ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η επιστροφή του Τύπου

Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων, τα τελευταία χρόνια οι
κυκλοφορίες των εφημερίδων συρρικνώνονται σταδιακά αλλά σταθερά. Ο μέσος
χρόνος ανάγνωσης επίσης μειώνεται, τουλάχιστον για ένα σημαντικό μέρος του
κοινού. Πολλοί τίτλοι έχουν χρεοκοπήσει, με την ιστορική Unita να αποτελεί το
έσχατο θλιβερό παράδειγμα. Η κοσμογονία των νέων μέσων συνεχίζεται αλλά ήδη
υπάρχει ένας νικητής: οι εφημερίδες (ναι, οι εφημερίδες)…

Αυτό δεν είναι όσο παράδοξο ακούγεται: η άφιξη (ή και εισβολή…) του Ίντερνετ
στο τοπίο των μαζικών μέσων επικοινωνίας έχει ανακατανείμει, τουλάχιστον στις
ανεπτυγμένες χώρες, τον χρόνο κατανάλωσης υπηρεσιών πληροφόρησης και
ψυχαγωγίας. Έτσι, δεν είναι μόνο οι εφημερίδες που χάνουν μέρος του μεριδίου
τους ­ αντίθετα, είναι το μέσο που πιθανότατα «αντιστέκεται» πιο σθεναρά.
Πρόσφατη έρευνα της υπηρεσίας InternetNews σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης έδειξε
ότι το 55% των χρηστών του Ίντερνετ έχει ελαττώσει τον χρόνο τηλεθέασης ενώ το
αντίστοιχο ποσοστό για ανάγνωση εφημερίδων ήταν λιγότερο από 30% ­ επιπλέον,
στην Αμερική, σύμφωνα με το κέντρο ερευνών Pew, η τηλεθέαση στα κύρια δίκτυα
όπως NBC, ABC, CBS, Fox έχει μειωθεί από 38% σε 30%.

Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν πως αυτή η (απρόσμενη πριν από μερικά χρόνια)
πορεία των εφημερίδων δεν έχει μόνο να κάνει με τη βελτίωση του προϊόντος
(καλύτερη και περισσότερη ύλη, οργανωμένη και σχεδιασμένη φιλικά προς τον
χρήστη) αλλά και με τη φύση του: ένας τρόπος ζωής με πολλές μετακινήσεις και
χρόνο εκτός σπιτιού ευνοεί ένα φορητό μέσο ενημέρωσης ­ και το κινητό τηλέφωνο
πρέπει να βελτιωθεί πολύ ακόμα για να αποτελέσει απειλή για τα έντυπα.
Υπάρχουν και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία: έρευνα του Πανεπιστημίου του Οχάιο
έδειξε ότι, γενικά, η πληροφορία θεωρείται πιο αξιόπιστη όταν λαμβάνεται σε
έντυπη μορφή παρά σε οθόνη. Ίσως οι εφημερίδες ακόμα και να ευνοούνται τελικά
από τον (απαρχαιωμένο κατά πολλούς) τρόπο παραγωγής τους: ενώ η ψηφιακή
επανάσταση πολλαπλασιάζει τα διαθέσιμα τηλεοπτικά κανάλια και δημιουργεί
εκατομμύρια δικτυακές υπηρεσίες (κατακερματίζοντας το κοινό), το κόστος
παραγωγής (αλλά και το μικρότερο μερίδιο αγοράς του μέσου) των εφημερίδων
σημαίνει ότι υπάρχουν (πλην Ελλάδος…) λιγότεροι αλλά καλύτεροι τίτλοι που
λειτουργούν ως φάροι αξιοπιστίας. Ακόμα και στην Καλιφόρνια όπου η διασπορά
και χρήση του Ίντερνετ ενδέχεται να είναι η υψηλότερη στον κόσμο, πρόσφατη
έρευνα του Πανεπιστημίου UCLA έδειξε ότι μόνον οι εφημερίδες θεωρούνται πιο
σημαντική και αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης από το Διαδίκτυο.

Ωστόσο, σίγουρα η μεγαλύτερη ικανοποίηση γα τις εφημερίδες πρέπει να είναι η
διαφαινόμενη όχι απλώς επιβίωση αλλά, πιθανόν, επικράτηση στην αγορά του
Ίντερνετ. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι δικτυακοί τόποι (web sites) των
εφημερίδων έχουν κατά μέσο όρο έξι φορές περισσότερους επισκέπτες από τους
τόπους τηλεοπτικών σταθμών. Οι λόγοι θα μπορούσαν να είναι πολλοί: οι
εφημερίδες έχουν περισσότερη τοπική ειδησεογραφία ­ συμπεριλαμβανομένων και
των μικρών αγγελιών ­ καθώς και το πλεονέκτημα ότι το Δίκτυο μέχρι σήμερα
είναι μέσο κειμένου και όχι κινούμενης εικόνας, άρα μπορούν ευκολότερα να
μεταφέρουν το περιεχόμενό τους από το ένα μέσο στο άλλο. Εν τούτοις, δεν είναι
βέβαιο ότι η άφιξη της (καλής ποιότητας) κινούμενης εικόνας στο Ίντερνετ θα
αλλάξει ή ανατρέψει τη σημερινή κατάσταση. «Εμείς όχι μόνο είμαστε παρόντες
στο νέο μέσο περισσότερο καιρό αλλά, αντίθετα από την τηλεόραση, επιπλέον δεν
έχουμε προκαταλήψεις για το πώς διαμορφώνονται και πωλούνται προϊόντα
κινούμενης εικόνας ­ θα προχωρήσουμε με μόνο γνώμονα τις προτιμήσεις των
χρηστών» έλεγαν, με πολλή αυτοπεποίθηση, στελέχη των New York Times σε
συνάντηση με αντιπροσωπεία της ΔΕΕ στις αρχές του χρόνου.

Και ο ανταγωνισμός από τις «αμιγώς δικτυακές» εταιρείες; Πολλές δεν έχουν
συνέλθει ακόμα από την προ εξαμήνου διορθωτική πτώση (κατ’ ευφημισμόν, γιατί
ουσιαστικά επρόκειτο για μίνι κραχ) των χρηματιστηριακών τους αξιών και
ανακαλύπτουν σταδιακά τις πραγματικές δυσκολίες του οικονομικού τους μοντέλου
όπου το περιεχόμενο είναι δωρεάν και τα έσοδα έρχονται από μία ανώριμη (ακόμα)
διαφημιστική αγορά. Ίσως εδώ το νεώτερο των μέσων, το Ίντερνετ, να μοιάσει με
το παλαιότερο όλων, τις εφημερίδες: θα μείνουν λίγοι αλλά καλοί…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.