσοι έχουν… υποψίες»!

Ένας φύλακας αντιστοιχεί σε κάθε 300 κρατουμένους! Παλιά τους έλεγαν
«δεσμοφύλακες» αλλά πια αρκεί το δεύτερο συνθετικό της λέξης. Ο όρος δεν έχασε
απλά το πρώτο του συνθετικό, έχασε και τη φοβέρα και την «αίγλη» του ­ κατά
τον καθηγητή Εγκληματολογίας Γιάννη Πανούση: «Ο σημερινός φύλακας δεν έχει σε
τίποτα να κάνει με εκείνον που παλαιότερα έκανε κατάχρηση εξουσίας κι ήταν για
πολλούς βασανιστής. Ο σημερινός φύλακας είναι μάλλον φοβισμένος και κοιτάζει
να κάνει όσο γίνεται πιο ανώδυνα και τυπικά τη δουλειά του ­ να τελειώνει
αισίως μια ακόμη βάρδια. Ενίοτε κλείνει και τα μάτια…».

Χίλιοι πεντακόσιοι συνολικά φύλακες, καλύπτουν τις τέσσερις βάρδιες των
τριάντα φυλακών μας. Ένας φύλακας χωρίς όπλο, «απέναντι σε τριακόσιους που
όταν εξεγερθούν κρατούν στα χέρια τους και όπλα και χειροβομβίδες και μαχαίρια
και ό,τι άλλο μπορεί κανείς να φαντασθεί», παραδέχεται ο Αντώνης Αραβαντινός
που προτιμά όμως «τον Έλληνα φύλακα δίχως όπλο γιατί αυτό κάνει τη διαφορά
ανάμεσα στις ελληνικές και τις ξένες φυλακές ­ δεν το παίζουμε εδώ…
“καουμπόηδες” όπως στην Αμερική! Και να οπλοφορούσαμε, τι θα έκανε στο κάτω –
κάτω ένας φύλακας με όπλο απέναντι σε 300 εξεγερμένους;».

Στο σύνολο των κρατουμένων, υπόδικοι είναι οι 2.297 και κατάδικοι οι 5.853.
Ανάμεσά τους και 3.078 κρατούμενοι (υπόδικοι και κατάδικοι) για ναρκωτικά. Οι
κατάδικοι με ποινή θανάτου είναι μόλις 6. Αλλά σε ισόβια κάθειρξη είναι
καταδικασμένοι 484 κρατούμενοι…

Ένα σημαντικό ποσοστό (42%) καταδίκων των φυλακών μας εκτίει ποινές πρόσκαιρης
κάθειρξης ­ 3.640 συνολικά κρατούμενοι! Από αυτούς, οι 876 έχουν καταδικασθεί
σε ποινή 15 ετών και άνω, οι 1.096 σε ποινή 10-15 ετών και οι 1.668 σε ποινή
5-10 ετών. Πολύ μικρότερο είναι το ποσοστό των καταδίκων που εκτίουν τις
λεγόμενες «μικρές» ποινές φυλάκισης ­ 1.602 κατάδικοι είναι χρεωμένοι με
ποινές από έξι μήνες έως 5 έτη. Στη δύναμη των φυλακών μας υπάρχουν και δέκα
κρατούμενοι που έχουν καταδικασθεί για χρέη…

Στο προαύλιο «βρέχει» μικροσκοπικά δεματάκια με ναρκωτικά…

Αλίμονο και να μην κυκλοφορούσαν… ναρκωτικά στις φυλακές! Είναι όπως η βροχή
­ δεν μπορείς να την εμποδίσεις να πέσει. Έτσι ακριβώς πέφτουν και τα
ναρκωτικά στον Κορυδαλλό ­ από ψηλά, όπως το «μάννα» εξ ουρανού.

Κανένας άλλος τρόπος εισόδου ναρκωτικών στη φυλακή δεν θριάμβευσε τόσο (και
δεν απέδωσε τόσα) όσο τα λεγόμενα «φούντα» ­ αλλιώς «πεταχτά». «Μηχανές
μεγάλου κυβισμού αναπτύσσουν ιλιγγιώδη ταχύτητα στους πέριξ της φυλακής
δρόμους και στο προαύλιο των φυλακών ”βρέχει” μικροσκοπικά δεματάκια. Πόσοι
από τους 3.078 κρατούμενους για ναρκωτικά εξασφαλίζουν με αυτό τον τρόπο τη
δόση τους; Άγνωστο. Γνωστά γίνονται μόνο όσα προλαβαίνουν οι φύλακες αλλά τα
περισσότερα απ’ αυτά είναι ”φούντα”… αποπροσανατολισμού, μπαλάκια άνευ
περιεχομένου, χαρτάκια γεμάτα βρισιές ή άδεια κουτιά από προφυλακτικά! Πετάνε
δύο – τρία τέτοια, τρέχουν οι φύλακες κι ύστερα πετάνε τα κανονικά που ως διά
μαγείας εξαφανίζονται. Τουλάχιστον το 80-90% των ναρκωτικών, που κυκλοφορούν
στον Κορυδαλλό, μπαίνουν με αυτή τη μέθοδο! Κι αυτό είναι το μεγαλύτερό μας
πρόβλημα»…

«Παλαιότερα, ”κατάπιναν” οι κρατούμενοι τις ειδικές συσκευασίες ή τις
έκρυβαν σε εσωτερικές ”πτυχές” του σώματος ­ κυρίως εκείνοι που έβγαιναν από
τη φυλακή με άδεια ή για να δικαστούν. Η δημιουργία μιας ειδικής… τουαλέτας
με κάμερα από την οποία αναγκαστικά περνούν όσοι επιστρέφουν (κυρίως έπειτα
από άδεια) και το ”ψάρεμα” με γάντια στα περιττώματα, περιόρισε αισθητά το
πρόβλημα και απέδωσε απίστευτες ποσότητες ναρκωτικών! Κάποιος έσπασε το ρεκόρ,
είχε καταπιεί 74 μπαλάκια ηρωίνης ­ 400 γραμμάρια! Επί μια βδομάδα κάναμε
αναφορές ­ “σήμερα γέννησε πέντε ή δέκα μπαλάκια” και τα ρέστα… Έτσι
μειώσαμε αυτόν τον τρόπο εισαγωγής, επέστρεψαν σε παραδοσιακές μεθόδους, όπως
αυτή των επισκεπτηρίων, μόλις μπλοκάραμε και αυτή, εφεύραν τα… ”φούντα”
που μόνο με την εξωτερική φρούρηση θα μπορέσουμε κάπως να ελέγξουμε»!

Με τα «πεταχτά» οι κρατούμενοι δεν εφοδιάζονται μόνο με ναρκωτικά, αλλά και με
κινητά ­ με εξαιρετικό προστατευτικό περιτύλιγμα ­ και με ό,τι άλλο δεν
πουλιέται στην καντίνα…

«Όσο πιο σκληρός και παραβατικός είσαι, τόσο περισσότερο ελέγχεις»

Αυτοί που κρατούν τη φυλακή στα χέρια τους, είναι εκείνοι που έχουν οφέλη και
συμφέροντα να εξυπηρετήσουν, έχουν διασυνδέσεις και δοσοληψίες με τον έξω
κόσμο. Και δεν πρόκειται για σχήμα λόγου, ελέγχουν στην κυριολεξία κρατούμενοι
τις φυλακές ­ όσο κι αν αυτό δεν γίνεται παραδεκτό μέσα από την επίσημη θέση
των σωφρονιστικών υπαλλήλων.

Τα πράγματα είναι μοιρασμένα. Τις φυλακές δεν τις ελέγχουν μόνο οι Έλληνες ή
μόνο οι Αλβανοί που αποτελούν το 70% των αλλοδαπών κρατουμένων. Η κατάσταση
είναι μάλλον ρευστή και ανάλογα με τις συνθήκες, την εποχή και την… πτέρυγα
αλλά και τις γενικότερες ανακατατάξεις, υπερισχύει και άλλη ομάδα εξουσίας. Η
κοινωνία της φυλακής λειτουργεί πιο απόλυτα από την «άλλη» κοινωνία, κάτω από
την ηθική της αντιστρόφου πυραμίδας, «μιας πυραμίδας στραμμένης με τη μύτη
προς το έδαφος και όχι προς τον ουρανό», μου εξηγεί παραστατικά ο Αντώνης
Αραβαντινός. Στην κανονική πυραμίδα, πάνω – πάνω βρίσκεται ο «άμεμπτος». Στη
φυλακή «όσο πιο σκληρός και παραβατικός είσαι, τόσο πιο ισχυρός γίνεσαι και
τόσο περισσότερο ελέγχεις…».

Αλλά ακόμη και στην παραβατικότητα υπάρχει… εξειδίκευση. Οι Ρουμάνοι π.χ.
συνεχίζουν και μέσα στη φυλακή «να είναι αυτό που ήταν και έξω. Εξειδικευμένοι
στην… κλοπή! Κατορθώνουν με αυτοσχέδιες κατασκευές να φτιάχνουν ακόμα και
ποτά ­ τσίπουρο, κρασί ­ που τα πουλάνε στους υπολοίπους…». Περισσότερο
παραβατικοί και σκληρότεροι από όλους είναι οι Αλβανοί. Που ελέγχουν αρκετές
πτέρυγες ή κομμάτια από πτέρυγες, έχουν τους δικούς τους νόμους και «κώδικες»
και ανεξάρτητα από περιοχές, φυλές ή ομάδες «Αλβανός δεν καταδίδει ποτέ
Αλβανό»! Θα σφαχτούν μεταξύ τους αλλά δεν θα καταδώσει ο ένας τον άλλο. Ο
Έλληνας καταδίδει πιο εύκολα αλλά όχι και τόσο εύκολα. Ασύστολα το κάνουν οι
έγχρωμοι όχι όμως με τη μορφή του καρφώματος. Θα πουν αυτό που έχει συμβεί και
μάλιστα μπροστά σε εκείνον που το έχει κάνει.

Το 70% των ισοβιτών γίνονται υποδειγματικοί κρατούμενοι, «το παίρνουν απόφαση,
δεν τους συμφέρει η κόντρα και η αναμέτρηση. Όχι ότι δεν υπάρχουν ισοβίτες
αρχηγοί. Αλλά έχει άλλη συμπεριφορά εκείνος που σκότωσε για λόγους τιμής κι
άλλη εκείνος που λήστεψε και σκότωσε…». Περισσότερο προβληματικοί είναι οι
κρατούμενοι μικρών ηλικιών με μικρές ποινές: «είναι εκείνοι που θα βγουν και
σύντομα θα ξανάρθουν…».

Δεν είναι θεσμικά κατοχυρωμένος ο… αρχηγός της φυλακής. Ούτε υπάρχει μόνο
ένας. Όπως δεν υπάρχει κυρίαρχη μία και μόνο φυλή. Όπως δεν υπάρχουν νόμοι ­
«παρά μόνο… προεδρικά διατάγματα που αναιρεί το ένα το άλλο». Το καθεστώς
αρχηγίας παραλλάσσει από ακτίνα σε ακτίνα. Στην 1η και στην 5η ακτίνα
ηγεμονεύουν οι Έλληνες. Στην 2η ακτίνα είναι πιο περίπλοκα τα πράγματα αφού
υπάρχουν δύο «πρώτοι» ­ Έλληνας και Αλβανός. Στην 3η ακτίνα τα πράγματα
ελέγχονται καθαρά από τους Αλβανούς αλλά δεν κυριαρχεί ένας μόνο αρχηγός ­
υπάρχουν επιμέρους φατρίες με επιμέρους αρχηγούς, χωρίς κεντρική εκπροσώπηση!

Υπάρχουν αρχηγοί που κερδίζουν τη «θέση» μέσα από τον χρόνο και τον χαρακτήρα
τους ­ «κινούνται εξισορροπητικά, αμβλύνουν τις καταστάσεις και γίνονται από
τους περισσότερους σεβαστοί, όπως ο αρχηγός των Ρουμάνων της 4ης πτέρυγας που
λειτουργεί με συγκεκριμένο ηθικό κώδικα και κυνηγά και ο ίδιος τους
συμπατριώτες του που πέφτουν στα ναρκωτικά», λέει ο Α. Αραβαντινός.

Οι «άλλοι» αρχηγοί ­ οι περισσότεροι ­ επιλέγονται με κριτήριο την…
παραβατικότητα! Είναι άνθρωποι με κύρος στον υπόκοσμο, ιδιαίτερα «γνωστοί» για
τις παρανομίες και τα οργανωμένα τους δίκτυα και με διασυνδέσεις πάντα από τη
φυλακή με τον έξω κόσμο. Αυτοί δίνουν εντολές που εκτελούνται ακαριαία ­ μέσα
και έξω από τον Κορυδαλλό! Αρχηγός, άλλωστε, δεν γίνεσαι τυχαία ­ «πρέπει να
είσαι φτιαγμένος για κάτι τέτοιο»…

Κρίση στη φυλακή μπορεί να ξεσπάσει με τον τρόπο που «ανάβει» Αύγουστο μήνα το
δάσος από μια σπίθα. Σε μια πολυταξική, πολυεθνική και πολυθρησκευτική
κοινωνία, όπως αυτή της ελληνικής φυλακής, δεν κυριαρχεί συγκεκριμένη
κουλτούρα. Τα όρια και οι διαφορές προσδιορίζονται κάπως με βάση το αδίκημα,
την ηλικία και το μέγεθος της ποινής. Αλλά ακόμη και εδώ τα όρια είναι
δυσδιάκριτα ­ κάποτε υπήρχαν ξεχωριστές «τάξεις» απατεώνων και πλαστογράφων,
τώρα δεν υφίσταται διαφορά. Στην κρίση άλλωστε που θα ξεσπάσει, ακόμα και
αντίπαλες ομάδες και εθνότητες, συμπαρασύρονται σαν ντόμινο, η μία μετά την
άλλη… Και η κρίση μπορεί να ξεσπάσει και να εξελιχθεί σε σύγκρουση ανάμεσα
σε δυο κρατούμενους, σε σύρραξη δυο ομάδων ή σε εξέγερση μιας ή δύο ακτίνων,
με αφορμή ένα απλό προσβλητικό τίναγμα τσιγάρου, τη σειρά στα καρτοτηλέφωνα,
την έφεση που απορρίφθηκε, τη χλωρίνη που τελείωσε, τη γυναίκα που εγκατέλειψε
κάποιον κρατούμενο…