ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η αλήθεια δεν υπάρχει

«Ο δημοσιογράφος αναζητεί την αλήθεια, τα μέσα ενημέρωσης σκηνοθετούν την
αλήθεια: και σήμερα νικούν τα μέσα». Ρότζερ ντε Βεκ, διευθυντής της «Die
Zeit».

«Η τηλεόραση είναι ο καθρέφτης της ζωής». «Άσε που δεν μυρίζει κιόλας». (Του Altan, από το «Εσπρέσο»)

Αν ο Ουμπέρτο Έκο έχει δίκιο, σύντομα θα ψάχνουμε για δουλειά. Οι εφημερίδες
έχουν υποταχθεί τυφλά στην τηλεόραση, και αυτό ισοδυναμεί με αυτοκτονία, είπε
ο διάσημος Ιταλός σημειολόγος στο συνέδριο με τίτλο «Ενημέρωση, γνώση,
αλήθεια» που οργάνωσε ο ίδιος αυτή την εβδομάδα στην Μπολώνια. Κοιτάξτε τους
τίτλους των εφημερίδων κάθε πρωί: είναι σαν να διαφημίζουν την τηλεόραση. Σαν
να βάζει η Fiat στα αυτοκίνητα που παράγει μια ταμπέλα που να γράφει: «Να
αγοράζετε Renault». Ο Έκο δεν συμφωνεί όμως ούτε με τις «προσωπικές
εφημερίδες» που γίνονται μέσω του Internet: ο αναγνώστης κινδυνεύει να χάσει
σημαντικές ειδήσεις. Να προτιμήσουμε τότε το μοντέλο της κυριακάτικης «Νιου
Γιορκ Τάιμς», που θυμίζει εγκυκλοπαίδεια; Α, όχι, όχι, εκεί υπάρχουν τόσο
πολλές ειδήσεις που δεν προλαβαίνεις να τις διαβάσεις, κι έτσι είναι σαν να
μην υπάρχουν καθόλου. Η «Νιου Γιορκ Τάιμς» δεν διαφέρει έτσι σε τίποτα από την
«Πράβντα» της εποχής του Στάλιν.

Είμαστε λοιπόν καταδικασμένοι; Ευτυχώς όχι. Μία λύση του προβλήματος
βρίσκεται, κατά τον Έκο, στα νησιά Φίτζι. Οι εφημερίδες που κυκλοφορούν εκεί
έχουν λίγες σελίδες, τις βασικές ειδήσεις γραμμένες με λακωνικό τρόπο και
πολλές διαφημίσεις. Κι όμως, όταν εκείνος βρέθηκε το 1990 για ένα μήνα στα
νησιά, η ενημέρωσή του ήταν πλήρης. Κι ας ήταν οι μέρες του Πολέμου του
Κόλπου. Μια εναλλακτική λύση θα ήταν οι εφημερίδες να περιέχουν χιλιάδες
ειδήσεις και για την πιο μακρινή χώρα του Τρίτου Κόσμου. Αυτού του τύπου οι
εφημερίδες θα είχαν βέβαια ελάχιστους αναγνώστες, αλλά τι να κάνουμε, όλα
έχουν ένα κόστος.

Στους Δυτικούς δημοσιογράφους επιτέθηκε και ο Ελί Βιζέλ, κατηγορώντας τους ότι
δεν καλύπτουν με αντικειμενικό τρόπο τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή. «Να γίνετε
πιο ανεξάρτητοι!» φώναξε ο Ισραηλινός νομπελίστας. Ευτυχώς, στο συνέδριο
υπήρξαν και πιο σοβαρές παρεμβάσεις. Ευρύς προβληματισμός αναπτύχθηκε, για
παράδειγμα, σχετικά με την αλήθεια. Στο επάγγελμά μας, είπε ο Φούριο Κολόμπο,
είμαστε αντιμέτωποι με μεγάλες αλήθειες και μικρές αλήθειες, και οι δεύτερες
αντιφάσκουν συνήθως προς τις πρώτες. «Όχι στην ανθρώπινη κλωνοποίηση», λέει η
μεγάλη αλήθεια. «Ούτε όταν πρόκειται για τη σωτηρία ανθρώπινων ζωών;»
αναρωτιέται η μικρή αλήθεια. «Μα για ποια αλήθεια μιλάτε σύντροφοι;» επενέβη ο
Εουτζένιο Σκάλφαρι. «Η αλήθεια δεν υπάρχει».

Όσο για το Internet, οι σύνεδροι διχάστηκαν. «Σε μια κοινωνία όπου το 25% των
πολιτών είναι συνδεδεμένοι με το Διαδίκτυο, δεν θα υπάρξει ποτέ πια Άουσβιτς»,
υποστήριξε ο Γάλλος φιλόσοφος Πιερ Λεβί. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Internet
είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο στη διάθεση των τοπικών κοινοτήτων, αντέτεινε ο
Αντρές Ορτέγκα της «Ελ Παΐς». Αν όμως στον σημερινό κόσμο το τοπικό είναι
σίγουρα τοπικό, το παγκόσμιο είναι μόνο και πάντα αμερικανικό.