ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ Ο υπουργός που… άναβε φωτιές

Η πρώτη φορά ήταν για το θρήσκευμα στις ταυτότητες. Η δεύτερη για τη
συνταγματική Αναθεώρηση και τον χωρισμό Κράτους – Εκκλησίας. Δύο παρεμβάσεις
που προκάλεσαν αναταραχή στο ΠΑΣΟΚ και είχαν τον ίδιο πρωταγωνιστή: τον
υπουργό Δικαιοσύνης κ. Μιχ. Σταθόπουλο, ο οποίος βρέθηκε στο «στόχαστρο»
βουλευτών και στελεχών του Κινήματος. Ο Πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης χρειάστηκε
να στηρίξει δημοσίως τον υπουργό του ­ αυτή τη φορά από τη Διεθνή Έκθεση
Θεσσαλονίκης. Αλλά πολλοί ­ και με πρώτο, μάλλον, τον Πρωθυπουργό ­ φαίνεται
ότι θα συνιστούσαν στον υπουργό Δικαιοσύνης να αποφεύγει τις «προσωπικές
απόψεις» και να ενταχθεί σε ένα πιο ομαδικό στυλ δουλειάς…

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, συνταγματολόγος Ανδρέας Λοβέρδος, υπήρξε ο πλέον
επικριτικός: «Ήταν σαν να είχε έρθει από άλλο πλανήτη!..», είπε για τον κ.
Σταθόπουλο, ύστερα από την τελευταία παρέμβασή του για τις σχέσεις Κράτους και
Εκκλησίας και τη θέση που διατύπωσε ότι εσφαλμένα έμειναν εκτός Αναθεώρησης οι
σχετικές συνταγματικές διατάξεις. Άλλοι βουλευτές υπήρξαν ηπιότεροι,
αποδίδοντας στον υπουργό Δικαιοσύνης «έλλειψη πολιτικής κρίσης», γιατί
δημιούργησε αναστάτωση σε κυβέρνηση και Κίνημα «χωρίς αιτία και αφορμή».

Αντιδράσεις

Αν και ο Κ. Σημίτης υπήρξε κατηγορηματικός και κάλυψε τον υπουργό Δικαιοσύνης
(σημειώνοντας, πάντως, ότι κάποιες στιγμές αναφέρθηκε σε απόψεις που είχε πριν
γίνει μέλος της κυβέρνησης), ο κ. Σταθόπουλος βρέθηκε για άλλη μία φορά στο
επίκεντρο των συζητήσεων και του προβληματισμού κυβερνητικών και κομματικών
στελεχών. Τα σχόλια του γενικού εισηγητή του ΠΑΣΟΚ στην αναθεωρητική
διαδικασία κ. Ευαγ. Βενιζέλου ­ «Δεν έχουμε ανάγκη από εξωκοινοβουλευτικές και
όψιμες συστάσεις και προτροπές…» ­ δίνουν και το στίγμα των γενικότερων
αντιδράσεων.

Αυτό σε καμία περίπτωση, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης
απέκτησε «εχθρούς» στο ΠΑΣΟΚ. Συνάδελφοί του, που είναι εκ των πραγμάτων πιο
συχνά κοντά στον Πρωθυπουργό, σημείωναν ότι η ηγεσία και τα στελέχη του
Κινήματος αναγνωρίζουν τα προσόντα και την προσωπικότητα του κ. Σταθόπουλου ­
και η στήριξη του κ. Σημίτη σε αυτή τη φάση είναι δεδομένη. Δεν παρέλειψαν,
ωστόσο, να υπογραμμίσουν ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης από την περασμένη εβδομάδα
βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κριτικής. Όπως εκτιμούν, οι παρεμβάσεις του, η
προβολή των προσωπικών θέσεών του, έχουν να κάνουν και με τον χαρακτήρα του
και με τη μακρά πανεπιστημιακή καριέρα του. «Δεν έχει καταλάβει όμως,
σημείωναν χαρακτηριστικά, ότι πρέπει να δουλεύει συλλογικά και πως ό,τι λέει
έχει επιπτώσεις. Αφού μπήκε στην ομάδα, πρέπει να παίξει έναν συγκεκριμένο
ρόλο…».

Υπήρξαν συμφοιτητές, αλλά τις απόψεις υπουργού Δικαιοσύνης και Αρχιεπισκόπου χωρίζει χάσμα αγεφύρωτο. Ο κ. Σταθόπουλος αποτελεί, πλέον, «κόκκινο πανί» για την Ιεραρχία…

Κατά τα ίδια στελέχη, ο Πρωθυπουργός θεωρεί τα ζητήματα που ανακύπτουν από τις
παρεμβάσεις του υπουργού Δικαιοσύνης ως «δευτερεύοντα». Αλλά, όπως προσέθεταν,
θα ήθελε να είχε ο κ. Σταθόπουλος «μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα σε αυτό το
στυλ δουλειάς της κυβερνητικής ομάδας…». Την πρωθυπουργική στήριξη, πάντως,
φανερώνουν κι άλλα γεγονότα, όπως το ότι στον κ. Σταθόπουλο ανατέθηκε να
απαντήσει στον πρόεδρο της Ν.Δ., στη Βουλή, κατά τη συζήτηση της πρότασης της
αξιωματικής αντιπολίτευσης για την ανάθεση των δημοσίων έργων. Βεβαίως, όπου
κρίθηκε απαραίτητο, η κυβέρνηση κράτησε τις αποστάσεις της. Και η δήλωση του
κυβερνητικού εκπροσώπου ότι στη συζήτηση για την Αναθεώρηση τις θέσεις του
ΠΑΣΟΚ διατύπωσε ο εισηγητής κ. Βενιζέλος, είναι ενδεικτική.

Έως τον περασμένο Απρίλιο, ο 62χρονος καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών αποτελούσε ένα από υποψήφια πρόσωπα για τη θέση
υπηρεσιακού υπουργού, κάθε φορά που μία κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προκήρυσσε
εκλογές. Ήδη είχε διατελέσει υπηρεσιακός υφυπουργός Τύπου στις εκλογές του
1985. Και η εκ νέου επιλογή του ήταν βέβαιο ότι δεν θα προκαλούσε αντιδράσεις
από την πλευρά της αντιπολίτευσης, αφού οι σχέσεις του ήταν ιδιαίτερα καλές με
πολλά στελέχη τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά του αντιπολιτευτικού χάρτη.
Ο πατέρας του, γιατρός Παναγιώτης Σταθόπουλος, εκλεγόταν βουλευτής Λακωνίας με
τον Ελληνικό Συναγερμό (την περίοδο 1946-56). Ο ένας αδελφός του, ο Γιάννης,
εξελέγη επί σειρά ετών βουλευτής της Ν.Δ. επίσης στη Λακωνία και διετέλεσε και
υφυπουργός Εθνικής Άμυνας στην κυβέρνηση Κων. Μητσοτάκη. Και ο δεύτερος, ο
Γιώργος, εμφανίζεται να κινείται στον χώρο του ΣΥΝ ­ κι αυτά τα δεδομένα δεν
περνούσαν απαρατήρητα και ενίσχυαν το πεδίο αποδοχής του. Στις τελευταίες
εκλογές, ωστόσο, έγινε η έκπληξη: Ο Μιχ. Σταθόπουλος, παρά το γεγονός ότι το
όνομά του «ακούστηκε» για τη θέση του υπηρεσιακού υπουργού Εσωτερικών, δεν
ανέλαβε καμία θέση, αντιθέτως εκλήθη αμέσως μετά τις εκλογές από τον Κ. Σημίτη
να ορκιστεί υπουργός Δικαιοσύνης, διαδεχόμενος ουσιαστικά τον Ευαγ.
Γιαννόπουλο.

Από τότε έχουν περάσει σχεδόν πέντε μήνες και ο Μιχ. Σταθόπουλος έχει βάλει
στόχο, όπως σημειώνουν στενοί συνεργάτες του, όχι μόνον να χειριστεί τα θέματα
του υπουργείου ως πολιτικό πρόσωπο, «να χαράξει πολιτική», αλλά να μπορεί να
κριθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα από το έργο του. Έστω κι αν «δεν τον
απασχολεί να ριζώσει στον χώρο της ενεργού πολιτικής». Σε αυτούς τους πέντε
μήνες, ωστόσο, κάθε άλλο παρά απαρητήρητος πέρασε. Κυρίως γιατί πρωταγωνίστησε
στο κυρίαρχο θέμα της περιόδου, τη διαμάχη Πολιτείας και Εκκλησίας.

Για την ανακίνηση του θέματος των σχέσεων Κράτους – Εκκλησίας, που ξεκίνησε
από μια συνέντευξή του, στην οποία παρουσίασε τις επιστημονικές του απόψεις,
χωρίς να υποψιάζεται ­ όπως ο ίδιος έχει υποστηρίξει ­ όσα ακολούθησαν, ο
υπουργός Δικαιοσύνης είναι πλέον το «κόκκινο πανί» για την πλειοψηφία της
Ιεραρχίας. Αλλά, από την πρώτη μάχη ο κ. Σταθόπουλος δικαιούται να θεωρεί ότι
εξήλθε νικητής, έστω κι αν αναφέρει ότι το ζήτημα δεν είναι προσωπικό. Οι
θέσεις του επικυρώθηκαν από τον Πρωθυπουργό και οι ταυτότητες δεν θα περιέχουν
πλέον το θρήσκευμα.

Ύστερα από τη νεώτερη παρέμβασή του, ορισμένα στελέχη της Χαριλάου Τρικούπη,
σε κατ΄ ιδίαν συζητήσεις τους, έθεσαν ερωτηματικά περί της «κομματικής
νομιμοφροσύνης» του υπουργού. Χωρίς να παραλείπουν, πάντως, να επισημάνουν
«την εντιμότητα, το ήθος και το κύρος του». Ως προς τη σχέση του κ.
Σταθόπουλου με το ΠΑΣΟΚ, κορυφαία στελέχη σημείωναν ότι παρά το γεγονός πως ο
Μιχ. Σταθόπουλος δεν υπήρξε κομματικό μέλος, από τα πρώτα χρόνια της
μεταπολίτευσης ανήκε στον προοδευτικό χώρο και είχε άριστες σχέσεις και με την
ηγεσία και με πολλά στελέχη του Κινήματος.

Παλαιοί συνδικαλιστές θυμούνται ότι από το 1976, όταν έγινε έκτακτος καθηγητής
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο κ. Σταθόπουλος επεδίωξε και είχε επαφές για
πανεπιστημιακά θέματα με στελέχη του Κινήματος που είχαν αναπτύξει
δραστηριότητα στον χώρο της Παιδείας. Το ΠΑΣΟΚ στήριζε και την εκλογή του στη
θέση του πρύτανη, τη δεκαετία του ’80.

Άλλες δραστηριότητες

Ο υπουργός Δικαιοσύνης δεν ψηφίζει για την αναθεώρηση (εξωκοινοβουλευτικός γαρ…), αλλά η παρέμβασή του υπήρξε δυναμική, προκαλώντας την οργή του γενικού εισηγητή του ΠΑΣΟΚ Ευάγγ. Βενιζέλου

Για την πολιτική αξιοποίησή του, άλλωστε, είχαν γίνει προτάσεις από την πλευρά
του ΠΑΣΟΚ και την περίοδο 1985-88, αλλά τότε είχε δηλώσει ότι τον ενδιέφερε το
ακαδημαϊκό του έργο. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 διατηρεί φιλικές,
προσωπικές σχέσεις με τον Πρωθυπουργό Κ. Σημίτη, ενώ τα τελευταία χρόνια, ως
πρόεδρος της Κίνησης κατά του Ρατσισμού, είχε συνεργαστεί σε διάφορες
εκδηλώσεις με στελέχη του ΠΑΣΟΚ και ιδίως τον Τομέα Γυναικών του Κινήματος.
Μετά το 1993 ανέλαβε διοικητικές θέσεις (πρόεδρος στο Δ.Σ. του Ιδρύματος
Πνευματικής Ιδιοκτησίας και του Ωνασείου), ενώ υπήρξε και εκ των νομικών
εκπροσώπων του Δημοσίου στη διαμάχη με τον Γλύξμπουργκ, στο Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο.

Στις τελευταίες εκλογές με τον νυν υπουργό Δικαιοσύνης είχε έρθει σε επαφή ο
Παρ. Αυγερινός, στο πλαίσιο της διεύρυνσης που επιχειρούσε το ΠΑΣΟΚ με τη
συμμετοχή προσωπικοτήτων στα ψηφοδέλτια του Κινήματος, ενώ είχε γίνει συζήτηση
και για την κυβερνητική αξιοποίησή του. Η απάντηση του Μιχ. Σταθόπουλου αυτή
τη φορά ήταν θετική, με την επισήμανση ότι θα τον ενδιέφερε περισσότερο ο
τομέας της Παιδείας και της Δικαιοσύνης. Και ανέλαβε το υπουργείο Δικαιοσύνης,
γνωρίζοντας, όπως επισημαίνουν συνεργάτες του, ότι δεν ενεργεί ως
«επαγγελματίας πολιτικός», κυρίως γιατί «έχει διαφορετικό πολιτικό λόγο…».