ΗΠΑ: Δεν ωφελήθηκαν όλοι από την ανάπτυξη

Τα τελευταία πέντε χρόνια ίσως ήταν από τα καλύτερα της αμερικανικής
οικονομικής ιστορίας. Από το 1996 και μετά οι μισθοί αυξήθηκαν σημαντικά για
όλους, ακόμη και για τους χαμηλόμισθους. Στο μεταξύ, τα χαμηλά επίπεδα
ανεργίας σημαίνουν ότι πολλοί που είχαν αποσυρθεί από την αγορά εργασίας έχουν
πλέον επιστρέψει και ότι οι θέσεις εργασίας είναι σε γενικές γραμμές
σταθερότερες. Να ένας λόγος για τον οποίο οι Αμερικανοί νιώθουν πλέον
μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Απώλειες εισοδήματος

Αυτό όμως που πολλοί αγνοούν είναι ότι η εντυπωσιακή ανάκαμψη της αμερικανικής
οικονομίας δεν κατάφερε ακόμη να καλύψει τις απώλειες εισοδήματος που
υπέστησαν οι άρρενες εργαζόμενοι από τις αρχές της δεκαετίας του ’70. Και αυτό
μπορεί να εξηγήσει το μήνυμα που έστειλε ο υποψήφιος για την αμερικανική
προεδρία Αλ Γκορ στο συνέδριο των Δημοκρατικών. Ο Γκορ εξήγγειλε ότι η
βελτίωση του εισοδήματος των οικογενειών στις οποίες εργάζονται και οι δύο
σύζυγοι θα είναι πολύ ψηλά στη λίστα των στόχων της οικονομικής πολιτικής. Η
εισοδηματική θέση των γυναικών έχει βελτιωθεί αισθητά αφού το μερίδιό τους
στην αγορά εργασίας έχει αυξηθεί σημαντικά. Παρά το γεγονός όμως ότι οι μισθοί
τους έχουν αυξηθεί, παραμένουν σε επίπεδα 20% χαμηλότερα από τους αντίστοιχους
των ανδρών.

Αλλά και τα εισοδήματα των ανδρών δεν έχουν βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με τα
αντίστοιχα της δεκαετίας του ’70, παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια
έχουν σημειώσει εντυπωσιακή αύξηση. Στην πραγματικότητα, αν υπολογισθεί με
βάση την πορεία του πληθωρισμού, ο μέσος εργαζόμενος που βρίσκεται στην
ηλικιακή ομάδα 25 έως 34 ετών καρπώθηκε το 1998 13% χαμηλότερο εισόδημα σε
σχέση με τον μέσο εργαζόμενο του 1973 της ίδιας ηλικιακής ομάδας.

Ο μέσος εργαζόμενος της ηλικιακής ομάδας 35 έως 44 ετών κέρδισε περίπου 9%
λιγότερα το 1998 σε σχέση με τον συνάδελφό του πριν από 25 χρόνια. Παράλληλα,
το εισόδημα της ηλικιακής ομάδας 45 έως 54 ετών παρουσίασε σχετική στασιμότητα
από το 1973 και μετά παρουσιάζοντας μόνο οριακή αύξηση. Σε σύγκριση με την
περίοδο μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, το μέσο εισόδημα για
αυτές τις ηλικιακές ομάδες αυξήθηκε από 50% έως και 100%.

Η πραγματικότητα

Οι προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ πλησιάζουν και ο διάλογος για την δικαιότερη αναδιανομή του πλούτου φουντώνει. Αριστερά ο Δημοκρατικός υποψήφιος Αλ Γκορ και δεξιά ο Ρεπουμπλικανός Τζορτζ Μπους Τζούνιορ

Ακόμη όμως και αν τα εισοδήματα μειώθηκαν σε σχέση με τα επίπεδα των
αντίστοιχων εργαζομένων του παρελθόντος, πώς επηρεάσθηκαν οι αποδοχές των
ανδρών καθώς συσσώρευσαν επαγγελματική εμπειρία και περιουσιακά στοιχεία όπως
ακίνητα και άλλες χρηματοπιστωτικές αξίες; Ξεκινώντας από τη δεκαετία του ’70
και διατηρούμενα μέχρι και τη δεκαετία του ’90, τα εισοδήματα της πλειοψηφίας
των ανδρών κάτω της ηλικίας των 35 αυξήθηκαν με ρυθμούς κατά 50% χαμηλότερους
σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, ενώ τα εισοδήματα της πλειοψηφίας των
ανδρών άνω των 35 ετών παρέμειναν στάσιμα ή συρρικνώθηκαν.

Να ένα παράδειγμα: Το μέσο εισόδημα ενός άνδρα στην ηλικιακή ομάδα από 35 έως
44 ετών ήταν το 1998 στα 39.331 δολάρια. Αν αυτός ο άνδρας ήταν κατά δέκα
χρόνια μεγαλύτερος θα κέρδιζε περίπου 300 δολάρια λιγότερα. Αν υπολογίσουμε
τους ρυθμούς αύξησης εισοδήματος την δεκαετία του ’50 και του ’60 και τους
εφαρμόσουμε στα σημερινά εισοδήματα, τότε το μέσο εισόδημα ενός άνδρα θα
έπρεπε να βρισκόταν το 1998 στα 51.000 δολάρια.

Αλήθειες και ψέματα

Ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι αυτά τα στατιστικά στοιχεία δεν λένε
όλη την αλήθεια. Τα εισοδήματα του 20% των καλύτερα αμειβομένων ανδρών
αυξήθηκαν ταχύτατα τα τελευταία 25 χρόνια και κάποιοι το αποδίδουν στην
μεγαλύτερη εισοδηματική κινητικότητα: είναι, λένε, ευκολότερο για κάποιον να
ανέβει τώρα σε υψηλότερα επίπεδα της εισοδηματικής πυραμίδας. Ωστόσο, αυτό το
επιχείρημα συναντά την έντονη κριτική τόσο συντηρητικών όσο και προοδευτικών
οικονομολόγων.

Το πραγματικό κόστος

Αντίθετα, πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι παρά το γεγονός ότι τα
εισοδήματα παρέμειναν στάσιμα, οι Αμερικανοί μπορούν πλέον να αγοράσουν
περισσότερα νέα προϊόντα σε χαμηλές και συνεχώς μειούμενες τιμές. Ακόμη και οι
φτωχοί διαθέτουν πλέον βίντεο, φούρνους μικροκυμάτων και walkman. Ωστόσο, το
κόστος των προϊόντων και υπηρεσιών που κάποιοι θεωρούν πιο σημαντικά στη
μοντέρνα ζωή σε σχέση με ένα βίντεο – κατοικία, εκπαίδευση, ιατροφαρμακευτική
περίθαλψη – αυξήθηκε πολύ περισσότερο από τα εισοδήματα από τις αρχές της
δεκαετίας του ’70 έως σήμερα.

Το γεγονός ότι αρκετά περισσότερες γυναίκες έχουν πλέον τη δυνατότητα να
εργαστούν αποτελεί ένα σημαντικό κοινωνικό επίτευγμα. Ωστόσο, είναι
αδιαμφισβήτητο ότι εάν οι γυναίκες δεν εργάζονταν, τα περισσότερα οικογενειακά
εισοδήματα δεν θα είχαν αυξηθεί κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80 και του
’90.

Το μέσο ετήσιο εισόδημα μιας οικογένειας στην οποία εργάζονται δύο άτομα
φθάνει τώρα περίπου τα 60.000 δολάρια. Το μέσο εισόδημα μιας οικογένειας στην
οποία εργάζεται ένας είναι 32.000 δολάρια. Τα αποτελέσματα αυτής της εξέλιξης
είναι προφανή. Μόνο μία στις τέσσερις μητέρες παραμένει στο σπίτι, ενώ τη
δεκαετία του ’50 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν δύο στις τρεις. Το 25% όλων των
οικογενειών είναι μονογονεϊκές, συνήθως συντηρούνται από τη μητέρα.

Είναι μια νέα πραγματικότητα για την Αμερική. Παρά τα 25 χρόνια ευημερίας, οι
φτωχοί παραμένουν φτωχοί. Οι εργαζόμενες οικογένειες στην διευρυμένη μεσαία
τάξη χρειάζονται ανακούφιση -τόσο από τις πολλές ώρες εργασίας όσο και από το
συνεχώς αυξανόμενο κόστος της εκπαίδευσης, της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης
και άλλων βασικών αναγκών. Και το κόστος της επαγγελματικής φροντίδας παιδιών
αυξήθηκε πολύ γρηγορότερα από τα εισοδήματα.

Έρευνες

‘Ερευνες δύο κοινωνιολόγων, του Τζέρι Τζάκομπς από το Πανεπιστήμιο της
Πενσιλβάνια και της Καθλίν Γκέρσον από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης,
δείχνουν, μεταξύ άλλων, ότι αυτοί που γενικά εργάζονται πολλές ώρες θέλουν να
εργάζονται λιγότερο. Αντίθετα, αυτοί που εργάζονται λίγες ώρες, και έχουν
συνήθως πολύ χαμηλό εισόδημα, θέλουν να εργάζονται περισσότερο. Για πάρα πολλά
χρόνια και τα δύο πολιτικά κόμματα προσπαθούσαν να ωραιοποιήσουν την εικόνα
παρουσιάζοντας μόνο τα θετικά στοιχεία.

Η προεκλογική περίοδος δείχνει ότι και οι δύο υποψήφιοι για την προεδρία, ο
Δημοκρατικός Αλ Γκορ και ο Ρεπουμπλικανός Τζορτζ Μπους έχουν πάρει τα μηνύματα
των καιρών.