Πέντε παγίδες για τον νέο προϋπολογισμό

Κοινωνικά δίκαιος ή κοινωνικά άδικος; Φορομπηχτικός ή με φορολογικές
ελαφρύνσεις; Αναπτυξιακός ή αντιαναπτυξιακός; Οι απαντήσεις στις παραπάνω
ερωτήσεις για τον Προϋπολογισμό του 2001 δόθηκαν και εξακολουθούν να δίνονται
από τους πολιτικούς. Οι τεχνοκράτες βλέπουν τα πράγματα κάπως διαφορετικά.
Μελετούν προσεκτικά τους αριθμούς και βγάζουν τα συμπεράσματά τους, χωρίς να
τους απασχολεί η λαϊκή απήχησή τους. Αρκετοί τέτοιοι τεχνοκράτες φυλλομέτρησαν
το κείμενο που υπερήφανα παρουσίασε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Γιάννος
Παπαντωνίου την περασμένη Τετάρτη και εντόπισαν εκεί κάποια στοιχεία τα οποία
προκαλούν προβληματισμό. Παγίδες θα μπορούσε να τις χαρακτηρίσει κανείς, αφού
απειλούν την εκτέλεση του προϋπολογισμού ή και την πορεία της ελληνικής
οικονομίας γενικότερα. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις τεχνοκρατικές αυτές
απόψεις, οι παγίδες εντοπίζονται κυρίως στα εξής σημεία:

1. Το κονδύλι για τους μισθούς

Αν οι δαπάνες για τις αποδοχές προσωπικού αυξήθηκαν το 2000, σύμφωνα με το
κείμενο του προϋπολογισμού, κατά 8,8%, γιατί να περιορισθεί φέτος η αύξηση στο
5,8%, διερωτώνται πολλοί. Και βεβαίως σημειώνουν ότι το 8,8% δεν το προέβλεπε
ο προϋπολογισμός του 2000. Σημειώθηκε υπέρβαση και μάλιστα μεγάλη. Η
προβλεπόμενη αύξηση ήταν και πέρυσι μόλις 5,9%.

Ο κίνδυνος υπέρβασης έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί το σχετικό κονδύλι
αντιπροσωπεύει το ήμισυ σχεδόν των δαπανών του τακτικού προϋπολογισμού (4.485
δισ. δρχ. σε σύνολο 9.270 δισ. δρχ. δαπανών του τακτικού προϋπολογισμού).

Αν ο προϋπολογισμός πέσει σ’ αυτήν την παγίδα, η υπέρβαση των δαπανών θα θέσει
σε κίνδυνο την επίτευξη του πλεονάσματος, που κρέμεται από μία κλωστή, αφού το
ύψος του είναι μόνο 150 δισ. δρχ. Για το 2001 ο κίνδυνος αυτός είναι μεγάλος,
υποστηρίζουν οι τεχνοκράτες, λόγω των πληθωριστικών πιέσεων που έχουν γίνει
πολύ έντονες. Το 2,3% που ανακοίνωσε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας ότι θα
είναι το ύψος του πληθωρισμού το 2001 δεν φαίνεται ρεαλιστικό, αφού τον
Δεκέμβριο ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα κινείται στο 4%.

Με ένα τέτοιο ποσοστό, είναι πολύ πιο πιθανό απ’ ό,τι ήταν το 2000 να
εκδηλωθούν πιέσεις από την πλευρά των εργαζομένων για ενίσχυση των αυξήσεων.
Βεβαίως, η εισοδηματική πολιτική είναι, υποτίθεται, προκαθορισμένη. Στον
ιδιωτικό τομέα έχει υπογραφεί διετής σύμβαση, χωρίς πρόβλεψη για αναπροσαρμογή
με βάση τον πληθωρισμό. Και στο Δημόσιο προβλέπει αυξήσεις 2,2%. Αλλά στις
αυξήσεις αυτές προστίθενται συνήθως διάφορα επιδόματα και άλλες παροχές,
γίνονται εξαιρέσεις για επί μέρους κατηγορίες εργαζομένων και γενικώς
εφευρίσκονται τρόποι να διαμορφωθούν τελικά σε υψηλότερα επίπεδα.

Φυσικά, αν ξεφύγει η εισοδηματική πολιτική από τα προκαθορισμένα πλαίσια θα
υπάρξει γενικότερο πρόβλημα στην οικονομία, το οποίο δεν θα περιορισθεί στη
συνεπή εκτέλεση του προϋπολογισμού.

2. Το κονδύλι των τόκων

Ανάλογη είναι η εικόνα στο κονδύλι των τόκων. Ο προϋπολογισμός του 2000
προέβλεπε δαπάνη για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, ύψους 3.220 δισ.
δρχ. και τελικά το ποσό διαμορφώνεται στα 3.400 δισ. δρχ. Ο λόγος είναι φυσικά
η αύξηση της ισοτιμίας του δολαρίου, στο οποίο είναι εκφρασμένο το 10% περίπου
του δημόσιου χρέους της χώρας.

Ο ίδιος κίνδυνος δεν αποκλείεται να προκύψει και το 2001, αφού ο
προϋπολογισμός βασίζεται στην πρόβλεψη για ισοτιμία ενός δολαρίου ίσου προς
ένα ευρώ. Η πορεία του ευρώ βελτιώθηκε, βεβαίως, τις τελευταίες ημέρες και
τίποτα δεν μπορεί να αποκλείσει την επαλήθευση της πρόβλεψης. Μάλιστα, όπως
επισημαίνεται, υπάρχουν πλέον ενδείξεις για μια ομαλή προσγείωση της
αμερικανικής οικονομίας, κάτι που θα βοηθήσει την ανάκαμψη του ευρώ έναντι του
αμερικανικού νομίσματος. Όμως, τίποτα δεν είναι σίγουρο και οπωσδήποτε η
επίτευξη της ισοτιμίας αυτής, που είναι αρκετά μακριά από τη σημερινή, δεν
εξαρτάται από την Ελλάδα. Έτσι, το μέγεθος του κονδυλίου των τόκων είναι ακόμη
ένα επισφαλές μέγεθος, μια πιθανή παγίδα για τον προϋπολογισμό.

3. Το πλεόνασμα των ασφαλιστικών ταμείων

Πρόκειται για τη λεγόμενη «άσπρη τρύπα», ένα μέγεθος που ανακαλύφθηκε πριν από
μερικά χρόνια και στο οποίο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό η ικανοποίηση του
κριτηρίου σύγκλισης για το δημοσιονομικό έλλειμμα και η ένταξή μας στην ΟΝΕ.

Το σύστημα λειτουργεί ως εξής: η κεντρική κυβέρνηση, δηλαδή το καθαυτό
Δημόσιο, έχει κατά κανόνα έλλειμμα. Αυτό ισχύει και για το 2001 και το σχετικό
έλλειμμα φθάνει τα 825 δισ. δρχ., σύμφωνα με τον προϋπολογισμό.

Από το έλλειμμα, όμως, αυτό της κεντρικής κυβέρνησης, αφαιρείται το πλεόνασμα
των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου που ανήκουν στον ορισμό της γενικής
κυβέρνησης και είναι κυρίως τα ασφαλιστικά ταμεία. Έτσι, φθάνουμε στο λεγόμενο
«κατά Μάαστριχτ» έλλειμμα, που φέτος θα είναι πλεόνασμα, αφού η «άσπρη τρύπα»
ήταν υπεραρκετή για να καλύψει τη «μαύρη τρύπα» του ελλείμματος της κεντρικής
κυβέρνησης.

Η «άσπρη τρύπα» έχει συχνά επικριθεί ως λογιστικό τέχνασμα, αλλά έχει γίνει
αποδεκτή από την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία και συνεπώς η αμφισβήτησή της
δεν έχει νόημα. Αλλά το ερώτημα είναι πόσο μεγάλη μπορεί να είναι. Το 2000
υπολογίζεται ότι θα φθάσει στα 700 δισ. δρχ., από 756 το 1999 και από 760
αρχικής πρόβλεψης του προϋπολογισμού.

Για το 2001, ο προϋπολογισμός προβλέπει μια μεγάλη αύξησή της, στα 1.035 δισ.
δρχ., την οποία δύσκολα μπορεί κανείς να δικαιολογήσει. Μια πιθανή ερμηνεία,
που δόθηκε από την κ. Μιράντα Ξαφά, στην ανάλυση που έκανε στον προϋπολογισμό
για λογαριασμό τής Salomon Smith Barney, είναι ότι η αύξηση θα προέλθει από
την τιτλοποίηση μελλοντικών εσόδων του ΙΚΑ. Όμως, στην τιτλοποίηση αυτή
φέρεται επιφυλακτικός ακόμη και ο ίδιος ο υπουργός Εργασίας κ. Τ. Γιαννίτσης,
με το επιχείρημα ότι θα αποστερήσει το ΙΚΑ από μελλοντικά έσοδα.

Οπωσδήποτε, ο ίδιος ο προϋπολογισμός δεν αναφέρει από πού θα προέλθει η αύξηση
αυτή. Και αν δεν βασίζεται σε κάποια σίγουρη πηγή εσόδων ή βελτίωσης των
αποτελεσμάτων των ασφαλιστικών ταμείων, είναι προφανές ότι οι προβλέψεις του
προϋπολογισμού ανατρέπονται. Πρόκειται για μια παγίδα, μεγέθους 335 δισ. δρχ.,
αν τα αποτελέσματα των ασφαλιστικών ταμείων παραμείνουν στα επίπεδα της
φετινής χρονιάς, όπως έγινε φέτος σε σύγκριση με πέρυσι. Ένα ποσόν που ξεπερνά
κατά πολύ το προβλεπόμενο πλεόνασμα των 210 δισ. δρχ.

4. Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης

Πρόκειται κατά γενική ομολογία για ένα από τα πιο επισφαλή μεγέθη του
προϋπολογισμού, το οποίο επηρεάζει συνολικά τα αποτελέσματά του, αφού αποτελεί
τον «παρονομαστή» τόσο στο έλλειμμα όσο και στο δημόσιο χρέος, που εκφράζονται
ως ποσοστά του ΑΕΠ.

Με άλλα λόγια, με χαμηλότερο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης, το ίδιο απόλυτο
μέγεθος χρέους αποτελεί υψηλότερο ποσοστό του ΑΕΠ.

Φυσικά, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ επηρεάζει και με άλλον τρόπο τον
προϋπολογισμό και κυρίως μέσω των φορολογικών εσόδων. Όσο μεγαλύτερος ο
«πλούτος» τόσο υψηλότερη η φορολογική του απόδοση. Επομένως, αν το ΑΕΠ δεν
αυξηθεί το 2001 κατά 5%, όπως προβλέπει ο προϋπολογισμός, τα αποτελέσματά του
δεν θα είναι τα προβλεπόμενα. Ας σημειωθεί ότι τα φορολογικά έσοδα θα ανέλθουν
σύμφωνα με την πρόβλεψη σε 11.769 δισ. δρχ., στο 26,6% του ΑΕΠ.

Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης κινδυνεύει μεταξύ άλλων και εξαιτίας της τιμής
του πετρελαίου, η οποία επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα. Η πρόβλεψη για
26 δολάρια το βαρέλι κατά μέσον όρο χαρακτηρίζεται υπερβολικά αισιόδοξη και το
γεγονός ότι συμφωνήθηκε ως κοινή παραδοχή των προϋπολογισμών της Ευρωπαϊκής
Ένωσης δεν αλλάζει τον χαρακτηρισμό αυτόν. Αν το δολάριο διατηρηθεί στα 30
δολάρια το βαρέλι το 2001, αναγνωρίζουν ακόμη στο υπουργείο Εθνικής
Οικονομίας, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης δεν θα είναι 5%, αλλά 4,7%-4,8%.
Για τον ρυθμό ανάπτυξης υπάρχει ακόμη η αβεβαιότητα που σχετίζεται με την
εισροή κονδυλίων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στην
«Οικονομία» (27.10.2000) ο αρμόδιος επίτροπος κ. Μισέλ Μπαρνιέ, οι εισροές
αυτές δεν θα ξεκινήσουν αν προηγουμένως δεν τεθεί σε εφαρμογή ο μηχανισμός
διαχείρισης και ελέγχου των προγραμμάτων. Προς το παρόν, δεν έχει καν
υιοθετηθεί το νομοσχέδιο, οπότε ο κίνδυνος καθυστέρησης της είσπραξης των
κονδυλίων δεν είναι εξωπραγματικός.

5. Οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις

Αυτές αφορούν τη συμμετοχή του δημοσίου στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου
διαφόρων δημοσίων επιχειρήσεων, αλλά στην πραγματικότητα υποκρύπτουν
επιχορήγηση των συγκεκριμένων επιχειρήσεων. Υποτίθεται, δηλαδή, ότι το κράτος
συμμετέχει στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου του ΟΑΣΑ κατά 50 δισ δρχ,
προσδοκώντας αργότερα να εισπράξει μέρισμα από τα κέρδη του ΟΑΣΑ. Συμμετέχει,
επίσης, με 140 δισ δρχ στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου του ΟΣΕ,
προκειμένου να εισπράξει μέρισμα από τα μελλοντικά κέρδη του ΟΣΕ. Όμως, ο ΟΣΕ
είχε ζημιές 118,9 δισ. δρχ. το 2000 και δεν προβλέπεται να βελτιωθεί η εικόνα
αυτή στο ορατό μέλλον. Επομένως, σε μεγάλο βαθμό το σχετικό κονδύλι δεν είναι
τίποτα άλλο παρά ένας έμμεσος τρόπος επιχορήγησης.

Το τέχνασμα βοηθά την κυβέρνηση, αφού οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις δεν
υπολογίζονται στον προϋπολογισμό, είναι «κάτω από τη γραμμή», σύμφωνα με τη
δημοσιονομική ορολογία και συνεπώς δεν αποτελούν, με τη στενή έννοια, παγίδα
για την εκτέλεσή του.

Όμως, στον βαθμό που αποτελεί δαπάνη, το ποσόν, το οποίο ανέρχεται σε 630 δισ.
δρχ., στον προϋπολογισμό του 2001, είναι ­ αν μη τι άλλο ­ μια βραδυφλεγής
βόμβα. Άλλωστε, δεν είναι λίγες οι φορές που οι διεθνείς οργανισμοί έχουν
ανακινήσει το θέμα, ενώ η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αμφισβητήσει τη
σκοπιμότητα χρηματοδότησης της σχετικής δαπάνης.