ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αναθεώρηση απόψεων

Η πρώτη εβδομάδα συζητήσεων για τη συνταγματική αναθεώρηση μπορεί να μην
έκρυβε ιδιαίτερες εκπλήξεις, πρόσφερε πάντως μια αρκετά διαυγή εικόνα για το
πώς την αντιμετωπίζουν τα κόμματα: με δυσκολία συγκρότησης μιας συνεκτικής
θεσμικής πρότασης, ως ευκαιρία για άσκηση γενικής πολιτικής, με ανισομερή
εστίαση σε κάποιες «αβανταδόρικες» διατάξεις.

Αν θα ήθελε κάποιος να περικλείσει σε μια φράση το κύριο χαρακτηριστικό της
όλης διαδικασίας, θα ήταν μάλλον αναγκασμένος να πει ότι ξεφεύγει από όλα τα
σχετικά στερεότυπα. Άθελά της, θα μπορούσε ίσως μάλιστα να προσθέσει, τόσο οι
γλωσσικές και πολιτικές προκαταλήψεις δίνουν σκληρή μάχη επιβίωσης. Η παρούσα
αναθεώρηση έχει την πρωτοτυπία να αποτελεί ένα μείζον πολιτικό και κοινωνικό
γεγονός, όπως είναι κάθε αλλαγή που αγγίζει τη διαρρύθμιση του πολιτεύματος
και συγχρόνως μία τεχνική κατά βάση άσκηση, στην οποία δεν αρμόζει, παρά τις
επίσημες διαβεβαιώσεις, ο χαρακτηρισμός «τομή»: πρόκειται, αντιθέτως, για μία
διάχυτη βελτιωτική προσπάθεια χωρίς εμφανή ­ αλλά μάλλον ούτε και αφανή ­
θεσμικό πυρήνα και προοπτική.

Αντίθετα και πάλι από ό,τι συνήθως συμβαίνει, στη χώρα μας και διεθνώς, το
αναθεωρητικό εγχείρημα δεν αποτέλεσε αυτή τη φορά στρατηγική κίνηση
αντεπίθεσης, αντιπερισπασμού ή εκ των άνω κατάληψης του πολιτικού προσκηνίου,
αλλά προήλθε μέσα από διαρκή συζήτηση, με πρωτοβουλίες δύο διαφορετικών
κυβερνήσεων και των αντίστοιχων κομμάτων και χωρίς κανένα στοιχείο
αιφνιδιασμού. Τα θετικά αυτής της ιδιοτυπίας δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητα:
δημιουργήθηκε, κυρίως γύρω από την ανάγκη της αναθεώρησης και την επισήμανση
των ατελειών του ισχύοντος Συντάγματος, ένα κλίμα συναίνεσης, έστω και εν
πολλοίς τεχνητό ή προσανατολισμένο στην αναζήτηση του μικρότερου και όχι του
εντελέστερου κοινού παρονομαστή, ενώ ζητήθηκε, και σε αρκετά μεγάλο βαθμό
επιτεύχθηκε, από τα αρχικά ήδη στάδια, η ενεργός συμμετοχή της επιστημονικής
κοινότητας.

Στην παρούσα όμως Αναθεωρητική Βουλή, την επιφορτισμένη με τη διαμόρφωση των
νέων συνταγματικών διατάξεων, τα πολιτικά ανακλαστικά κομμάτων και βουλευτών
φαίνεται να έχουν, από την πρώτη στιγμή, επικρατήσει του νηφάλιου και σε βάση
ουσιαστικών επιχειρημάτων διαλόγου. Ενώ η αναθεώρηση προσφέρει ακριβώς
ευκαιρία για άρση πάνω από τη συγκυρία, η απολύτως δικαιολογημένη, αν ειδωθεί
βέβαια έξω από το κλίμα των ημερών, παρατήρηση της θεσμικής έλλειψης που
συνιστά η μη συμπερίληψη των σχέσεων Κράτους – Εκκλησίας στις αναθεωρητέες
διατάξεις, αντιμετωπίσθηκε, από βουλευτές όλων των κομμάτων, με πολεμική
καχυποψία. Στην πραγματικότητα, η απουσία με ευθύνη της προηγούμενη Βουλής,
τέτοιου είδους τολμημάτων είναι αυτή που αφαίρεσε από το εξελισσόμενο διάβημα
τη σπονδυλική του στήλη.

Η αλλαγή, εξάλλου, στάσης της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο θέμα της εκλογής
του Προέδρου της Δημοκρατίας όχι μόνο εκθέτει πολιτικά ένα κόμμα που άλλα
πρότεινε στην πρώτη φάση της αναθεώρησης και άλλα στη δεύτερη, αλλά και
επαναφέρει ανεπιτρέπτως από την πίσω πόρτα το εκτός της παρούσας, αλλά και
κάθε αναθεωρητικής, συζήτησης ζήτημα της ίδιας της μορφής του πολιτεύματός
μας. Φοβούμαι όμως ότι και η πρόταση της πλειοψηφίας παρουσιάζει μεγαλύτερα
προβλήματα από αυτά που επιδιώκει να λύσει, αφού οι αέναες ψηφοφορίες και η
διπλωματία των διαδρόμων περισσότερο σε κομματικά συνέδρια παρά στο κύρος του
Προέδρου της Δημοκρατίας και στην υπηρέτηση της εθνικής ενότητας προσιδιάζουν.
Επικίνδυνη, εφόσον θεσμική και πολιτική ανάγκη είναι οι εκλογές να γίνονται
πάντα με γνωστό εκλογικό σύστημα, θεωρώ την ξαφνικά προταθείσα εξαίρεση από
τον κανόνα, έστω και ως δυνατότητα εξαρτώμενη από αυξημένες πλειοψηφίες.

Παραπλανητική σε μεγάλο βαθμό είναι και η επιχειρούμενη ταύτιση του όλου
αναθεωρητικού εγχειρήματος με το μέγα, πράγματι, αλλά εντελώς άλλης φύσης
πρόβλημα της διαφθοράς. Υπάρχουν κοινωνικές πληγές που δεν αντιμετωπίζονται με
καμία διάταξη νόμου, ούτε καν του υπέρτατου. Απόδειξη ότι, στο συγκεκριμένο
θέμα, διάταξη σαν αυτή που προβάλλεται ως πανάκεια ισχύει ήδη ως ψηφισμένος
νόμος της Βουλής. Καλό θα ήταν να μην ξεχνούν ή να ξαναθυμηθούν οι βουλευτές
ότι θεσμικός συμβολισμός και θεσμική κατοχύρωση δεν είναι πάντα το ίδιο
πράγμα. Ακριβώς επειδή η αναθεώρηση δεν έχει μεγάλη πνοή, οφείλει κατά την
υλοποίησή της να παραμερίσει τις εντυπώσεις σε όφελος της αποτελεσματικής
προστασίας του πολίτη.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.