Το επικίνδυνο παιχνίδι των κεντρικών τραπεζιτών

Πότε η «αμηχανία» γίνεται πραγματικό πρόβλημα; Μέχρι πριν από δύο εβδομάδες οι
αμερικανικές εκλογές, το δημοψήφισμα για την ένταξη της Δανίας στην Οικονομική
και Νομισματική Ενοποίηση και η σύνοδος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου
έδεναν τα χέρια των κυβερνήσεων στην προσπάθειά τους να κάνουν κάτι για την
κατρακύλα του κοινού νομίσματος και την άνοδο των τιμών του πετρελαίου.

Μέχρι τότε είχαν περιοριστεί στο να δίνουν «διαλέξεις» στις αγορές για τις
καλές προοπτικές του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος και τόνιζαν ότι τόσο η
εξασθένηση του ευρώ όσο και οι υψηλές τιμές του «μαύρου χρυσού» δεν ήταν
καταστροφικές για την παγκόσμια οικονομία. Μάλιστα, χαρακτήριζαν τις δύο
εξελίξεις αδικαιολόγητες ή προσωρινές. Την προηγούμενη Παρασκευή
αντικατέστησαν τις λέξεις με δολάρια παρεμβαίνοντας στις αγορές συναλλάγματος
για να στηρίξουν το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα.

Το ερώτημα είναι αν η θεραπεία τους είναι καλύτερη ή χειρότερη από την ίδια
την ασθένεια. Η παρέμβαση, όπως και η ιατρική θεραπεία μιας ασθένειας μπορεί
να εξελιχθεί προς δύο κατευθύνσεις. Αν οι κεντρικές τράπεζες έχουν ερμηνεύσει
σωστά την κατάσταση που επικρατεί στις αγορές, η παρέμβαση θα στεφθεί με
επιτυχία.

Στην αντίθετη περίπτωση, η ζωή τους γίνεται πολύ δύσκολη και ακριβή. Και το
χειρότερο είναι ότι σε αυτήν την περίπτωση είναι υποχρεωμένες να διαφυλάξουν
το γόητρό τους αποδεικνύοντας στις αγορές ότι έχουν δίκιο.

Θα στηρίξω το ευρώ αλλά δεν πρόκειται να πληγώσω το δολάριο, φαίνεται να ψιθυρίζει στον Βιμ Ντούιζενμπεργκ, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Άλαν Γκρίνσπαν, διοικητής της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (FED)

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει παρουσιάσει μια σειρά από λόγους για τους
οποίους το ευρώ κατρακύλησε τόσο πολύ, όπως η διαφορετική θέση της ευρωπαϊκής
σε σχέση με την αμερικανική οικονομία στον οικονομικό κύκλο και οι μεγάλη
διαφορά στα μακροπρόθεσμα επιτόκια μεταξύ των δύο οικονομιών όταν γεννήθηκε το
κοινό νόμισμα.

Το παράδοξο είναι ότι ενώ το ευρώ αποδείχθηκε εξαιρετικά δημοφιλές στην αγορά
ομολόγων, αυτό συνέβαλε στην πτώση του καθώς τα κεφάλαια που αντλήθηκαν σε
αυτήν την αγορά μετετράπησαν σε άλλα νομίσματα.

Ωστόσο, η καλύτερη εξήγηση είναι ότι η γέννηση του ευρώ συνέπεσε όχι μόνο με
την ισχύ της αμερικανικής οικονομίας αλλά και με τη σημαντική βελτίωση των
προοπτικών της. Η ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος παρουσίασε το
τελευταίο δωδεκάμηνο ρυθμούς ανάπτυξης 3,8% αλλά στην άλλη πλευρά του
Ατλαντικού η αμερικανική οικονομία πέτυχε πολύ υψηλότερους ρυθμούς που ανήλθαν
στο 6%.

Με δεδομένο το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή οικονομία ωφελήθηκε τα μέγιστα από την
κατρακύλα του νομίσματός της, δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κάποιος γιατί οι
επενδυτές έκαναν συγκρίσεις μεταξύ του θαύματος της παραγωγικότητας της
αμερικανικής οικονομίας και την υστέρηση της ευρωπαϊκής στον ίδιο τομέα. Ακόμη
και ο Μάικλ Μούσα, ο επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου, παραδέχθηκε πρόσφατα ότι οι παραπάνω αιτίες εξηγούν την πτώση του
ευρώ στα επίπεδα του ένα προς ένα με το αμερικανικό νόμισμα, αλλά σε καμία
περίπτωση δεν εξηγούν την περαιτέρω εξασθένισή του.

Εκτός βέβαια από μια γενική έλλειψη εμπιστοσύνης των αγορών στους ιθύνοντες
της οικονομικής πολιτικής στη ζώνη ευρώ και μια γενικότερη αντίληψη ότι η
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διευθύνεται από μια ομάδα… ηλιθίων.

Οι απειλές της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας το καλοκαίρι για παρέμβαση στις
αγορές συναλλάγματος δεν έκαναν τίποτε για να αλλάξουν αυτήν την εικόνα.

Αιφνιδιασμός

Αιφνιδιάζοντας τις αγορές και – το κυριότερο – εξασφαλίζοντας τη συνεργασία
των μεγαλύτερων κεντρικών τραπεζών του πλανήτη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
κέρδισε πολλούς πόντους. Ωστόσο, η έως τώρα χλιαρή αντίδραση των αγορών
δείχνει ότι αυτό το παιχνίδι θα είναι για γερά νεύρα. Οι παίκτες πρέπει να
φαίνονται σοβαροί. Αν υπάρξει ένα πρόβλημα στην παράλληλη εκστρατεία δημοσίων
σχέσεων της επιχείρησης -και ειδικότερα αν οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαταλείψουν
το παιχνίδι- η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα φαίνεται πιο αδύναμη από ποτέ.

Η ιστορία προσφέρει μερικές χρήσιμες συγκρίσεις. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
ελπίζει ότι οι δηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν από τους κορυφαίους
αξιωματούχους οικονομικής πολιτικής του πλανήτη στην Πράγα κατά τη διάρκεια
της ετήσιας συνόδου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας
Τράπεζας θα είναι η αφορμή για την επανάληψη αυτών που συνέβησαν πριν από 15
χρόνια όταν οι κυβερνήσεις των επτά πλουσιότερων χωρών (G7) κατάφεραν να
γυρίσουν πίσω το ποτάμι στις αγορές συναλλάγματος. Η παρέμβασή τους εναντίον
του δολαρίου ήταν τόσο επιτυχημένο που το 1997 αναγκάστηκαν να παρέμβουν για
να συγκρατήσουν την κατρακύλα του αμερικανικού νομίσματος.

Αυτά, ωστόσο, συνέβησαν σε μια εποχή που όλοι πίστευαν στις ικανότητες των
κεντρικών τραπεζών να θέτουν ισοτιμίες – στόχους και να τις επιβάλλουν
παρεμβαίνοντας στις αγορές. Στις αρχές, ωστόσο, της δεκαετίας του ’90 η
αντίληψη αυτή κατέρρευσε μέσα σε μια νύχτα.

Η αναγκαστική έξοδος της Μεγάλης Βρετανίας από τον Μηχανισμό Συναλλαγματικών
Ισοτιμιών ήταν το μεγαλύτερη πολιτικό πλήγμα που δέχτηκαν οι κεντρικές
τράπεζες, ενώ δύσκολες ώρες πέρασαν οι Γάλλοι και οι Ιταλοί. Η εμπειρίες αυτές
δίνουν ένα σημαντικό ιστορικό μάθημα.

Η θέση της Βρετανίας επιδεινώθηκε όταν οι μεγάλοι (και κυρίως η κεντρική
τράπεζα της Γερμανίας- Μπούντεσμπανκ) έδειξαν ότι πιστεύουν πως το παιχνίδι
τελείωσε μετά την περιπέτεια της στερλίνας. Τώρα οι κεντρικές τράπεζες
αποφεύγουν να θέτουν ισοτιμίες-στόχους. Επιπλέον, ενώ η προσοχή όλων έχει
εστιαστεί στην ισοτιμία ευρώ/ δολαρίου, τα πράγματα περιπλέκει το ιαπωνικό
νόμισμα. Σε αντίθεση με το δολάριο που ακόμη και τώρα βρίσκεται σε χαμηλότερα
επίπεδα έναντι των ευρωπαϊκών νομισμάτων σε σχέση με το 1985, το γιεν
βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών. Αν αυτή η ισχύς μπορούσε να
καμφθεί με συμβατικούς τρόπους, οι άλλες κεντρικές τράπεζες θα είχαν μια
δικαιολογία για να μην παρέμβουν στις αγορές συναλλάγματος.

Παράλληλα, το γόητρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας θα δεχτεί νέο πλήγμα
στην περίπτωση που μεσοπρόθεσμα δεν καταφέρει να δημιουργήσει ένα πάτωμα για
το ευρώ έναντι του δολαρίου. Ο κίνδυνος, ωστόσο, είναι ότι η προσπάθεια αυτή
θα αρχίσει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο χαράσσει την επιτοκιακή της
πολιτική.

Οι προβλέψεις

Οι αναλυτές της διεθνούς αγοράς συναλλάγματος προβλέπουν ότι το κοινό
ευρωπαϊκό νόμισμα θα κινηθεί μεσοπρόθεσμα στο επίπεδο των 90 σεντς έναντι του
δολαρίου. Αυτός θεωρείται ότι είναι και ο στόχος τόσο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας όσο και της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών. Άλλωστε ο
Λόρενς Σάμερς, υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών, αμέσως μετά την
πραγματοποίηση της παρέμβασης στις αγορές συναλλάγματος ξεκαθάρισε ότι η
πολιτική του ισχυρού δολαρίου παραμένει σε ισχύ.

Από την άλλη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και γενικότερα οι ευρωπαϊκές
κυβερνήσεις δεν θα ήθελαν να δουν ένα εντυπωσιακό άλμα του ευρώ τώρα που η
ευρωπαϊκή οικονομία έχει αρχίσει να ανακάμπτει λόγω και του φθηνού ευρώ που
κάνει ελκυστικότερα τα ευρωπαϊκά προϊόντα στις διεθνείς αγορές.