Στις ΗΠΑ ευλογία, στην Ευρώπη κατάρα

Το πείραμα νομισματικής πολιτικής, που πραγματοποίησε ο Άλαν Γκρίνσπαν, διοικητής της Fed, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, φαίνεται ότι πέτυχε. Οι ρυθμοί ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας αυξήθηκαν, η ανεργία μειώθηκε και ο πληθωρισμός έλαμψε διά της απουσίας του

Πρόσφατα, η Κεντρική Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών δεν τόλμησε να λάβει μία
απόφαση, η οποία θα απειλούσε τη διακοπή της πορείας ανάπτυξης της
αμερικανικής οικονομίας: αποφάσισε να διατηρήσει αμετάβλητα τα αμερικανικά
επιτόκια.

Αντιθέτως, στη συνεδρίαση της Επιτροπής Νομισματικής Πολιτικής της Κεντρικής
Τράπεζας της Αγγλίας, που πραγματοποιήθηκε αρχές Αυγούστου, τέσσερα από τα
πέντε μέλη της επιτροπής ψήφισαν υπέρ της αύξησης των επιτοκίων. Η απόφαση
βρήκε σύμφωνους και τους οικονομικούς αναλυτές της Βρετανίας, που πιστεύουν
ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης της βρετανικής οικονομίας πρέπει να επιστρέψουν στο
λογικό επίπεδο 2,5%, προτού προκαλέσουν την άνοδο του πληθωρισμού.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στη Φρανκφούρτη, όπου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
ανησυχεί για την επιτάχυνση των ρυθμών ανάπτυξης στη ζώνη του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος.

Εκ πρώτης όψεως, αυτή η διαφορά στάσεων ανάμεσα στις δύο όχθες του Ατλαντικού
δεν προκαλεί έκπληξη. Κανείς δεν αιφνιδιάσθηκε από την απόφαση της Fed να
διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια. Τα αμερικανικά επιτόκια βρίσκονται σε
ποσοστό 6,5%, δηλαδή, στο υψηλότερο επίπεδο από το 1989. Ο πληθωρισμός
κυμαίνεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Οι ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης εμφανίζουν μικρή επιβράδυνση, λόγω της
σκλήρυνσης της νομισματικής πολιτικής που έχει ακολουθήσει η Fed, από την
άνοιξη του 1999. Στην Ευρώπη, αντίθετα, τα επιτόκια προσεγγίζουν τα χαμηλότερα
ιστορικά επίπεδα, ο πληθωρισμός εμφανίζει οριακές, αλλά σταθερές, ανοδικές
τάσεις, οι ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης επιταχύνονται και το ευρώ κυμαίνεται
στα χαμηλότερα επίπεδα της ιστορίας του.

Η Βρετανία, όπως πάντοτε, κινείται κάπου ανάμεσα. Οι ρυθμοί ανάπτυξης είναι
σταθεροί, αλλά σε επίπεδο που κρίνεται υψηλό.

Διαφορετικές αντιλήψεις

Υπάρχει, ωστόσο, μια εμφανής διαφορά ανάμεσα στις προοπτικές της ευρωπαϊκής,
της αμερικανικής και βρετανικής οικονομίας. Παρά το γεγονός ότι η αμερικανική
οικονομία μπορεί να έχει περιέλθει σε φάση ομαλότερων ρυθμών ανάπτυξης, άρχισε
τη χρονιά με ρυθμούς μεγέθυνσης της οικονομίας της κατά 9%, σε δωδεκάμηνη
βάση, ακολούθησε ένα, επίσης, υψηλό 5,2%, το δεύτερο φετινό τρίμηνο. Κανείς,
ωστόσο, δεν περιμένει ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας θα
περιέλθουν κάτω από το επίπεδο του 4%.

Πράγματι, αν η ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας μειωθεί κατά πολύ από το
4%, η κοινή γνώμη και οι πολιτικοί θα αρχίσουν να πιέζουν την Κεντρική Τράπεζα
των Ηνωμένων Πολιτειών να περικόψει τα επιτόκια και να ενισχύσει την οικονομία
με νομισματική αδρεναλίνη.

Στην Ευρώπη και στη Βρετανία, αντίθετα, οι οικονομίες μόλις πρόσφατα πέτυχαν
να αυξήσουν τους ρυθμούς ανάπτυξής τους σε 3% και 3,5%, αντίστοιχα. Παρ’ όλα
αυτά, η Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βλέπουν
την επιτάχυνση των ρυθμών ανάπτυξης λιγότερο ως ευλογία και περισσότερο ως
κατάρα.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι υπάρχοντες ρυθμοί ανάπτυξης κατά 4% θεωρούνται ως
το κατώτατο αποδεκτό όριο μεγέθυνσης της οικονομίας. Στην Ευρώπη, αντίθετα,
αντίστοιχοι ρυθμοί μεγέθυνσης της οικονομίας θεωρούνται ανώτατο αποδεκτό όριο,
ένα επικίνδυνο για τον πληθωρισμό επίπεδο που πρέπει να αποφευχθεί με κάθε
κόστος από την κεντρική τράπεζα.

Γιατί υπάρχει αυτή η διαφορά προσεγγίσεων μεταξύ των δύο πλευρών του
Ατλαντικού;

Η συμβατική απάντηση είναι ότι η Αμερική έχει βιώσει μια τεχνολογική και
κοινωνική επανάσταση που έχει εκτινάξει τους ρυθμούς αύξησης της
παραγωγικότητας στα ύψη: από 1,5%, στα μέσα της δεκαετίας του ’70, σε 5,1% τον
περασμένο Ιούνιο, σε δωδεκάμηνη βάση.

Στη Βρετανία και στην ηπειρωτική Ευρώπη, από την άλλη, δεν υπάρχουν στοιχεία
που να καταδεικνύουν επιτάχυνση της παραγωγικότητας από τα μέσα της δεκαετίας
του ’90, και μετά. Πράγματι, η έλλειψη επιτάχυνσης της παραγωγικότητας είναι
το βασικό επιχείρημα των Ευρωπαίων κεντρικών τραπεζιτών που υποστηρίζουν ότι
οι οικονομίες τους απειλούνται με υπερθέρμανση όταν η ανάπτυξη ξεπερνάει το
3%.

Λανθασμένη προσέγγιση

Αυτή η προσέγγιση είναι, ωστόσο, λανθασμένη για τέσσερις βασικούς λόγους. Η
παραγωγικότητα της αμερικανικής οικονομίας πολλές φορές «σταθμίζεται» από
αμφιλεγόμενους παράγοντες. Για παράδειγμα, όταν η ΙΒΜ κατασκευάζει έναν
ηλεκτρονικό υπολογιστή, αξίας 1.000 δολαρίων, ο οποίος έχει διπλάσια ταχύτητα
από το προηγούμενο μοντέλο της, αυτό μεταφράζεται σε αύξηση του όγκου
παραγωγής και πτώση των τιμών των υπολογιστών, παρά το γεγονός ότι παράγεται ό
ίδιος αριθμός υπολογιστών και η τιμή παραμένει στα 1.000 δολάρια.

Δεύτερος λόγος είναι ότι η επιτάχυνση της παραγωγικότητας στις Ηνωμένες
Πολιτείες συνιστά αποτέλεσμα της επιτάχυνσης των ρυθμών ανάπτυξης της
οικονομίας.

Όταν η ζήτηση και το προϊόν της οικονομίας αυξάνονται, οι εργαζόμενοι που στο
παρελθόν ήταν άνεργοι βρίσκουν δουλειά, γεγονός που συμβάλλει στην αύξηση της
παραγωγικότητας.

Τρίτος λόγος είναι ότι το εργατικό δυναμικό στην Ευρώπη και στη Βρετανία
αναπτύσσεται με ρυθμούς ίδιους προς αυτούς του αμερικανικού εργατικού
δυναμικού.

Τέλος, το σημαντικότερο είναι ότι η παρακολούθηση της πορείας της
παραγωγικότητας δεν είναι το κύριο καθήκον των κεντρικών τραπεζιτών. Βασικό
τους μέλημα είναι η επιδίωξη της σταθερότητας των τιμών. Ως αρχή για την
οικονομική επιστήμη θεωρείται ότι το βασικό αντίδοτο στον πληθωρισμό δεν είναι
η αύξηση της παραγωγικότητας, αλλά της ανεργίας.

Η βελτίωση της παραγωγικότητας θα ενισχύσει τις τάσεις ανάπτυξης της
οικονομίας. Αν, όμως, η ανεργία βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, η οικονομία έχει
τις δυνατότητες να επιτύχει πολύ γρήγορους ρυθμούς ανάπτυξης. Το βασικό
ερώτημα, ωστόσο, είναι ποιο θεωρείται φυσικό επίπεδο ανεργίας ­ αυτό δηλαδή
που εξασφαλίζει διατηρήσιμους ρυθμούς ανάπτυξης, χωρίς να προκαλεί αύξηση του
πληθωρισμού.

Έως πρόσφατα, οι κεντρικοί τραπεζίτες συνήθισαν να κοιτάζουν στο παρελθόν,
χρησιμοποιώντας ιστορικά στοιχεία όταν απαντούσαν σε αυτό το ερώτημα. Ασκούσαν
νομισματική πολιτική, η οποία δεν επέτρεπε στην ανεργία να μειωθεί κάτω από
ένα συγκεκριμένο επίπεδο, που θεωρούσαν φυσικό (natural rate of unemployment).

Στα μέσα της δεκαετίας του ’90, ωστόσο, η Κεντρική Τράπεζα των Ηνωμένων
Πολιτειών αποφάσισε να πειραματισθεί για να διαπιστώσει αν το φυσικό επίπεδο
ανεργίας στην αμερικανική οικονομία είχε μειωθεί σε σχέση με τις προηγούμενες
δεκαετίες, λόγω των τεχνολογικών, κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών. Επέτρεψε
στην ανεργία να περιέλθει σε επίπεδα κάτω του 5%, για να διαπιστώσει αν
δημιουργούνται πληθωριστικές πιέσεις. Ο πληθωρισμός απουσιάζει και το πείραμα
της Fed φαίνεται ότι πέτυχε. Τα θεμελιώδη δεδομένα της αμερικανικής οικονομίας
έχουν αλλάξει επιτρέποντας χαμηλότερους ρυθμούς ανεργίας.

Το ερώτημα είναι αν συμβαίνει κάτι ανάλογο και στην Ευρώπη. Μόνο που η Ευρώπη
διστάζει να πειραματισθεί όπως η Fed, παραμένοντας προσκολλημένη στις
οικονομικές αρχές των δεκαετιών του ’70 και του ’80.