Διχόνοια, λοιπόν;

Καλή μου αδελφή,

Τούτο το γράμμα σού το γράφω με πολλή αγάπη, αλλά και με πολύ πόνο, πολλή
θλίψη, πολλή ανησυχία. Η χτεσινοβραδινή μας συζήτηση γύρω απ’ το γνωστό ζήτημα
των ταυτοτήτων, του θρησκεύματος και της ιερής πίστης μας με αναστάτωσε. Πολύ
περισσότερο, που σήμερα απέφυγες και να με καλημερίσεις. Έσπειραν, λοιπόν,
τόση διχόνοια ανάμεσά μας, κι αυτή βρήκε γόνιμο έδαφος και βλάστησε;

Γι’ αυτήν τη διχόνοια ακριβώς θέλω να σου μιλήσω σήμερα, γιατί το θέμα αυτό
καθ’ αυτό, που ξεσήκωσε θύελλα στη χώρα μας τελευταία, το θεωρώ μηδαμινό και
ασήμαντο μπροστά στα έτσι κι αλλιώς (;) εδραιωμένα από αιώνες μέσα μας
ορθόδοξα χριστιανικά μας πιστεύω. Καθώς συνομιλούσαμε, είδα μέσα στα μάτια
σου, που γυάλιζαν έντονα, ν’ αντικαθρεφτίζεται το τυφλό φανατισμένο πάθος των
λαοσυνάξεων του Αρχιεπισκόπου κ. Χριστοδούλου, αυτό το ίδιο σκοτεινό πάθος,
που, ανέλεγκτα, χώρισε το έθνος μας κατά καιρούς σε δύο αλληλοσπαρασσόμενες
μερίδες, με ολέθριες συνέπειες για την τύχη και τη μοίρα του λαού μας. Και,
ομολογώ ότι απάνω στην κουβέντα ένιωσα να χωρίζουμε κι εμείς οι δύο, που ώς
τώρα, παρά την προχωρημένη αρκετά ηλικία μας, ζήσαμε με αγάπη και συναντίληψη,
χωρίς τίποτα να δηλητηριάσει τα αδελφικά μας αισθήματα.

Σε διαβεβαιώ δεν κοιμήθηκα όλη νύχτα. Το μυαλό μου ανέτρεχε συνέχεια σ’ όλη τη
δική μας ζωή, από τότε που γεννηθήκαμε. Δεν θυμάμαι να μαλώσαμε ή να
συγκρουστήκαμε ποτέ. Άλλωστε μεγαλώσαμε στους κόλπους μιας θαυμάσιας
οικογένειας, που την εδραίωσαν πάνω στα χριστιανικά ιδεώδη με σεμνότητα και
ταπεινότητα οι δυο υπέροχοι λιγογράμματοι μεν, αλλά στέρεοι γονείς μας. Τι
ωραίοι που ήταν! Δεν κάθησαν ποτέ να μας διδάξουν με λόγια τούτο ή εκείνο, Μας
γαλούχησαν με το παράδειγμά τους. Σέβονταν ο ένας τον άλλον ­ το Άλφα και το
Ωμέγα της Δημοκρατίας. Άκουαν ο ένας τον άλλον κι έβρισκαν τη χρυσή τομή που
τους οδηγούσε στην κοινή πορεία, κι ας ήταν διαφορετικοί χαρακτήρες. Ο καθένας
υποχωρούσε με κατανόηση μπροστά στις κάποιες αδυναμίες του άλλου, πιστεύοντας
ότι μόνο έτσι προάγεται με επιτυχία η ανθρώπινη συμβίωση.

Βέβαια, είχαν κι οι δυο την ίδια πίστη στο Θεό, ήταν βαθύτατα χριστιανοί (και
θα ήταν έτσι, πιστεύω, και πριν γεννηθεί ο Χριστός ακόμα), και προσεύχονταν
καθημερινά με σκυφτό κεφάλι, ευχαριστώντας τη μεγαλοσύνη Του που τους αξίωνε
να ζουν. Η μητέρα πήγαινε κάθε Κυριακή και κάθε σχόλη στην εκκλησιά. Ο πατέρας
όχι τόσο συχνά. Είχε τη δουλειά του και τον αγώνα της εξασφάλισης του
επιούσιου. Αλλά αυτό δεν μείωνε τη θρησκευτικότητά του. Κι η μητέρα δεν τον
έψεγε γι’ αυτή του την παράλειψη. Κατανοούσε. Μ’ άλλα λόγια ήταν δεδομένη η
αφοσίωσή τους στα θεία, και δεν χρειάζονταν τυπικές επιβεβαιώσεις. Απ’ όσο
θυμάμαι, δεν είχαν τότε (πριν από τον μεγάλο πόλεμο) ούτε καν ταυτότητες. Δεν
τους χρειάζονταν, γιατί δεν είχαν ανάγκη να πιστοποιήσει κανείς τα στοιχεία
τους ­ δεν είχαν καν συναλλαγές με τράπεζες ή άλλα παρεμφερή ιδρύματα. Πολύ
περισσότερο, δεν υπήρχε θέμα να βεβαιώνουν με δήλωσή τους την πίστη τους. Αυτή
ήταν το θεμέλιο της καρδιάς τους και δεν σκέφτηκαν ποτέ να την κραυγάσουν προς
τα έξω. Τους αφορούσε αποκλειστικά. Ήταν από μόνη της η ταυτότητα της ύπαρξής
τους. Και φαινόταν στους έξω με τις χριστιανικές πράξεις τους και με το
απέριττο ήθος τους.

Βαδίσαμε κι εμείς οι δυο στα ίδια χνάρια. Πηγαίνεις κι εσύ κάθε Κυριακή και
σχόλη στην εκκλησιά. Πηγαίνω κι εγώ, και μάλιστα ψέλνω στο ψαλτήρι,
ξεπερνώντας έτσι τα μικρά μου όρια, και βοηθώντας τον εαυτό μου να προσεγγίσει
αποτελεσματικότερα την θειότητα που σκέπει τον κόσμο μας. Επιπλέον μάθε ότι
επιτελώ, όπως κι εσύ, το χριστιανικό μου χρέος προς τον πλησίον μου, σύμφωνα
με το «αγαπάτε αλλήλους» και «αγαπάτε τους εχθρούς ημών». Και,
ειλικρινά, δεν έχω καμιά ανάγκη να το διαδηλώσω αυτό προς καμιά κατεύθυνση. Το
λέω μόνο σε σένα σήμερα, για να δεις ότι η χτεσινοβραδινή μας συζήτηση έγινε
με καλή πίστη, με καλή προαίρεση.

Γι’ αυτό με τρόμαξαν όλα εκείνα που επαναλάβαινες παθιασμένα, ότι
«αγωνίζεσαι για την πίστη σου», ότι «δε θα την προδώσεις ποτέ αυτήν
την πίστη» ότι «όσοι σου αρνούνται το δικαίωμα να τη διαδηλώνεις,
είναι εχθροί, τόσο προσωπικοί σου, όσο και της πατρίδας μας»
κι ότι «θα πολεμήσεις με νύχια και με δόντια, με πέτρες και με
ρόπαλα, όποιον σου αμφισβητήσει να κραυγάζεις ότι είσαι χριστιανή
ορθόδοξη».

Χρειάστηκε να πουν τέτοια πράγματα ποτέ οι γονείς μας; Ή μήπως τα
χρειάστηκαν οι πρόγονοί μας, που έμειναν τετρακόσια χρόνια σκλάβοι κάτω από
αλλόθρησκους κι όμως διατήρησαν ανέπαφο μέσα τους το πιστεύω τους, χωρίς να
έχουν ειδικές ταυτότητες που να το αναγράφουν;

Κι έπειτα, θεωρείς εμένα εχθρό, που απλώς σου λέω ότι η πίστη σου είναι ιερό
θεμέλιο μέσα σου, και δεν έχεις καμιά ανάγκη να τη διαδηλώνεις από δω και από
κει, για να εξακολουθήσει να υπάρχει και να σε στηρίζει;

Αλλά τότε πού είναι η απόδειξη της ορθόδοξης χριστιανοσύνης σου, αφού,
βλέποντάς με σαν εχθρό, με βάζεις απέναντί σου, εμένα τον αδελφό σου, σαν
μισητό πρόσωπο, παίρνοντας πολεμική στάση εναντίον μου; Ποιος κακός δαίμονας
σε παρασύρει και θυσιάζεις μιαν ολόκληρη ζωή στον βωμό της πιο ανόητης
κενοδοξίας, αδιαφορώντας για τους νόμους της πατρίδας μας και της ίδιας της
πίστης μας;

Θλίβομαι, καλή μου αδελφή, και φοβάμαι ότι με τέτοιες ιδέες, κενές
περιεχομένου, μας περιμένει τρομακτικός κατήφορος, απ’ τον οποίο δεν ξέρω πώς
θα γλιτώσουμε.

Μακάρι ο καλός Θεός και των δυο μας να βάλει το χέρι του.

Ο Τάκης Χατζηαναγνώστου είναι συγγραφέας.