ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολιτι(στι)κή Ολυμπιάδα;

Η πολιτιστική διάσταση των Ολυμπιακών Αγώνων δεν πρέπει να νοείται ως
«κατασκευή» πολιτιστικών happenings που διανθούν τα αθλητικά γεγονότα, αλλά ως
δέσμη σημαντικών πολιτιστικών γεγονότων παγκόσμιας εμβέλειας, που οργανώνονται
καθ’ όλη την τετραετία μεταξύ δύο Ολυμπιάδων, με βάση συγκεκριμένους
θεματικούς άξονες.

«Οι άνθρωποι δεν έχουν πια καιρό να γνωρίσουν τίποτα.

Τ’ αγοράζουν όλα έτοιμα στα εμπορικά. Καθώς όμως δεν υπάρχουν

εμπορικά που πουλάνε φίλους, οι άνθρωποι δεν έχουν πια φίλους»

Σαιντ-Εξυπερί, «Ο Μικρός Πρίγκιπας»

Οι θεματικοί άξονες αυτοί ­ σύμφωνα με την αρχική ιδέα του ΥΠΠΟ (1998) ­
αφορούν και αναφέρονται στην Ειρήνη (συνύπαρξη, συμφιλίωση, εκεχειρία), στην
κοινωνική συνοχή (άρση πολιτιστικών/εκπαιδευτικών ανισοτήτων, ανοχή, μη
αποκλεισμός), στην κοινωνία της πληροφορίας (πρόσβαση στην ηλεκτρονική
τεχνολογία) και στη συνάντηση παράδοσης/καινοτομίας (τέχνες, πολιτιστική
έκφραση). Το πέρασμα από το «αθλητικό» στο «πολιτιστικό» ολυμπιακό ιδεώδες
(όπου η δημοκρατική φαντασίωση της ισότητας και η αγγελική αντίληψη των
ανθρώπινων σχέσεων θα συνυπάρχουν με αντιλήψεις περί ανώτερης φυλής, ή εθνικής
υπεροχής) δεν συμβολίζει την επέκταση του σωματικού στο ψυχικό/πνευματικό,
αλλά την ενότητα του «καλού» με το «αγαθό», του «κάλλους» με την «ηθική
καλοσύνη», το αδιάσπαστο του ανθρώπινου προσώπου και «είναι». Ο συναγωνισμός,
ο ανταγωνισμός και ο συν-αντ-αγωνισμός, δεν εξαντλούνται στη νίκη, με βάση το
Citius, Altius, Fortius. Εμπεριέχουν και προβάλλουν την αρετή, τη φρόνηση, τη
σωφροσύνη, την ψυχική μεγαλοσύνη, το μέτρον, την αυτενέργεια, το τάλαντο, την
αρμονία, την αφιλαυτία και τελικά την ελευθερία. Ας σταθούμε όμως στον πρώτο
άξονα=τον πολιτισμό της Ειρήνης. Το δικαίωμα στην ειρήνη, ως ατομικό και
συλλογικό δικαίωμα, κινδυνεύει από νοοτροπίες και προκαταλήψεις και
τραυματίζεται από αντιθέσεις, στον πυρήνα των οποίων συχνά ελλοχεύουν
πολιτισμικές διαφορές, συνειδήσεις και ταυτότητες. Οι οικουμενικές αξίες
συγκρούονται με την εθνική πολιτιστική ιδιαιτερότητα και ο διάλογος καθίσταται
δυσχερής, αν όχι αδύνατος. Σήμερα, μάλιστα, σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, η
αρμονία πολιτισμού και ανάπτυξης, με σεβασμό στις πολιτιστικές ταυτότητες,
συνιστά ένα στόχο στον οποίον πρέπει να συγκλίνουν οι πολιτικές των κρατών.

Η κουλτούρα της υπέρβασης και της συναίνεσης ­ με τις διαχρονικές και
πανανθρώπινες αξίες ­ μοιάζει όμως να μην είναι καθόλου συμβατή με τις
κουλτούρες του έθνους, του τόπου, της φυλής ή του φύλου.

Ο πολιτισμικός πλουραλισμός αιωρείται επικίνδυνα ανάμεσα στην πολιτισμική
καθαρότητα και στην πολιτισμική μόλυνση/εισβολή.

Η παγκοσμιοποίηση, ως παγκόσμια μεταμόρφωση των πολιτισμικών στάσεων,
καταστρέφει τους παραδοσιακούς πολιτιστικούς ιστούς και στοχεύει σε έναν
πολιτισμικό κλωνισμό, ο οποίος θα κατισχύει κάθε ιδιαιτερότητας και
ταυτότητας.

Η πολιτισμική εθνοκτονία ­ η καταστροφή του τρόπου ζωής και έκφρασης ενός λαού
­ σπανίως ενδιαφέρει και ουδέποτε καταδικάζεται. Οι «απόμεροι πολιτισμοί»
εξαφανίζονται, οι ομιλούμενες γλώσσες μειώνονται, και ένας ομοιόμορφος,
παγκοσμιοποιημένος, αστικός, τεχνοκρατικός πολιτισμός κυριαρχεί πλήρως.

Η νεώτερη γενιά των δικαιωμάτων («αλληλεγγύης»), όπου εντάσσονται το δικαίωμα
στην Ειρήνη, στην ανάπτυξη, στην πολιτιστική κληρονομιά, δεν σχετίζεται μόνο
με το κράτος, αλλά εκφράζει μια ορισμένη αντίληψη της συλλογικής διεθνούς
ζωής, κοινωνίας και έννομης τάξης.

Η Ελλάδα, ως χώρα «που επιδιώκει την εμπέδωση της ειρήνης και την ανάπτυξη
φιλικών σχέσεων μεταξύ των λαών», ορθώς επαναφέρει ζητήματα εκεχειρίας,
κατανόησης, συνεννόησης. Ο συνεχής διάλογος παιδείας και πολιτισμού, με τη
γλώσσα και τη μνήμη ως συστατικά τους στοιχεία, και το όραμα ενός παγκόσμιου
πολιτιστικού κινήματος, όπου και η ηθική θα είχε τη δική της συμμετοχή και
παρουσία, παραμένουν ισχυρά μας όπλα.

Η Πολιτιστική Ολυμπιάδα έχει νόημα μόνο εφόσον συνδέεται με την ειρήνη, τη
δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλαδή με ένα minimum κοινών αξιών που
διαμορφώνουν ελεύθερα οι λαοί.

Η ειρήνη και η οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική ανάπτυξη αποτελούν
ταυτόχρονα την προϋπόθεση και το αποτέλεσμα της Δημοκρατίας.

Άρα, ο αγώνας πρέπει να διεξάγεται σε όλα τα μέτωπα και ταυτόχρονα.

Οδεύοντας προς το μέλλον με ταχύτητες, που ξεπερνούν τη φαντασία, ας ξαναδούμε
τον πολιτισμό, όχι ως χαμένο καιρό ή χαμένη ευκαιρία, αλλά ως τον
σημαντικότερο ιμάντα μεταβίβασης πανανθρώπινων αξιών, που σημαίνει σύγκλιση
της πορείας της ανθρωπότητας με τη μοίρα του (κάθε) ανθρώπου και ενδυνάμωση
της ανθρωπιάς όλων προς όλους.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.