Πείνα, κρύο, διοξείδιο και πανικός απειλούν τους ναύτες

Τέσσερις κίνδυνοι απειλούν άμεσα τη ζωή των 118 μελών του πληρώματος του
ρωσικού υποβρυχίου αναφέρουν Έλληνες και ξένοι ειδικοί στα σκάφη αυτά και την
Καταδυτική Ιατρική.

Πρόκειται για το διοξείδιο του άνθρακα στον αέρα, την υποθερμία και την
έλλειψη τροφίμων, τα οποία κάθε ώρα που περνάει επιδρούν σωρευτικά στον
ανθρώπινο οργανισμό και οδηγούν σε στρες και πανικό, την τέταρτη και εξίσου
σημαντική απειλή για τους εγκλωβισμένους Ρώσους ναυτικούς.

«Κλειδί» για τον χρόνο εκδήλωσης των απειλών κατά της ζωής των μελών του
πληρώματος είναι η κατάσταση που βρίσκονται, μετά το ατύχημα, τα συστήματα
«υποστήριξης ζωής» ­ βασικών και εφεδρικών ­ που διαθέτει το συγκεκριμένο
πυρηνοκίνητο υποβρύχιο.

Χρονικά, η πρώτη επίπτωση που έχουν να αντιμετωπίσουν οι ναυτικοί είναι η
υποθερμία ­ δηλαδή η ιδιαίτερα χαμηλή θερμοκρασία που αρχίζει να επικρατεί στο
«σιδερένιο κλουβί». Στην καλύτερη περίπτωση η θερμοκρασία είναι μόνο λίγους
βαθμούς πάνω από το μηδέν, λένε οι ειδικοί που δίνουν μεγάλη σημασία στην
ψυχο-σωματική κατάσταση των μελών του πληρώματος, εξίσου σχεδόν με τις
τεχνικές που ακολουθούνται για την επιτυχή έκβαση της επιχείρησης διάσωσης.

«Αυτήν τη στιγμή που μιλάμε ουδείς μπορεί να αποκλείσει ότι κάποιοι από το
πλήρωμα πιθανόν να βρίσκονται σε κατάσταση αλλοφροσύνης», σχολίαζε χθες το
βράδυ έμπειρος αξιωματικός των υποβρυχίων του Πολεμικού Ναυτικού με εμπειρία
και στο ΝΑΤΟ. Η προσαρμογή του προσωπικού στη ζωή του υποβρυχίου είναι, έτσι
κι αλλιώς, μια δύσκολη διαδικασία που απαιτεί μεγάλη προσπάθεια ­ «συχνότατα
γίνονται ασκήσεις “στα όρια”», λένε οι ειδικοί. Είναι χαρακτηριστικό ­ και
τραγική ειρωνεία ταυτόχρονα ­ ότι σε 15 μόλις ημέρες το ΝΑΤΟ έχει
προγραμματίσει ειδική άσκηση στην Τουρκία για την αντιμετώπιση ατυχήματος σε
συμμαχικό υποβρύχιο στον βυθό με τη συμμετοχή ειδικών απ’ όλες τις χώρες της
Συμμαχίας!

Εκτός από την υποθερμία, που εκδηλώνεται χρονικά πρώτη, ο πλωτάρχης της
Καταδυτικής Ιατρικής στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών κ. Βασ. Ζαχαριάδης,
υπογραμμίζει ότι εξίσου σημαντικοί κίνδυνοι είναι η δράση του διοξειδίου του
άνθρακα που αυξάνεται σταδιακά στον αέρα του υποβρυχίου και η διατροφή. «Όλα
αυτά ισχύουν, λέει από καθαρά ιατρικής πλευράς ο κ. Ζαχαριάδης, στο μέτρο που
δεν υπάρχει διαρροή ραδιενέργειας. Στην περίπτωση αυτή ο πρώτος κίνδυνος
φυσικά είναι αυτός», τονίζει.

Στα συμβατικά υποβρύχια ­ αλλά και στα πυρηνοκίνητα στα οποία δεν λειτουργούν
πλέον τα κύρια ή εφεδρικά συστήματα υποστήριξης ζωής ­ τα περιθώρια για πλήρη
κάλυψη των αναγκών σε οξυγόνο είναι συνήθως 5-6 ημέρες. Το όριο αυτό μπορεί να
αυξηθεί κάπως με τη χρήση χημικών που δεσμεύουν το διοξείδιο του άνθρακα και
κατεβάζουν το ποσοστό του στον αέρα. «Αλλά και αυτά τα χημικά είναι
περιορισμένα», υποστηρίζει ο κ. Ζαχαριάδης. Άλλωστε, ουδείς γνωρίζει στη Δύση
τα ακριβή «ποιοτικά» δεδομένα του ρωσικού υποβρυχίου. Τα συμπτώματα από την
αυξημένη παρουσία του διοξειδίου (καθώς και του μονοξειδίου και του υδρογόνου)
εκδηλώνονται, σύμφωνα με τους ειδικούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μετά την
4η-5η ημέρα: «Πρόκειται για κούραση του οργανισμού, ο οποίος αρχίζει να
αντιδρά σταδιακά διαφορετικά», λέει έμπειρος «υποβρυχιάς».

Τρόμος

Η ελπίδα. Σκάφος διάσωσης μεταφέρεται από ρωσικό πλοίο στη θαλάσσια περιοχή όπου βρίσκεται ακινητοποιημένο το «Κουρσκ»

«Είναι πολύ τρομακτικό. Πρώτα κρυώνεις. Μετά αυξάνεται πολύ το διοξείδιο του
άνθρακα, φθάνει 40 φορές πάνω από το όριο», λέει ο απόστρατος πλοίαρχος Τζιμ
Μπους του αμερικανού Ναυτικού, ο οποίος το 1957 είχε την τραγική εμπειρία να
ζήσει 30 ώρες εγκλωβισμένος σε βάθος 70 μέτρων ανοιχτά της Σιβηρίας. «Ήμασταν
τρομαγμένοι. Υπήρχε μεγάλη δυσκολία στην αναπνοή και είχαμε φοβερό πονοκέφαλο.
Άρχισε να μας παίρνει ο ύπνος λόγω ελλείψεως οξυγόνου». Ο κ. Μπους αφηγείται
πώς χρησιμοποιούσαν κάθε μέσο για να μείνουν ξύπνιοι ­ ο κίνδυνος να πέσουν σε
κώμα ήταν μεγάλος. Από την άλλη, ο ύπνος, λένε οι ειδικοί, είναι και ο
καλύτερος τρόπος για αντιμετώπιση του στρες, αλλά και για εξοικονόμηση
οξυγόνου. Οι οδηγίες προβλέπουν σ’ αυτές τις περιπτώσεις να πηγαίνουν για
ύπνο, με βάρδιες, όλοι. «Πηγαίναμε για ύπνο», λέει ο κ. Κλέιτον Ντέκερ, που
είχε παρόμοια εμπειρία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, «γιατί ξέραμε ότι έτσι θα
ήταν πιο εύκολος ο θάνατος. Το διοξείδιο κάνει πολύ δύσκολη την ανάσα, η σκέψη
θολώνει», συμπληρώνει αλλά ο ίδιος ήταν αποφασισμένος να τα καταφέρει και στο
τέλος το πέτυχε μαζί με άλλους οκτώ συναδέλφους του.

Ο τρίτος κίνδυνος που μπορεί να απειλήσει το πλήρωμα είναι η έλλειψη τροφής.
Μπορεί για τα πρώτα 24ωρα να μην είναι πρόβλημα ­ ωστόσο το κρύο, το στρες και
η υπερπροσπάθεια καθιστούν κι αυτή την παράμετρο απειλητική. Όπως εξηγεί ο
πλωτάρχης της Καταδυτικής Ιατρικής κ. Ζαχαριάδης, για την αντιμετώπιση αυτών
των καταστάσεων υπάρχει πρόβλεψη να βρίσκονται σε ορισμένες θέσεις στα διάφορα
διαμερίσματα συμπυκνωμένες τροφές με υψηλό ποσοστό θερμίδων με βάση τη γλυκόζη
­ ακόμη και σοκολάτες.

Το στρες

Κάπου μακριά… Ο πρόεδρος Πούτιν στο θέρετρο Σότσι της Μαύρης Θάλασσας, στην άλλη άκρη από τη Θάλασσα Μπάρεντς

Κατά τον κ. Ζαχαριάδη όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι στρεσογόνοι, αλλά οι
διαδικασίες επιλογής τού προσωπικού και οι συχνές ασκήσεις μειώνουν τους
κινδύνους. Αν και ο ίδιος υποστηρίζει ότι σ’ αυτές τις περιπτώσεις δεν τίθεται
θέμα ψυχολογίας «καθώς υπερτερεί το ένστικτο της αυτοσυντήρησης», αναφέρει ότι
στις περιπτώσεις που κάποιος ξεπεράσει τα όρια, ελέγχεται από τους
αρχαιότερους.

Οι τρόποι είναι πολλοί, κυρίως καταπραϋντικές ενέσεις ή χάπια. «Οι παλαιότεροι
αξιωματικοί είνια πολύ έμπειροι και δεν πρόκειται να αφήσουν κανέναν να
δημιουργήσει συνθήκες πανικού», λέει έμπειρος αξιωματικός που έχει πάρει μέρος
σε πολλές ασκήσεις, εθνικές και ΝΑΤΟϊκές. «Τα θέματα αυτά τα χειρίζονται οι
αρχαιότεροι», συμπληρώνει. Το στρες, πάντως, εμφανίζεται σε ορισμένους και στα
κανονικά ταξίδια που διαρκούν 20-25 ημέρες, στα οποία ωστόσο το οξυγόνο
ανανεώνεται κάθε 4-5 ημέρες με τον αναπνευστήρα. Στα πυρηνοκίνητα η αυτονομία
μπορεί να διαρκέσει και 2-3 μήνες, ενώ στα νέα υποβρύχια τύπου «214» που έχει
παραγγείλει η Ελλάδα το ταξίδι μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 14 ημέρες χωρίς
αναπνευστήρα.

Η κατάπτωση του οργανισμού και η υπερευαισθησία που ακολουθεί την έλλειψη
οξυγόνου αποκαθίσταται μερικές ώρες μετά την επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα ­
στο τέλος του ταξιδιού.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι 118 ναυτικοί του ρωσικού υποβρυχίου είναι πιθανόν
να έχουν ήδη πρόβλημα από τον αέρα στην περίπτωση που η ατμόσφαιρα μέσα στο
υποβρύχιο έχει συμπιεστεί. Η αύξηση της πίεσης, λένε, μπορεί να έχει προκληθεί
και από την είσοδο νερών. Στην περίπτωση αυτή μπορεί να έχουν πάθει τη νόσο
των δυτών ή και εμβολή. Κατά τον κ. Β. Ζαχαριάδη κίνδυνος για σοβαρές βλάβες
εξαιτίας της νόσου των δυτών μπορεί να υποστούν τα μέλη του πληρώματος και
στην περίπτωση που τελικά ακολουθηθεί η μέθοδος διάσωσης με ελεύθερη διαφυγή
(ειδικές στολές που εξισώνουν την πίεση). Σ’ αυτή την περίπτωση (βάθος 110
μέτρα) η ταχύτητα που θα προκαλέσει η άνωση (2,5 μέτρα το δευτερόλεπτο)
δημιουργεί συνθήκες για εκδήλωση των σχετικών συμπτωμάτων.

Στο σκοτάδι οι οικογένειες των παγιδευμένων

Οι προσπάθειες διάσωσης των 118 ανδρών του πληρώματος του «Κουρσκ»
συνεχίζονται, τα χρονικά περιθώρια στενεύουν και οι οικογένειές τους αφήνονται
συνειδητά στο σκοτάδι. Το ρωσικό Ναυτικό δημοσιοποιεί ελάχιστες πληροφορίες,
ενώ δεν έχει καν ανακοινώσει τα ονόματα των μελών του πληρώματος.

Αρχικά, το Ναυτικό ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχουν θύματα· ο πλοίαρχος Ιγκόρ
Κουντρίν όμως, πρώην αξιωματικός του Ναυτικού ο οποίος έχει υπηρετήσει σε
υποβρύχια, δηλώνει ότι είναι πολύ πιθανόν να υπάρχουν πολυάριθμα θύματα.

Αυτό ακριβώς φοβάται και μια οικογένεια από το Κουρσκ, την πόλη που έδωσε το
όνομά της στο υποβρύχιο: γνωρίζουν ότι ο γιος τους βρίσκεται στο «Κουρσκ».
Κέρδισε τη θέση αυτή έπειτα από διαγωνισμό. Το θεώρησε τιμή του. Και σήμερα, η
οικογένειά του παρακολουθεί τηλεόραση 24 ώρες το 24ωρο.

Ο αντιδραστήρας

Ο αντιδραστήρας του ρωσικού υποβρύχιου «Κουρσκ», ο οποίος σύμφωνα με τους
Ρώσους αξιωματούχους έχει τεθεί εκτός λειτουργίας, αντιπροσωπεύει πολύ μεγάλο
κίνδυνο, δήλωσε χθες ο πρώην πρόεδρος της Επιτροπής Οικολογίας του ρωσικού
Συμβουλίου Ασφαλείας Αλεξέι Γιαμπλόκοφ.

«Δεν αρκεί ότι είναι κλειστός ο αντιδραστήρας, αν δεν καταψυχθεί μπορεί να
ανακύψουν προβλήματα που μπορεί να εξελιχθούν μέχρι και σε έκρηξή του», είπε
στον ραδιοσταθμό Ηχώ της Μόσχας ο Γιαμπλόκοφ.

Οι ρωσικές αρχές, ενώ παραδέχονται ότι δεν έχουν συγκεκριμένες πληροφορίες για
την κατάσταση στο εσωτερικό του υποβρυχίου, διαβεβαιώνουν ότι ο αντιδραστήρας
είναι κλειστός και ακίνδυνος.

Δέχθηκαν βρετανική βοήθεια

Παρά τη δήλωση του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν ότι η Μόσχα δεν χρειάζεται
ξένη βοήθεια για τον απεγκλωβισμό του πληρώματος του υποβρυχίου «Κουρσκ»,
τελικά επιβεβαιώθηκε χθες πως η Βρετανία έστειλε βοήθεια. Ο αρχηγός του
ρωσικού Πολεμικού Ναυτικού, ναύαρχος Βλαντίμιρ Κουρογέντοφ, είπε ότι η χώρα
του αποδέχθηκε τη βοήθεια που πρότεινε η Βρετανία για τη διάσωση του
πληρώματος του υποβρυχίου «Κουρσκ».

«Σωστικός εξοπλισμός και ειδικοί του βρετανικού ναυτικού θα χρησιμοποιηθούν
για τη διάσωση του πληρώματος του “Κουρσκ”», δήλωσε ο Ρώσος ναύαρχος σύμφωνα
με τηλεγράφημα του πρακτορείου Ιντερφάξ. Ήδη χθες είχε φθάσει από τη Βρετανία
ειδικός εξοπλισμός διάσωσης στο λιμάνι Τροντχάιμ της Νορβηγίας.

Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε πως μεταγωγικό αεροσκάφος μετέφερε
σωστικό υποβρύχιο «τσέπης» στη Νορβηγία. Χθες, η Ρωσία λίγο έλειψε να χάσει
ένα από τα μίνι υποβρύχια διάσωσης που έχουν σπεύσει στην περιοχή της ναυτικής
τραγωδίας, λόγω της μεγάλης κακοκαιρίας που δυσχεραίνει το έργο των σωστικών
συνεργείων.

Επίσης δημοσίευμα της «Ουάσιγκτον Ποστ» αναφέρει ότι τουλάχιστον ένα
αμερικανικό σκάφος επιφανείας και δύο υποβρύχια παρακολουθούσαν τις ασκήσεις
του ρωσικού Ναυτικού και είναι πιθανόν να κατέγραψαν την έκρηξη που προκάλεσε
την προσάραξη του «Κουρσκ» σε βάθος 108 μέτρων στη Θάλασσα Μπάρεντς. Οι
κασέτες, που δεν έχουν ακόμη αναλυθεί διεξοδικά, θα μπορούσαν να δώσουν
απαντήσεις γύρω από τη φύση και την έκταση της έκρηξης, δήλωσαν στην εφημερίδα
αξιωματούχοι των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών. Ανακοίνωση του ρωσικού
Ναυαρχείου που ανέβαζε τον αριθμό των εγκλωβισμένων στο «Κουρσκ» σε 118,
ανέφερε επίσης ότι «οξυγόνο θα υπάρχει έως τις 25 Αυγούστου». Έτσι
δημιουργήθηκαν ερωτήματα από την αγωνία που έχει προκληθεί επειδή προηγουμένως
είχε ανακοινωθεί το οξυγόνο φθάνει έως αύριο Παρασκευή.

Τέσσερις αποτυχίες

Τέσσερις αποτυχημένες προσπάθειες έκαναν οι Ρώσοι ειδικοί, με κλωβούς
διάσωσης, που ωστόσο δεν κατόρθωσαν να «κουμπώσουν» στην κατάλληλη θέση, καθώς
τα ισχυρά ρεύματα τούς παρέσυραν και επειδή η κλίση που έχει πάρει το
υποβρύχιο δεν βοηθούσε.

Έτσι, τελικά οι Ρώσοι αξιωματούχοι αποδέχθηκαν την προσφερόμενη βοήθεια από το
εξωτερικό, καθώς μεγαλώνει ο φόβος πως ενδέχεται να είναι πάρα πολύ αργά. Ήδη
το πλήρωμα του υποβρυχίου έχει σταματήσει να δίνει σημεία ζωής.

Αυτό, πάντως, δεν κάνει τους Ρώσους υπεύθυνους να είναι λιγότερο αισιόδοξοι
για τη ζωή των μελών του πληρώματος.

Η εξήγηση που δίνει ο ναύαρχος Βλαντίμιρ Κουρογιέντοφ

είναι πως το πλήρωμα δεν κτυπά το εξωτερικό τοίχωμα επειδή είναι ενήμερο πως
τα συνεργεία διάσωσης πλησιάζουν. Περιμένουν προσπαθώντας να συντηρηθεί στο
εσωτερικό του υποβρυχίου η μεγαλύτερη δυνατή ποσότητα οξυγόνου.