Το πρόβλημα της Θεσσαλονίκης

Η μέχρι πρότινος ιστορική εσωστρέφεια της χώρας και ο κρατικισμός που
εξέθρεψε, ενίσχυσε την υπερβάλλουσα ηγεμονία της πρωτεύουσας προς τη δεύτερη
μεγαλύτερη πόλη της χώρας, τη Θεσσαλονίκη. Η ηγεμονική αυτή εξάρτηση με τη
σειρά της διαμόρφωσε τα σημερινά αντανακλαστικά και τις στρατηγικές τής
ηγεσίας της Θεσσαλονίκης. Πρόσφατα φαινόμενα, όπως η συγκέντρωση κρίσιμων
υπηρεσιών και δραστηριοτήτων στο μείζον αστικό κέντρο της χώρας, την Αθήνα,
αποδυνάμωσαν την ικανότητα της Θεσσαλονίκης να ανανεώσει την ηγεσία της και να
προωθήσει προτεραιότητες που δικαιώνουν την προοπτική, την οποία της αποδίδει
η γεωγραφική θέση της. Η ηγεσία της Θεσσαλονίκης έχει ταυτιστεί και
ενεργοποιήσει την τελευταία δεκαετία ένα ευρύτατο φάσμα αντιφατικών
συμβολισμών, από το Μακεδονικό μέχρι τη δυνητικά μητροπολιτική αποστολή της
πόλης στα Βαλκάνια. Η χρήση αυτών των συμβολισμών ικανοποιεί την ανάγκη τού
ακόμη συμπλεγματικού τοπικού αισθήματος για αναγνώριση από το κέντρο.

Ταυτόχρονα λειτουργεί σαν άσκηση έμμεσου εκβιασμού και παροχή άλλοθι από την
τοπική ηγεσία προς την εκάστοτε κυβέρνηση. Όσο το κέντρο διατηρεί μια
ικανοποιητική σχέση με την τοπική ηγεσία, η τοπική ηγεσία με τη σειρά της
αναστέλλει την άσκηση κριτικής προς το κέντρο. Η ιδιαιτερότητα της πόλης
εικονικώς και μόνον επικαλείται μέχρι το σημείο εκείνο που θα εξυπηρετήσει
ανάγκες κατά πολύ μικρότερες της προοπτικής της, οπότε και πάλι διακριτικά
αποσύρεται. Ενδείξεις αυτής της σχέσης και των περιορισμών που εκπροσωπεί και
επιβάλλει είναι πολλαπλές. Πρώτον, η στερεότυπη και χρονολογικά προσδιορισμένη
αναφορά στον ρόλο της πόλης που λαμβάνει χώρα κάθε φθινόπωρο στη ΔΕΘ.
Δεύτερον, η απουσία κάποιας πολιτικής ή επιχειρηματικής προσωπικότητας της
πόλης που να έχει επιβάλει την παρουσία της στον εθνικό και όχι τοπικό διάλογο
εκφράζοντας ένα πειστικό όραμα για τη Θεσσαλονίκη (φωτογραφίες του Σπύρου
Βούγια στην Παλαιά Παραλία μάλλον αναδεικνύουν το πρόβλημα παρά αποδεικνύουν
τη λύση του). Τρίτον, η διάχυτη και τελικά δικαιολογημένη συγκατάβαση των
εκπροσώπων της κεντρικής εξουσίας προς την ηγεσία της πόλης με την οποία παρά
ταύτα συναλλάσσονται. Η άσκηση επιρροής της πόλης βαίνει μειουμένη, όπως
προαναφέραμε, εξαιτίας και της έλξης της Αθήνας. Η ανάπτυξη της κεφαλαιαγοράς
ως βασικό μηχανισμό προσπορισμού κεφαλαίων σημαίνει ότι επιχειρήσεις της
Θεσσαλονίκης πρέπει να αναζητήσουν ερείσματα και να αποκτήσουν ένα καινούργιο
κοινό που επικεντρώνεται στην Αθήνα.

Η χρήση απαραίτητων υπηρεσιών για την εταιρική ανάπτυξη, π.χ. σύνθετων
νομικών, λογιστικών, διαφημιστικών υπηρεσιών, που προσφέρονται σε
ικανοποιητικό επίπεδο στην Αθήνα και μόνον, ενισχύει την τάση για τη
μετακόμιση εταιρικών διοικήσεων από τη Βόρεια Ελλάδα στην Αθήνα. Η ίδια η
μεταμόρφωση της ελληνικής επιχείρησης από οικογενειακή σε στελεχική, από
τοπική σε εθνική ή ακόμη και πολυεθνική συνεπάγεται ότι οι Θεσσαλονικείς
πρέπει εάν θέλουν να προωθήσουν τις καριέρες τους να το κάνουν μέσα από τις
κεντρικές διοικήσεις εταιρειών που είναι κατά κανόνα εγκατεστημένες στην
Αθήνα. Η συνεχής διαρροή φιλόδοξων ανθρώπων στερεί από τη Θεσσαλονίκη τη
φυσική της ηγεσία, απονευρώνει τον δημόσιο βίο της, φτωχαίνει το όραμά της,
την αντίληψη και τις απαιτήσεις που έχει για τον εαυτό της.

Όμως η παθολογία της Θεσσαλονίκης όπως αναπαράγεται από την Αθήνα, από εκεί
κιόλας μπορεί να αντιμετωπισθεί. Πιο συγκεκριμένα η κυβέρνηση εάν εξασφαλίσει
αλλοδαπή συμμετοχή στη διαχείριση των υποδομών της πόλης όπως, επί
παραδείγματι, στην περίπτωση του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ), της
ΔΕΘ και του Αεροδρομίου Μακεδονίας και θα αναβαθμίσει τη σύνθεση του
επιχειρηματικού πληθυσμού της και θα ενισχύσει την επιρροή της Θεσσαλονίκης
στην ευρύτερη περιοχή. Αναφέρουμε αυτούς τους τρεις δημόσιους οργανισμούς
διότι ενσωματώνουν δραστηριότητες που είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες με την
ανάδειξη του γεωγραφικού πλεονεκτήματος της Θεσσαλονίκης.

Επιπροσθέτως απαιτούν τεχνογνωσία που σήμερα δεν ενυπάρχει σε ικανοποιητικό
βαθμό στην Ελλάδα (εάν θέλουμε να μιλούμε για ρόλους στην ευρύτερη περιοχή, ας
συγκρίνουμε τα συστήματα πληροφορικής του λιμένος της Σινγκαπούρης με αυτά του
ΟΛΠ ή του ΟΛΘ). Μια αποφασιστική παρέμβαση της κυβέρνησης προς αυτή την
κατεύθυνση θα ήταν συμβατή με την ιστορική φυσιογνωμία της πόλης, μιας πόλης
της οποίας η ελίτ υπήρξε μέχρι πρότινος και επί αιώνες αδιαμφισβήτητα
εξωστρεφής όσο και πολυεθνική. Θα ήταν επίσης ασύμβατη με τη στενόκαρδη
ερμηνεία του παρελθόντος και του μέλλοντος της Θεσσαλονίκης που πραγματεύεται
η σημερινή ηγεσία της.