Έτσι «έπεσε» ο Μιλόσεβιτς…

Βελιγράδι, 6 Οκτωβρίου 2000: Η επανάσταση της Γιουγκοσλαβίας έχει ηλικία
μιας ημέρας και ο μέλλων πρόεδρος, Βόγισλαβ Κοστούνιτσα, προσπαθεί να
εδραιώσει την εξουσία του από το νέο του αρχηγείο, στο Παλάτι της Ομοσπονδίας.
Ξαφνικά, σταματούν απέξω τέσσερα στρατιωτικά τζιπ.

«Είναι τελειωμένος!». Το επιβεβαίωσαν οι χιλιάδες Σέρβοι που πανηγύρισαν την πτώση του Μιλόσεβιτς

Ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, στρατηγός Νεμπόισα Πάβκοβιτς, μακροχρόνιος
φίλος και υποστηρικτής του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, αποτείνεται στον ηγέτη της
αντιπολίτευσης. Δέχεται να τον οδηγήσει στον Μιλόσεβιτς; Ο Κοστούνιτσα δέχεται
και φεύγει μέσα στη νύχτα να συναντήσει τον άνθρωπο που έχει κάνει τα πάντα
προκειμένου να εμποδίσει την άνοδό του στην εξουσία.

Στην προεδρική βίλα της οδού Ουζίτσκα, οι δύο άνδρες σφίγγουν τα χέρια· δεν
έχουν ξανασυναντηθεί. «Είμαι ο Βόγισλαβ Κοστούνιτσα», λέει ο επισκέπτης. Η
συνομιλία τους διαρκεί τριάντα λεπτά. Ο Μιλόσεβιτς αρνείται να αναγνωρίσει ότι
έχασε στις εκλογές της 24ης Σεπτεμβρίου. Αλλά ο Κοστούνιτσα έχει έναν κρυμμένο
άσο: το συνταγματικό δικαστήριο της Γιουγκοσλαβίας τον έχει μόλις ανακηρύξει
νικητή. «Δεν έχω λάβει τέτοια πληροφορία», λέει ο Μιλόσεβιτς.

Η κορύφωση

Είναι η ύστατη προσπάθεια αντίστασης. Κατόπιν, παραδέχεται την ήττα του. Και η
συζήτηση παίρνει μία παράξενη τροπή. Ζητεί από τον Κοστούνιτσα να κάνουν μαζί
μια βόλτα στη βίλα. Του δείχνει τις επισκευές που γίνονται, τις επισκευές που
ο Κοστούνιτσα θα πρέπει να ολοκληρώσει. Ιδιαίτερα τα υδραυλικά, του λέει,
έχουν πρόβλημα. Δεν έχω πρόθεση να εγκατασταθώ εδώ, απαντά ο Κοστούνιτσα. Η
πτώση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ήταν ταυτόχρονα προαναγγελθείσα και αιφνίδια.
Σε πείσμα των προβλέψεων περί έκρηξης εμφυλίου πολέμου, αποδείχθηκε σχεδόν
αναίμακτη.

Η πράξη που γράφτηκε την Πέμπτη, πέμπτη ημέρα του Οκτωβρίου, στους δρόμους του
Βελιγραδίου δεν ήταν μόνο μία αυθόρμητη εξέγερση ενός απηυδισμένου λαού. Ήταν
η κορύφωση μιας ευφυούς εκστρατείας της αντιπολίτευσης, η οποία είχε ήδη
φροντίσει να πάρει με το μέρος της όλους τους βασικούς ηγέτες της αστυνομίας
και του στρατού. Μέχρι λοιπόν να φτάσει η στιγμή της συνάντησης στην οδό
Ουζίτσκα, ο Μιλόσεβιτς είχε πλέον απομονωθεί και η εξουσία του είχε
υπονομευθεί. Οι μαρτυρίες περισσοτέρων από 30 ατόμων με εξέχουσες θέσεις στο
κίνημα της αντιπολίτευσης και την πρώην κυβέρνηση δείχνουν ότι από την αρχή ο
Μιλόσεβιτς δεν ήλεγχε απόλυτα τις δυνάμεις ασφαλείας. Η πλειοψηφία των
στρατιωτικών, επαναστατώντας ενάντια στα χρόνια εθνικού πολέμου υπό τον
Μιλόσεβιτς, ψήφισαν υπέρ του Κοστούνιτσα· και την κρίσιμη στιγμή, ο στρατός
και η αστυνομία αψήφησαν τις διαταγές να χρησιμοποιήσουν τανκς και ελικόπτερα
εναντίον του λαού που είχε κατακλύσει τους δρόμους του Βελιγραδίου. Για
ασφάλεια, η αντιπολίτευση είχε προνοήσει να συγκροτήσει τη δική της
πολιτοφυλακή. Μία δύναμη 1.000 ανδρών, όλοι τους βετεράνοι, που είχαν
εξοπλιστεί με αυτόματα, πιστόλια και αντιαρματικά όπλα.

Ο στρατός, όμως, συνέβαλε επιπλέον σημαντικά στο να πειστεί ο Μιλόσεβιτς ότι
είχε χάσει πια το παιχνίδι. Ο στρατηγός Πάβκοβιτς, που συνόδευσε τον
Κοστούνιτσα στη συνάντηση, έφερε μαζί του μία γραπτή δήλωση ότι ο στρατός
αναγνώριζε τη νίκη του. Ο Μιλόσεβιτς είχε ξεκινήσει την προεκλογική του
εκστρατεία πιστεύοντας ότι μπορούσε, πράγματι, να κερδίσει. Όταν έχασε, νόμισε
ότι μπορούσε να κλέψει τη «νίκη». Και όταν δεν κατάφερε να την κλέψει, νόμισε
ότι η αστυνομία και ο στρατός θα συνέθλιβαν τον λαό για να τον διατηρήσουν
στην εξουσία. Έκανε λάθος σε όλα.

Αστυνομία και στρατός αρνήθηκαν να υπακούσουν

Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Όταν ξεκίνησε την προεκλογική του εκστρατεία, πίστευε ότι μπορούσε πράγματι να νικήσει

Σύμφωνα με τον Μότσιλο Πέριζιτς, πρώην επιτελάρχη που απολύθηκε από τον
Μιλόσεβιτς το 1998, μέχρι το βράδυ της Πέμπτης ο Μιλόσεβιτς είχε αποφασίσει να
καταφύγει στη βία. Οι πηγές τον ήθελαν να έχει αναζητήσει καταφύγιο σε κάποιο
κυνηγετικό περίπτερο στο χωριό Γκαρέσνιτσα, στην ανατολική Γιουγκοσλαβία.
Εκεί, σήκωσε το τηλέφωνο και διέταξε τον Πάβκοβιτς να στείλει στους δρόμους τα
τανκς. Διέταξε τον στρατό να ανοίξει πυρ εναντίον των διαδηλωτών που
συμμετείχαν στις καταλήψεις δημοσίων κτιρίων, όπως αυτό της Σερβικής
Ραδιοτηλεόρασης. Επικοινώνησε και με τον Βλάικο Στογιλίκοβιτς, τον υπουργό
Εσωτερικών της Σερβίας, ο οποίος είχε υπό τον έλεγχό του χιλιάδες
αστυνομικούς. Ο Στογιλίκοβιτς διέταξε την αστυνομία να χρησιμοποιήσει τα
ελικόπτερά της για να βομβαρδίσει με δακρυγόνα και άλλα χημικά το πλήθος που
είχε συγκεντρωθεί μπροστά στο ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο. Διέταξε επίσης την
αστυνομία να εξουδετερώσει δύο τηλεπικοινωνιακά κέντρα που είχαν καταληφθεί
εκείνο το απόγευμα από υποστηρικτές της αντιπολίτευσης, περιλαμβανομένου και
του Studio Β της Ραδιοτηλεόρασης. Πρότεινε να τους επιτεθούν από αέρος, με
βόμβες ή και πυραύλους εφόσον ήταν απαραίτητο.

Ο Πάβκοβιτς

Σε όλες τις περιπτώσεις, ο στρατός και η αστυνομία αρνήθηκαν. Ορισμένοι
ανώτεροι αξιωματούχοι δεν δέχθηκαν να απαντήσουν στα τηλεφωνήματα του
Πάβκοβιτς και περιόρισαν τους άνδρες τους στους στρατώνες. Ο διοικητής της
στρατιωτικής ακαδημίας της χώρας ανακοίνωσε ότι οι δόκιμοι δεν ήταν
διαθέσιμοι. Ο επικεφαλής των στρατοπέδων του Βαλίεβο δήλωσε ότι οι στρατιώτες
του δεν θα άνοιγαν ποτέ πυρ εναντίον συμπατριωτών τους. Και ο Πάβκοβιτς
ενημέρωνε τηλεφωνικά τον Μιλόσεβιτς ότι δεν επρόκειτο – ή δεν μπορούσε – να
δράσει. Τα υπόλοιπα ανήκουν στην Ιστορία.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Ίγκορ Ιβανόφ συναντήθηκε με τον Κοστούνιτσα, του
μετέφερε τα συγχαρητήρια του Κρεμλίνου για τη νίκη του, κατόπιν συναντήθηκε με
τον Μιλόσεβιτς, του δήλωσε ότι η Ρωσία επιθυμούσε την ειρηνική μεταβίβαση της
εξουσίας, και λίγες ώρες αργότερα ο Πάβκοβιτς αποφάσισε να μεσολαβήσει
προκειμένου να συναντηθούν, για πρώτη φορά, ο Κοστούνιτσα με τον Μιλόσεβιτς.

Οι προσφορές, η παράδοση και ο περιορισμός

Στη συνάντηση της οδού Ουζίτσκα, η πρώτη προσφορά έγινε από τον Μιλόσεβιτς.
Ό,τι και αν αποφάσιζαν οι δύο άνδρες, είπε, οι συνταγματικές τροποποιήσεις που
είχε κάνει το καλοκαίρι τού επέτρεπαν να παραμείνει στην εξουσία μέχρι τον
Ιούλιο του 2001. Ο Κοστούνιτσα απάντησε ότι αυτό ήταν εκτός συζήτησης. Θα
έπρεπε να παραιτηθεί άμεσα. Η απόφαση του συνταγματικού δικαστηρίου έμελλε να
κάμψει και τις τελευταίες αντιστάσεις του Μιλόσεβιτς…

Η παράδοσή του, όμως, δεν ήταν απόλυτη. Και ο Κοστούνιτσα το κατάλαβε γρήγορα.

Όταν εγκατέλειψε τη βίλα, ο Μιλόσεβιτς έκανε ένα τηλεφώνημα από το κινητό του
και ζήτησε να απευθύνει ένα ύστατο διάγγελμα από την τηλεόραση ­ χωρίς να
διευκρινίσει πως σκόπευε να ανακοινώσει στη χώρα την απόφασή του να παραμείνει
στην ενεργό πολιτική.

«Πατριώτες»

Σήμερα, ο Μιλόσεβιτς και η σύζυγός του παραμένουν σε κατ’ οίκον περιορισμό
στην οδό Ουζίτσκα, φρουρούμενοι από εκατό μέλη μιας ειδικής στρατιωτικής
μονάδας. Ο Μιλόσεβιτς έχει καθημερινή επικοινωνία με τους ηγέτες του
Σοσιαλιστικού Κόμματος· τους δίνει συμβουλές για το πώς να προστατεύσουν την
εξουσία που έχουν ακόμα στα χέρια τους. Ο Μιλόσεβιτς, υποστηρίζει ένας στενός
φίλος του Πάβκοβιτς, παραπονέθηκε στον στρατηγό ότι τον πρόδωσε. Επέκτεινε την
ίδια κατηγορία εναντίον ηγετικών μελών του κόμματός του και διοικητών της
αστυνομίας. Ορισμένοι ηγέτες της αντιπολίτευσης φοβούνται ότι κάποιες μονάδες
της αστυνομίας παραμένουν αφοσιωμένες στον Μιλόσεβιτς. Ο Βουκ Ομπράντοβιτς,
όμως, ηγετικό στέλεχος της αντιπολίτευσης, δεν ανησυχεί: το Σοσιαλιστικό Κόμμα
σπαράσσεται από διχόνοια και ο Μιλόσεβιτς χάνει, μέρα με τη μέρα, τους
τελευταίους συμμάχους του.

«Στο τέλος», λέει με ένα πλατύ μειδίαμα, «οι μόνοι “πατριώτες” στο πρόσωπο της
Γης θα είναι ο Μιλόσεβιτς και η σύζυγός του».