Το παγκόσμιο παιχνίδι με τα κοιτάσματα πετρελαίου

Ο Γιοσίρο Μόρι, πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, κατάφερε να υποσκελίσει τον Ρομάνο
Πρόντι, τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο Μόρι φιλοξένησε την περασμένη
Τετάρτη τον πρόεδρο του Ιράν. Η συνομιλίες του αφορούσαν ανταλλαγή απόψεων
διπλωματικής φύσεως για θέματα ασφάλειας, συνεργασίας και μείωσης των
πυρηνικών εξοπλισμών. Ο Μόρι, ωστόσο, κατάφερε να πετύχει μια σημαντική
συμφωνία.

Κατάφερε να αποκτήσει τα αποκλειστικά δικαιώματα για την εκμετάλλευση του
μεγαλύτερου πετρελαϊκού κοιτάσματος στον κόσμο.

Το κοίτασμα Αζαντεγκάν, στο Νοτιοδυτικό Ιράν, υπολογίζεται ότι περιέχει 26
δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και μπορεί να προσφέρει σε πλήρη
εκμετάλλευση περίπου 400.000 βαρέλια την ημέρα, περίπου το 7% των ημερήσιων
αναγκών της Ιαπωνίας σε πετρέλαιο.

Η επιτυχία του Μόρι έρχεται μόλις δύο ημέρες μετά τη συνάντηση στο Παρίσι του
Ρομάνο Πρόντι και του Βλαντιμίρ Πούτιν, προέδρου της Ρωσίας. Μίλησαν για
ενεργειακά και οικονομικά θέματα και συγκεκριμένα για το τι περιμένει η
Ευρωπαϊκή Ένωση από τη Ρωσία και τι περιμένει η Ρωσία από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Πρόντι φαίνεται να ανησυχεί παρά πολύ για το γεγονός ότι η Ευρώπη εξαρτάται
σημαντικά από την πολιτική παραγωγής του Οργανισμού Εξαγωγικών Χωρών
Πετρελαίου (ΟΠΕΚ). Θα επιθυμούσε να δει τη Ρωσία να απελευθερώνει την
ενεργειακή αγορά της και να επιτρέψει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να
αποκτήσουν πρόσβαση στα τεράστια πετρελαϊκά κοιτάσματα της Σιβηρίας. Ο Πούτιν,
από την πλευρά του, θα ήθελε τα ευρώ της οικονομικής βοήθειας της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, αλλά δεν φαίνεται εξαιρετικά πρόθυμος να δωρίσει στη Σελ (Shell) ή την
Μπρίτις Πετρόλιουμ δικαιώματα πάνω στο σχεδόν μοναδικό σημαντικό προϊόν που
μπορεί να εξαγάγει η Ρωσία, το πετρέλαιο.

Οι διαπραγματεύσεις τώρα μόλις αρχίζουν, αλλά αφορούν ένα πολύ παλιό ζήτημα
που χρονολογείται από τις αρχές του εικοστού αιώνα: τη διαμάχη για τον έλεγχο
των πετρελαϊκών κοιτασμάτων σε μια εποχή που θεωρείται ότι αντιμετωπίζεται
πρόβλημα έλλειψης πετρελαίου. Στις αρχές του εικοστού αιώνα οι υπερδυνάμεις
της εποχής συγκεντρώθηκαν στην Τεχεράνη. Η Βρετανία πίεζε για παραχωρήσεις
όσον αφορά το πετρέλαιο από τον Σάχη και έναν πετρελαϊκό αγωγό για να
τροφοδοτεί το πανίσχυρο πολεμικό Ναυτικό της. Από την άλλη, η Ρωσία
συνωμοτούσε για να μπλοκάρει τη βρετανική πρόσβαση στα περσικά πετρελαϊκά
κοιτάσματα.

Σήμερα

Πίσω από τη χειραψία του Μοχάμεντ Χαταμί, προέδρου του Ιράν (αριστερά), και του Ιάπωνα πρωθυπουργού Γιοσίρο Μόρι ­ συναντήθηκαν την Τετάρτη στο Τόκιο ­ κρύβεται ίσως η σημαντικότερη πετρελαϊκή συμφωνία των τελευταίων δέκα ετών

Σήμερα οι πλούσιες πετρελαιοπαραγωγοί χώρες διαθέτουν μεγαλύτερο και καλύτερο
έλεγχο πάνω στους φυσικούς τους πόρους ­ και κυρίως στο πετρέλαιο ­ αλλά το
παιχνίδι είναι λίγο διαφορετικό. Ύστερα από έναν αιώνα παγκόσμιας οικονομικής
ανάπτυξης, η Δύση εξακολουθεί να πετά καρότα στους Άραβες ζητώντας χάρες από
την πλούσια όσον φορά το πετρέλαιο Ανατολή.

Η Ρωσία, και πάλι, επιδιώκει να ελέγξει τη ροή πετρελαίου από την Κεντρική
Ασία και το Ιράν είναι ένα σημαντικό εμπόδιο και ανταγωνιστής. Η ξένη επιρροή
στο Ιράν είναι σήμερα τόσο αμφιλεγόμενη όσο ήταν και το 1909, όταν η Βρετανία
δημιούργησε στην τότε Περσία την αγγλοπερσική πετρελαϊκή εταιρεία. Σήμερα οι
παρασκηνιακές φιγούρες στην Τεχεράνη περιλαμβάνουν ανθρώπους των πετρελαϊκών
εταιρειών Έξον, Σέβρον και Κονόκο, οι οποίοι φορούν την κατάλληλη μεταμφίεση.

Το Σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας απαγορεύει σε ξένες επιχειρήσεις να
είναι ιδιοκτήτες πετρελαϊκών κοιτασμάτων και εγκαταστάσεων. Ωστόσο το Ιράν
έχει δημιουργήσει μια περίπλοκη φόρμουλα, τα λεγόμενα συμβόλαια επαναφοράς,
που επιτρέπουν στις ξένες επιχειρήσεις να χρηματοδοτούν και να εκμεταλλεύονται
πετρελαϊκά κοιτάσματα και να εξασφαλίζουν ένα σταθερό έσοδο από την άντληση
πετρελαίου. Καθώς οι κυρώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν
ουσιαστικά απαγορεύουν στις αμερικανικές επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται
στη μεγάλη πετρελαιοπαραγωγό χώρα, οι ανταγωνιστές τους σπεύδουν να καλύψουν
το κενό. Η Σελ, η Τοτάλ Φινά Ελφ, η Μαλαισιανή Πετρόνας και οι ρωσικές
Γκάζπρομ και Λάζμο έχουν ήδη αποκτήσει μερίδιο της ιρανικής βιομηχανίας
πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Ιαπωνία επιδιώκει απεγνωσμένα να εξασφαλίσει
νέα αποθέματα πετρελαίου. Στις αρχές της χρονιάς απέτυχε να βάλει στο χέρι ένα
μεγάλο πετρελαϊκό κοίτασμα στη νεκρή ζώνη μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και
Κουβέιτ, το οποίο θα μπορούσε να της προσφέρει πετρέλαιο για σαράντα χρόνια.

Η Ιαπωνία δεν διαθέτει την τεχνολογία που είναι απαραίτητη στην πετρελαϊκή
βιομηχανία, αλλά για το Ιράν η συνεργασία μαζί της παρέχει πολλά
πλεονεκτήματα: ημερήσια ζήτηση περίπου 5,5 εκατομμυρίων βαρελιών, δολάρια ως
μέσο πληρωμής για αυτό το πετρέλαιο και στενές σχέσεις με τις Ηνωμένες
Πολιτείες.

Οι βαρόνοι

Οι πετρελαϊκοί βαρόνοι της Αμερικής είναι εξαγριωμένοι με το γεγονός ότι η
νομοθεσία των Ηνωμένων Πολιτειών απαγορεύει την πραγματοποίηση επενδύσεων στο
Ιράν. Η ενέργεια είναι ένα από τα θέματα που απασχολούν την κοινή γνώμη στις
Ηνωμένες Πολιτείες εν όψει των προεδρικών εκλογών και το Ιράν φλερτάρει με τις
ΗΠΑ καλώντας την Ουάσιγκτον να σπάσει τον πάγο. Το πρώτο βήμα προς αυτήν την
κατεύθυνση μπορεί να είναι η είσοδος στο Ιράν ορισμένων αμερικανικών εταιρειών
που προσφέρουν υπηρεσίες εξειδικευμένες για την πετρελαϊκή βιομηχανία. Δύο από
αυτές μπορεί να είναι η Χάλιμπαρτον και η Σλουμπέργκερ, οι οποίες εργάζονται
για λογαριασμό των Ιαπώνων στη συμφωνία πετρελαϊκής συνεργασίας μεταξύ του
Ιράν και της Ιαπωνίας.

‘Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια παγκόσμια αγορά πετρελαίου που παρακολουθεί την
τιμή του μαύρου χρυσού να κινείται ­ με μικρά διαλείμματα ­ μόνο προς μια
κατεύθυνση: προς τα πάνω.

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν τριπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια και, παρά
τις κινήσεις αύξησης της παραγωγής που έχει κάνει το πετρελαϊκό καρτέλ, οι
τιμές διατηρούνται πάνω από το επικίνδυνο επίπεδο των τριάντα δολαρίων ανά
βαρέλι.

Ο ΟΠΕΚ γνωρίζει ότι μπορεί βραχυπρόθεσμα να ωφελείται από τις υψηλές τιμές του
πετρελαίου, ωστόσο μεσοπρόθεσμα μπορεί να το πληρώσει πολύ ακριβά. Οι υψηλές
τιμές του μαύρου χρυσού σημαίνουν ότι πετρελαϊκά κοιτάσματα των οποίων η
εκμετάλλευση θα ήταν αντιοικονομική όταν η τιμή του πετρελαίου βρισκόταν στα
10 δολάρια, τώρα έχουν αρχίσει να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των πετρελαϊκών
εταιρειών. Αν το νέο πετρέλαιο τελικά πλημμυρίσει την παγκόσμια αγορά, ο ΟΠΕΚ
θα χάσει το προνόμιο να δίνει το γενικό πρόσταγμα στην παγκόσμια πετρελαϊκή αγορά.